توانمندسازی اجتماعی با رویکرد محله محور و طرح خادم
در رویداد ملی که با محوریت نکوداشت خدمات داوطلبانه و رونمایی از طرح خادم و مدیریت محله محور در استان همدان برگزار شد، رئیس جمعیت هلال احمر کشور، پیرحسین کولیوند، با گرامیداشت یاد شهدا و تقدیر از داوطلبان، معتمدین محلی و مدیران اجرایی، این طرح را به عنوان الگویی کارآمد برای تحقق مشارکت اجتماعی و بهبود کیفیت حکمرانی محلی معرفی کرد. به گزارش تیم آرشیو کامل، وی از ریشههای فرهنگی و دینی این مدل حکمرانی سخن گفت و تأکید کرد که مدیریت محله محور میتواند با شناخت دقیق از مسائل مردم، ارتباط مستقیم با جامعه و اعتماد به شبکههای محلی، به بهبود کارآمدی خدمات منجر شود. هلالاحمر نیز از فراتر رفتن به کارهای امدادِ صرف به سمت توانمندسازی مردم صحبت میکند و چشمانداز خود را فراهمآوری کنشگران اجتماعی و اقتصادی میداند.
در ادامه، رئیس جمعیت با تشریح اهداف طرح خادم، سه پیام اصلی این رویکرد را توضیح داد: خدمت بیمنت، اعتمادسازی و اتکای واقعی به مردم. معتمدین محلی و خادمان داوطلب بهعنوان نیروهای اجتماعی مسئولیت اخلاقی و الهی دارند و باید با استقلال، سلامت و مسئولیتپذیری در برابر فشارها و انحرافات اجتماعی عمل کنند. او اظهار داشت که توانمندسازی اجتماعی و اقتصادی بهعنوان یکی از محورهای کلیدی طرح در نظر گرفته شده است و تجربه نشان داده است که توانمندسازی بیش از ۳۰ هزار نفر در کشور، با آموزش، اعتماد و حمایت هدفمند میتواند احساس غرور، مسئولیت اجتماعی و خوداتکایی را در جامعه تقویت کند.
وی همچنین به نقش حیاتی مدیریت محله محور در نشاط اجتماعی و کاهش آسیبهای فرهنگی نوپدید اشاره کرد و بر این باور بود که توجه به اوقات فراغت نوجوانان و جوانان، ارتقای نشاط اجتماعی و پیشگیری از آسیبهای اجتماعی باید از دل محلات دنبال شود؛ زیرا غفلت از این حوزه میتواند بنیان خانوادگی و اجتماعی را با چالش مواجه سازد. در کنار این مسائل، کولیوند با تأکید بر تابآوری اجتماعی و مدیریت بحران گفت که تقویت زیرساختها، آموزشهای محلی و آمادگی اجتماعی میتواند از وقوع بحرانها جلوگیری یا خسارات را تا حد زیادی کاهش دهد. کلمه کلیدی این رویکرد، آمادگی پیش از بحران و مدیریت علمی حوادث است.
در بخش دیگری از سخنرانی، استاندار همدان و تیم مدیریتی استان، با استقبال از این رویکرد، از تصویب و اجرایی شدن مرکز لجستیکی امداد و نجات غرب کشور در همدان خبر دادند. این مرکز، با هدف بهبود پاسخگویی سریع و منطقهای به حوادث و بحرانها طراحی شده و بهزودی وارد مراحل اجرایی میشود. استاندار همدان تأکید کرد که این پایگاه در شأن استان و جایگاه ملی جمعیت هلال احمر است و علاوه بر پشتیبانی از عملیات امداد و نجات، در زمینههای آموزشی، نگهداری و توزیع تجهیزات امدادی، پشتیبانی درمانی و آمادگی برای مدیریت بحرانهای بزرگ نقشآفرینی خواهد کرد. این مرکز، ظرفیتِ پشتیبانیِ عملیات امداد در سطح منطقه را بالا میبرد و میتواند به یکی از ظرفیتهای راهبردی برای غرب کشور تبدیل شود.
یکی از نکات اصلی این گزارش، امضای تفاهمنامهای بین استانداری همدان و جمعیت هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران بود که به همکاری در ایجاد پایگاه لجستیکی امداد و نجات غرب کشور میپردازد. مفاد تفاهمنامه، زمین حداقل ۱۵ هکتار برای احداث، تجهیز و راهاندازی پایگاه را در بر میگیرد و هر دو طرف تعهداتی در زمینه صدور مجوزهای قانونی، تغییر کاربری، تسهیل فرآیندهای اداری و هماهنگی با دستگاههای اجرایی را بر عهده گرفتهاند. در مقابل، جمعیت هلالاحمر مسئولیتهای ساخت، تجهیز، مدیریت و راهاندازی پایگاه را بر عهده دارد. این پایگاه بهعنوان پروژهای ملی، نقشی مؤثر در پشتیبانی از عملیات امداد و نجات و تسریع خدماترسانی به آسیبدیدگان حوادث در استانهای غربی کشور ایفا خواهد کرد. این تفاهمنامه بخشی از یک چارچوب بزرگتر برای توسعه زیرساختهای امدادی کشور و افزایش تابآوری منطقه محسوب میشود.
به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویکرد محله محور با اتکا به ظرفیتهای محلی مانند مسجدها، دهیاریها، پایگاههای بسیج و خانههای هلال، مردم را بهطور مستقیم در برنامهریزی، تصمیمسازی و اجرای اقدامات محلی مشارکت میدهد. این مشارکت، علاوه بر ارتقای سرمایه اجتماعی، میتواند کیفیت زندگی ساکنان محلات را بهبود دهد و نقش نهادهای مردمی در مدیریت بحرانها و مسائل اجتماعی را تقویت کند. اجرای این طرح، همچنین میتواند به افزایش کارآمدی خدمات عمومی و کاهش تمرکزگرایی در اداره امور بیانجامد.
در پایان این بخش، استاندار همدان از حمایتهای عمیق و همراهی صمیمانه مسئولان کشور و مدیران استان قدردانی کرد و گفت که این طرح میتواند همدان را به یکی از قطبهای اصلی امداد، نجات و مدیریت بحران کشور تبدیل نماید. تفاهمنامه امضایی که پیرحسین کولیوند و استاندار همدان به امضای خود رساندند، در تصویب و اجرای پایگاه لجستیکی امداد و نجات غرب کشور در استان همدان گام مهمی تلقی میشود و انتظار میرود با اجرای آن، ظرفیت امدادی منطقه بهطور چشمگیری ارتقا یابد.
در پایان، باید توجه داشت که این روند با هدف تقویت زیرساختهای امدادی کشور و افزایش تابآوری منطقه دنبال میشود و هر دو طرف بر این باورند که این طرحها به ارتقای آمادگی و توان لجستیکی امداد و نجات غرب کشور کمک خواهند کرد. تمامی دستگاههای اجرایی و نهادهای مرتبط نیز موظفاند با تمام توان از اجرای این طرح پشتیبانی کنند تا همدان به یکی از قطبهای اصلی امداد، نجات و مدیریت بحران کشور تبدیل شود. این مسیر با رویکردی مردمی و خدمترسانی صادقانه بهبود مییابد و میتواند نمونهای از کارآمدی مدیریتی در سطح ملی باشد.
تحلیل حقوقی-اجرایی درباره طرح خادم و مدیریت محله محور
از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران، اجرای طرحهایی با محوریت مشارکت مردمی و مدیریت محله محور در عمل به معنای تقویت سرمایه اجتماعی و ظرفیتهای اجرایی استانها است. چنین رویکردی باید با رعایت اصول شفافیت، پاسخگویی و حقوق عمومی انجام شود تا از هرگونه انحصار یا تمرکززدایی ناکارآمد جلوگیری گردد. اجرای تفاهمنامه با استانداری همدان نشان میدهد که سازوکارهای قانونی برای شناسایی نیازهای محلی، تعیین مسئولیتهای مشخص و تسهیل روند مجوزها وجود دارد. با این حال، اجرای طرحهای گسترده باید با حفظ فاصله از هرگونه نگاه سیاسی یا امنیتی بالاخص در زمینه تخصیص منابع و توزیع امکانات ادامه یابد تا عدالت توزیعی حفظ شود. از منظر اجرایی، تامین زمین، تأمین بودجه، و هماهنگی دستگاههای اجرایی کلیدیاند و لازم است که نقشه راه روشن، شاخصهای ارزیابی شفاف و بازنگریهای دورهای انجام پذیرد تا طرح خادم بتواند به پایداری و تداوم برسد. این نکته نشان میدهد که طرحهای محله محور علاوه بر اثرات اجتماعی، باید به کارآمدی اقتصادی، مدیریت بحران و توسعه ظرفیتهای محلی هم پاسخ دهد تا به موفقیت پایدار دست یابند.