مقدمه و چارچوب خبری
این گزارش بازنویسیشده با اتکا به گزارشهای بینالمللی و منابع رسمی، به بررسی ادعای استقرار موشکهای هایپرسونیک اورشنیک با قابلیت حمل کلاهک هستهای در بلاروس میپردازد. به گزارش تیم آرشیو کامل، بهنظر میرسد این سامانهها در یکی از پایگاههای هوایی سابق در شرق بلاروس جای گرفتهاند و هدف از آن پوشش گستردهتر اروپا است. این اطلاعات از تحلیل تصاویر ماهوارهای و اظهارات مقامات رسمی کشورها جمعآوری شده و با یافتههای ارزیابیهای امنیتی تا حدودی همسو است.
زمانبندی، مکان و ماهیت استقرار
در گزارشهای منتشرشده، اشاره میشود که موشکهای اورشنیک، نوعی سامانه بالستیک مافوق صوت با برد تخمینی تا چند هزار کیلومتر و قابلیت حمل کلاهک هستهای، در یک پایگاه هوایی سابق واقع در شرق بلاروس مستقر شدهاند. این خبر از منظر زمانی با اظهاراتی که پیشتر از سوی ولادیمیر پوتین مطرح شده است همسو است؛ پوتین درباره قصد خود برای استقرار این سلاح در بلاروس سخن گفته بود و پویایی این اقدام، بهطور گستردهای اقتصاد و امنیت منطقه را تحت تأثیر قرار داده است. بر اساس گزارشها، مکان دقیق استقرار تا کنون به طور رسمی منتشر نشده بود و هنوز برخی از جوانب فنی و عملیاتی این سامانهها در دست بررسی است.
ویژگی فنی و ظرفیتهای اورشنیک
اظهارات مختلف از جمله تحلیلهای برخی پژوهشگران دفاعی نشان میدهند که موشکهای اورشنیک از سرعتهای بالاتر از 10 ماخ برخوردارند و توانایی عبور از سامانههای دفاعی را دارند. برد تخمینی این سامانهها، با توجه به گزارشهای منتشرشده، میتواند تا چند هزار کیلومتر باشد و این امکان را میدهد تا مناطق گستردهای از اروپا را پوشش دهد. در نوامبر 2024، نسخهای از این موشک با سلاح متعارف علیه هدفی در اوکراین آزمایش شد و مقامات پوتین ادعا کردند که رهگیری این موشک به دلیل سرعت بالا غیرممکن است. تحلیلگران اروپایی و آمریکایی نیز به گمانهزنیهایی درباره هدفگذاری این استقرار اشاره کردهاند و آن را نشانهای از بازتعریف توازن قدرت در قاره اروپا دانستهاند.
واکنشها و چارچوب سیاسی-نظامی
در واکنشهای رسمی، مقاماتی از بلاروس و سایر کشورها برخوردی محتاطانه داشتند. الکساندر لوکاشنکو، رئیس جمهوری بلاروس، به وجود این سامانهها اشاره کرده و اظهار داشته است که استقرار موشکهای اورشنیک در کشورش پاسخی به تشدید تنشها از سوی غرب است. با وجود این، برخی کارشناسان نظامی بیان کردهاند که چنین استقراری، در عمل، توازن قدرت در اروپا را تغییر نخواهد داد و واکنشها به آن از سوی کشورهای همسایه و نهادهای غربی با دقت پیگیری میشود. همچنین گزارشها حاکی از آن است که استقرار این موشکها، تنها چند هفته قبل از انقضای پیمان استارت جدید امضا شده در سال 2010 انجام میشود؛ موضوعی که نگرانیهایی را در میان محافل امنیتی به وجود آورده است. در این میان، میدانهای رسانهای مختلف از جمله خبرگزاری بلاروسی و برخی منابع دیگر به نقل از مقامات دفاعی این کشورها، به بازتاب این اقدام و پاسخهای متقابل اشاره کردهاند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویداد میتواند بر ترکیب نیروها و آمادهباشهای نظامی منطقه اثر بگذارد و در عین حال، الزامات همکاریهای چندجانبه در حوزه کنترل تسلیحات را نیز به چالش بکشد.
تحلیل فنی-استراتژیک و تبعات امنیتی برای اروپا
در این بخش، تمرکز بر تحلیل منطقی و غیرسیاسی است؛ از منظر فنی، توانمندی اورشنیک برای دستیابی به هدفهای راهبردی به دلیل سرعت فزاینده و برد عملی آن، میتواند برخی از استراتژیهای دفاعی کشورهای غربی را با چالشهایی مواجه کند. از منظر استراتژیک، گسترش حضور این نوع سامانهها در نزدیکی مرزهای غربی اروپا، میتواند بر ارزیابیهای امنیتی کشورهای اروپایی اثر بگذارد و نیازمند بازنگری در سازوکارهای اعتمادسازی و مذاکرات مربوط به کنترل تسلیحات شود. با توجه به قوانین موجود، این گزارش بر پایه منابع عمومی منتشر شده و از لحاظ تحلیل حقوقی سکوهای اجرایی کشورها را بررسی میکند تا از هرگونه جهتگیری سیاسی پرهیز شود. این رویداد همچنین میتواند نقشی در بازنگری روابط امنیتی بین کشورهای عضو ناتو و شرکای منطقهای ایفا کند و توجه به نکات اجرایی درباره شفافیت اطلاعاتی، حقوق و ایفای وظایف بینالمللی را تقویت کند.
تحلیل نقادانه از منظر اجرایی و حقوقی جمهوری اسلامی ایران
در این تحلیل، با رویکردی اجرایی و حقوقی به موضوع نگاه میشود تا خلاف اصول و مبانی حاکمیت و امنیت ملی ایران تلقی نشود: هرگونه تغییر در چارچوب توازن نیروهای استراتژیک باید با شفافیت، حفظ ثبات منطقهای و پایبندی به معاهدات بینالمللی همراه باشد. ایران به عنوان کشوری با دغدغههای امنیتی-همجواری، امنیت را از جنبههای متعدد مانند عامل بازدارندگی، جلوگیری از افزایش تنشها و حفظ ثبات منطقهای میآورد و هر گونه گسترش تسلیحات کلاهکدار در منطقه را به دقت زیرنظر دارد. درعین حال، اقداماتی که به مدیریت غیرسیاسی-اجرایی کمک میکند و از طریق کانالهای قانونی، شفافیت و اجرای لوایح بینالمللی پیش میرود، بیشترین سازگاری را با چارچوبهای قانونی ایران خواهد داشت. بنابراین، پیشنهاد میشود در سطح بینالمللی، گفتگوهای شفاف و سازندهای برای کاهش فشارهای تسلیحاتی و تقویت اعتمادسازی انجام شود تا از تشدید تنشها جلوگیری شود و امنیت منطقهای بهصورت همافزا تقویت شود.