صدای سردشت به گفتگوی ملی موسیقی ایران میپیوندد: از کوهها تا صحنه بزرگ
به گزارش تیم آرشیو کامل، جشنواره موسیقی «بیت و حیران» در سردشت با رشد کیفی و کمی چشمگیری مواجه است و این روند با توجه به ویژگیهای منطقهای و رویکرد جدید مدیریتی جشنواره، از یک رویداد محلی به بستری با دامنهای فراتر از مرزهای شهرستان نزدیک میشود. این برآیند از اظهارات پژوهشگر و دبیر اجرایی جشنواره، ناصح بهرام بیگی، به دست آمده است و نشان میدهد که با وجود فشارهای اجرایی و نیاز به همسنجی با استانداردهای مدرن، جشنواره همچنان به حفظ هویت موسیقایی بومی و تقویت گفتگوی بینرشتهای میان هنرمندان نسلهای مختلف میپردازد. به گزارش تیم آرشیو کامل، در این دوره، شرکتکنندگان در بخش رقابتی و برنامههای جانبی بهطور قابل توجهی افزایش یافتهاند و این رشد به دلیل آگاهی عمومی، اعتماد هنرمندان به داوری، بازتاب مثبت دورههای قبل و حمایتهای اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان و شهرستان سردشت است. همچنین گسترش اطلاعرسانی در سطح استانها و حضور پررنگتر هنرمندان جوان، گستره جشنواره را به سمت ملیتری سوق داده است. با این افزایش، جشنواره از یک رویداد محدود محلی به محفل فرهنگیای با گفتمان گسترده تبدیل شده است که برای ایجاد ارتباطی عمیقتر بین موسیقی نواحی و زندگی روزمره مردم تلاش میکند.
پیامدهای رشد شرکتکنندگان در جشنواره بیت و حیران
در گفتوگو با دبیر اجرایی جشنواره، مشخص میشود که افزایش شمار شرکتکنندگان تنها به افزایش حضور فیزیکی محدود نمیشود، بلکه به گسترش طیف ژانرهای موسیقی و حضور گستردهتر گروهها از اقوام و مناطق مختلف انجامیده است. این رویداد، که از ۱۱ تا ۱۳ آذر در سردشت برگزار میشود، اکنون به واسطه حضور گروههای کرد، ترک، لر، بلوچ، گیلک و دیگر نواحی به یک پلتفرم گفتوگوی فرهنگی تبدیل شده است. حفظ هویت صوتی منطقه، تعهد به «صداقت» در بیان موسیقی و توجه به زیستبوم محلی به جای صرفاً اجرای تکنیکی و شهری، از شاخصهای ارزیابی در این دوره است. این جهتگیری با هدف حفظ ریشههای موسیقی نواحی و ایجاد ارتباط با نسل جدید مخاطبان انجام میشود و همانطور که پژوهشگر مذکور توضیح داده است، جشنواره نه تنها به عنوان یک مجموعه اجرا، بلکه به عنوان یک مجلس گفتمانی و آئینی محسوب میشود که به بازاندیشی هویت جمعی کمک میکند.
چرایی تداوم جشنواره و نقش مدیریت و داوری
یکی از نکات کلیدی در این دوره، توجه به مدیریت اجرایی جشنواره است. رفتار حرفهای در برگزاری جشنواره، داوری منصفانه و اعتماد هنرمندان به داوریها باعث شده تا جشنواره به جای صرفاً یک رقابت، به بستری برای تبادل تجربه و آموزش تبدیل شود. مدیران اجرایی با تمرکز بر اصالت تکیه دارند و این رویکرد باعث پایداری رویداد در طول سالها شده است. با وجود محدودیتهای معمول در جشنوارههای مشابه، بیت و حیران با رویکردی پایدار و سرمایه فرهنگی جمعی به عنوان یک پدیده فرهنگی-اجتماعی در منطقه مطرح شده است. در این راستا، ضمانتهای اجرایی مانند روابط با اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان و همکاری با نهادهای محلی از جمله عواملی است که دوام جشنواره را تضمین میکند.
تعمیق گفتوگوهای بیننسلی و بازتعریف کیفیت
یکی از تجربههای قابل توجه جشنواره امسال، امکان تعامل فشردهتر میان هنرمندان پیشکسوت و نسل جوان است. این تعامل تنها به ارائه کلاس یا کارگاه محدود نمیشود؛ بلکه در سایهٔ همنشینی، شنیدن، تجربهکردن و فهم زیباشناسی محلی شکل میگیرد. نتیجه این رویکرد، تبدیل جشنواره از یک رویداد رقابتی صرف به یک مجلسی گفتاری-آئینی است که به بازتفسیر هویت موسیقی بومی میپردازد. از جانب دیگر، بازتعریف کیفیت در موسیقی نواحی با تمرکز بر ریشهها، جهانبینی و زیستبوم هر منطقه صورت میگیرد؛ کیفیت به معنای حفظ صداقت موسیقی، هویت صوتی منطقه و حالتمندی اجرایی است، نه صرفاً دستیابی به تکنیکهای پیچیده شهری. چنین رویکردی نشان میدهد که جشنواره با استفاده از معیارهای غیرسنتی-شهری، بهطور عمیقتری به موضوع حفظ و بازتعریف هویت فرهنگی میپردازد.
سردشت، پایگاهی برای موسیقی نواحی ایران
سردشت به دلیل ساختار کوهستانی خود، به عنوان «اقلیم موسیقایی» شناخته میشود و در این فضا، صدا، روایت و زیستبوم به شکل یک وحدت ارگانیک در هم تنیدهاند. حافظه جمعی مردم این منطقه، هنوز حامل سنتهای شفاهی و موسیقایی است و شهری با هویت کردیِ زنده است که موسیقی در آن به عنوان یک عنصر اجتماعی مطرح میشود، نه صرفاً یک فعالیت تزیینی. این بافت فرهنگی، سبب شده جشنواره بیت و حیران نه تنها برگزار شود، بلکه به عنوان یک پلتفرم برای ارائه موسیقی مناطق کمتر شنیدهشده و ثبت و آرشیو نسلهای راوی و نوازنده عمل کند. منابع محلی و توانمندی اجرایی منطقه از جمله عواملی هستند که امکان گسترش جشنواره به شهرهای دیگر را فراهم کرده است و این گسترش میتواند به تقویت هویت ملی در کنار پذیرش تنوع فرهنگی کمک کند.
تداوم حضور اقوام مختلف در صحنه ملی
بعضی از جنبههای مهم این دوره از جشنواره، حضور فعال موسیقی کرد، ترک، لر، بلوچ، گیلک و سایر جوامع محلی است که این حضور، گفتگوی طبیعی و فرهنگی بین اقوام را تقویت میکند. این تنوع نه تنها باعث افزایش کمیِ شرکتکنندگان شده است، بلکه به شناساندن هر منطقه و زبان موسیقی محلی در سطحی ملی کمک میکند. با توجه به گسترش اطلاعرسانی و حضور هنرمندان جوان، متخصصان معتقدند که جشنواره بیت و حیران به عنوان یک مکان برای آرشیو، معرفی نسل جدید و حفظ میراث موسیقایی میتواند به یک کارنامه فرهنگی در سطح ملی تبدیل شود. در این روند، جشنواره همچنان به عنوان یک تجربه یادگیری برای هنرمندان جوان و فضایی امن برای به اشتراکگذاری دانش موسیقایی بین نسلها عمل میکند.
تحلیل: چشمانداز فرهنگی جشنواره بیت و حیران
این رویداد نشان میدهد که چگونه یک جشنواره محلی میتواند به پشتوانهای برای هویت فرهنگی ملی تبدیل شود بدون آنکه از اصول اجرایی و غیرسیاسی فاصله بگیرد. با حفظ تعادل میان ارزشهای بومی و الزامات حرفهایِ اجرای موسیقی، جشنواره در مسیر حفظ و انتقال میراث فرهنگی نقش مهمی ایفا میکند و به تقویت قرارداد اجتماعی میان هنرمندان و مخاطبان کمک مینماید. همچنین، توجه به جوانگرایی، گفتگوی بیننسلی و بازتعریف کیفیتِ اجرایی، به عنوان اصول راهبردی برای پایداری فرهنگ محلی در آینده مطرح است. با وجود پیچیدگیهای اجرایی و نیاز به سرمایهگذاری پایدار، این تجربه میتواند به مدلِ موفقی برای سایر جشنوارههای محلی بدل شود و به حفظ هماهنگی میان ارزشهای فرهنگی و ارتقای سطح کیفیِ اجراهای موسیقایی کمک کند.