گزارش کلان از هزینه های آلودگی هوا و پیامدهای بهداشتی آن در ایران
در تازه ترین اظهاراتی که از سوی یکی از نمایندگان مجلس اعلام شد، مسأله آلودگی هوای کشور به عنوان تهدیدی جدی برای سلامت عمومی مطرح شده است. به گزارش نماینده مردم ساری و میاندورود و عضو کمیسیون بهداشت و درمان، آلودگی هوای ایران به رغم تلاش های عمومی، همچنان به قیمت جان هزاران هموطن تمام میشود و اقتصاد سلامت کشور را با هزینههای سنگین روبهرو کرده است. این نماینده تأکید دارد که آلودگی هوای کشور به ویژه در تهران و برخی استانها طی روزهای اخیر افزایش یافته و گزارشها از شیوع بیش از حد مجدد آلودگی نشان میدهد. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، آمارهای رسمی وزارت بهداشت حاکی از سالانه حدود ۵۸ هزار مرگ ناشی از آلودگی هوا در کشور است و هزینه درمان و دارو برای بیماریهای ناشی از این آلودگی به حدود ۱۲ میلیارد دلار میرسد. همچنین این آلودگی با دو برابر شدن مرگومیر ناشی از تصادفات جادهای مقایسه میشود. در این زمینه مسائل اقتصادی، سلامت و زیرساختی نقشآفرینی میکند که باید به دقت بررسی و سیاستگذاری شود.
عوامل اصلی تشدید آلودگی در ایران و مازندران
زمانی کیاسری، نماینده مردم ساری و میاندورود و عضو کمیسیون بهداشت، عوامل متعددی را در تشدید آلودگی هوای مازندران و سایر نقاط کشور معرفی کرده است. از منظر او، خودروها و سوختهای آلاینده یکی از مهمترین دلایل است؛ بر اساس قانون دولت موظف است به ازای تولید هر چهار خودرو، یک خودرو کهنه از رده خارج شود، اما این فرایند اجرا نمیشود و بخش زیادی از سوخت مصرفی نیز غیر استاندارد است. مدت زمان مصرف و ماندگاری سوخت به گونهای است که آلایندگی شدیدی را به وجود میآورد. نیروگاهها و ریزگردهای وارداتی نیز به شکل قابل توجهی در این پدیده دخیل هستند. روند انتقال گردوغبار از سمت ترکمنستان به سمت مازندران و ورود آن به مناطقی مانند آشوراده و میانکاله، به عنوان کانونهای تمرکز آلودگی معرفی شده است. این وضعیت با ترافیک سنگین و گردشگری بیضابطه در استان تشدید میشود و به گفته کیاسری، مازندران به عنوان یکی از نخستین مقاصد گردشگری کشور، با حجم بالای سفرها و تردد جادهای مواجه است؛ در دوران نوروز ۱۴۰۱، آمار ورودی گردشگر بالا بود و جنگ ۱۲ روزه تحمیلی در سالهای اخیر، تعداد مسافران را به شکل قابل توجهی افزایش داد و در پایان هر هفته، راههای استان به شدت با تردد رو به رو میشود. این عوامل با هم مجموعهای از فشارهای آلودگی را تقویت میکند.
پیامدهای سلامت و هزینههای اقتصادی آلودگی هوا
در حدود دو دهه اخیر، آلودگی هوا به طور فزایندهای به یک چالش سلامت عمومی در ایران تبدیل شده است. آمارهای رسمی وزارت بهداشت نشان میدهد که هر ساله شمار قابل توجهی از مرگهای ناشی از آلودگی هوا ثبت میشود و بخش بهداشت کشور با هزینههای سنگین درمانی روبهروست. با وجود تلاشهای سیاستی و اجرایی، هنوز راهکارهای مؤثر برای کاهش این هزینهها به اندازه کافی به کار گرفته نشدهاند. در این میان، سالمندی جمعیت در مازندران میتواند خطرات این بحران را دوچندان کند؛ سالمندان به دلیل حساسیت بیشتر نسبت به آلودگی هوا، نسبت به گروههای سنی پایینتر آسیبپذیرتر هستند. به گزارش منابع رسمی، آلودگی هوا میتواند به سرعت روی بیماریهای قلبی، ریوی و آمادگی فکری اثر بگذارد و به شکل زیانآورتری بر سلامت عمومی اثر بگذارد. این نکته نیز وجود دارد که کاهش قابل توجه آلودگی نمیتواند به سادگی با حذف یک عامل انجام شود؛ بلکه نیازمند یکپارچهسازی سیاستهای محیط زیست، حمل و نقل، بهداشت و زیرساختهای شهری است. گزارشها همچنین نشان میدهد که آلودگی هوای کلانشهرها و استانهای ساحلی، میتواند به نقدینگی سلامت عمومی آسیب بزند، هزینههای درمانی را افزایش دهد و کیفیت زندگی را تحتتاثیر قرار دهد. با توجه به این نکتهها، اجرای اصولی و جامع قانون هوای پاک، اصلاح استانداردهای خودروها، نظارت بر سوخت، بهسازی جادهها و کنترل ریزگردهای وارداتی به عنوان گامهای اساسی برای کاهش آلودگی مطرح میشود.
لزوم اجرای قانون هوای پاک و اقدام فوری دولت چهاردهم
نماینده مجلس با تأکید بر ضرورت اجرای کامل قانون هوای پاک و اجرای فوری برنامههای دولت چهاردهم، بر نقش تقویت استانداردهای خودروها، نظارت بر سوخت و بهسازیبخشهای حمل و نقل تأکید میکند. او با اشاره به نیاز به تقویت غربالگری بیماریهای ناشی از آلودگی هوا، خواستار اولویتبخشی به این موضوع در دستور کار دولت شده است. به گفته وی، وجود تعارض بین برنامههای کوتاهمدت و رویکردهای بلندمدت در حوزه هوای پاک، میتواند راهگشا نباشد و باید ارادهای صریح و قاطع برای تغییر وضع موجود شکل بگیرد. این نماینده در پیامی صریح خطاب به رئیسجمهور اضافه کرد که ورود شخصی به میدان و هدایت سیاستهای اجرایی با هدف کاهش آلودگی و حفظ سلامت مردم ضروری است. اجرای کامل قانون هوای پاک، اصلاح استاندارد خودروها، نظارت دقیق بر سوخت، بهسازی زیرساختهای حمل و نقل و تقویت سیستمهای غربالگری، از جمله اقداماتی است که در دستور کار قرار میگیرد. در این چارچوب، مسائل مربوط به ریزگردهای وارداتی و راهکارهای مدیریت آن نیز به عنوان یکی از محورهای اصلی مورد بررسی قرار میگیرد.
مذاکرات بینالمللی و تلاشهای داخلی برای مهار ریزگردها
در کنار مسأله داخلی، مذاکرات و برنامهریزیهایی برای مهار ریزگردها نیز در حال پیگیری است. کیاسری به پیگیری مذاکرات سهجانبه بین فراکسیون محیط زیست مجلس، استان گلستان و ترکمنستان اشاره میکند تا منابع ریزگرد کنترل شوند و از کشیده شدن این آلودگی به سمت مازندران و دیگر استانها جلوگیری به عمل آید. وی تأکید میکند که هموارسازی فضایی برای همکاری با همسایگان و اجرای توافقهای احتمالی میتواند سهم مهمی در کنترل آلودگی داشته باشد. این مسیر همچنین نشان میدهد که آلودگی هوا یک چالش چندجانبه است که نیازمند همکاریهای کلان در سطح کشور و با همسایگان است تا از اتلاف منابع جلوگیری شود و منافع سلامت عمومی حفظ گردد.
مازندران، گردشگری و آلودگی هوا؛ تناقضی که باید مدیریت شود
مازندران همواره به عنوان یکی از زیباترین و پراز ظرفیتهای گردشگری کشور شناخته میشود. با این حال، حضور گردشگران فراوان و ترافیک سنگین همراه با عدم بهسازی کافی زیرساختهای جادهای، میتواند به افزایش آلودگی هوای منطقه منجر شود. در نوروز ۱۴۰۱ این استان رکورد ورود گردشگر را ثبت کرد و با اوج سفرها در تعطیلات، فشار تردد خودروها بر شبکه معابر و جادهای افزایش یافت. بیتوجهی به نیازهای راهها و استانداردهای اولیه در برخی مسیرها، این وضعیت را تشدید میکند و به میانگین بالای آلودگی در مناطق پرتردد منجر میشود. بهبود زیرساختهای جادهای، بهبود مدیریت تردد و ارتقای استانداردهای سوخت و خودرو میتواند به کاهش قابل توجه آلودگی و بهبود کیفیت زندگی مردم مازندران کمک کند. در این میان، مسئله گردشگری باید با حفظ سلامت عمومی ترکیب شود تا این استان به عنوان مقصد گردشگری با کمترین هزینه سلامت برای مردم و بازدیدکنندگان تبدیل شود.
جمعبندی و راهبردهای آینده
آنچه از اظهارات نماینده مجلس و دادههای رسمی استنتاج میشود، این است که آلودگی هوای ایران با وجود تلاشهای زیادی که صورت گرفته است، به یک چالش جدی تبدیل شده است. آمار رسمی از ۵۸ هزار مرگ سالانه و هزینه سنگین ۱۲ میلیارد دلاری برای درمان بیماریهای مرتبط با آلودگی هوا حکایت دارد. عوامل اصلی همچنان شامل استانداردهای پایین خودروها و سوخت، فرسودگی زیرساختهای حمل و نقل و وجود ریزگردهای وارداتی است. علاوه بر این، استانهایی مانند مازندران به دلیل جمعیت سالخورده و تراکم گردشگری، با یک تهدید دوگانه مواجه هستند: از یک سو گردشگران و اقتصاد محلی و از سوی دیگر سلامت مردم. در این میان، اجرای کامل قانون هوای پاک، تقویت استانداردها و نظارتهای قوی بر سوخت، بهسازی جادهها و مدیریت ریزگردها به عنوان محورهای اصلی برای کاهش آلودگی مطرح میشود. مذاکرات با همسایگان و تقویت همکاریهای منطقهای نیز میتواند به کاهش شدت ریزگردها کمک کند. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، این مسأله نیازمند ارادهای جدی و اقدامات عملی است تا مازندران و سایر استانها نه تنها به مقصد گردشگری بلکه به جایی سالم و باکیفیت برای زندگی تبدیل شوند. این تغییرات به طور مستقیم بر سلامت مردم و اقتصاد کشور اثر میگذارد و فراتر از سیاستهای کوتاهمدت به سمت راهبردهای بلندمدت در جهت هوای پاک سوق پیدا میکند.