مقدمه و چارچوب خبر
در پی مذاکرات و بررسیهای دولت برای حفظ قدرت خرید خانوارها در برابر افزایش قیمتها، مرکز مطالعات و اطلاعات رفاهی ایرانیان خبر از نهایی شدن روش پرداخت کالابرگ الکترونیک در این هفته داده است. هدف اصلی اتخاذ این شیوه، حمایت از سبد مصرفی خانوارها و اطمینان از دسترسی عادلانه به کالاهای اساسی است. این گزارش تلاش میکند با رویکردی خبری-تحلیلی به تحلیل ابعاد طرح، سابقه تاریخی آن و مسیر اجرایی احتمالی بپردازد. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، تصمیمگیری درباره چگونگی پرداخت کالابرگ الکترونیک بهزودی به جمعبندی نهایی میرسد و مردم از طریق رسانهها از جزییات مطلع خواهند شد.
بازنگری تاریخی سازوکارهای یارانهای و کالابرگ
طی دو دهه اخیر دولتها در قالب طرحهای حمایتی مختلف به دنبال حفظ قدرت خرید خانوارها بودهاند. چند رویکرد اصلی در این بستر مطرح شده است:
- معادلسازی یارانه نقدی به یارانه اعتباری یا اضافه کردن اعتبار ملموس به سبد خانوارها، که در برخی مقاطع با استقبال کم مواجه شده است و به نتایج محدود منتهی شده است.
- طرح «فجرانه» که با هدف تأمین کالاهای اساسی برای خانوارهای هدف اجرا شد و برای سبدی از کالاهای اساسی اعتبار تخصیص داد؛ این طرح در سه مرحله اجرا شد و مشارکت خانوارها در این دورهها متغیر بود: در مرحله اول حدود 17 میلیون خانواده مشارکت داشتند، در مرحله دوم حدود 15 میلیون و در مرحله سوم حدود 12 میلیون.
- اجرای طرحهای مستقیم پرداخت به خانوارها با هدف حذف قسمتی از فرایند واسطهگری و رساندن کمکها به صورت مستقیم به دهکهای کمدرآمد بود؛ این رویکرد از اسفند ۱۴۰۳ بهطور گستردهتری در دستور کار دولت قرار گرفت و پلتفرمهای مختلفی برای اجرای آن وجود داشتند.
در بررسیها تأکید شده است که نظرات مردمی و مشارکت خانوارها، به شدت عاملی تعیینکننده در موفقیت یا عدم موفقیت این طرحها بوده است. همچنین گزارشها حاکی از رضایت نسبی مردم در مراحل مختلف طرحهای حمایتی است، اما همواره چالشهای اجرایی و پوششدهی مطلوب کالاها و نزدیک نگه داشتن اعتبار به ارزش واقعی سبد مصرفی وجود دارد. در این زمینه، نظرسنجیها نشان میدهد که سطح رضایت مردم در برخی مراحل بالا بوده است، اما در برخی مقاطع با تغییرات رفتاری از سوی خانوارها مواجه بودهایم. گزارشهای متعدد نشان میدهد که بررسیهای سطحی تنها بخشی از واقعیت را نشان میدهد و تحلیلهای عمیقتر نیازمند دادههای دقیقتری است. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل.
طرح جدید و جزئیات اجرایی
در این هفته، جریان تصمیمگیریها درباره شیوه نهایی پرداخت کالابرگ الکترونیک با هدف حفظ قدرت خرید خانوارها و ارائه طرحی کارآمد ادامه پیدا میکند. تاکنون گفته شده است که روش نهایی از طریق هماهنگی با دستگاههای مربوطه از جمله وزارت جهاد کشاورزی و رئیس سازمان برنامه و بودجه نهایی خواهد شد و به زودی به مردم ارائه میشود. محور اصلی این طرح، افزایش اعتبار برای پوشش افزایش قیمتها و همچنین ایجاد سازوکار مستقیم برای حمایت از خانوارها است تا از طریق اعتبار کالابرگی، سبد مصرفی آنان تقویت شود. با توجه به تجربههای گذشته و بازخوردهای مردمی، انتظار میرود این طرح با رویکردی کارآمد و هدفمند طراحی شود تا از تابیدگیهای اجرایی جلوگیری کند و از نظر کیفیت اجرایی و دسترسی همسان برای تمامی دهکها اطمینان حاصل شود.
در کنار این روند، «طرح فجرانه» که پیش از این اجرا شد و برای 11 قلم کالای اساسی اعتبار در نظر گرفته بود، با قیمت اشاره شده 770 هزار تومان بهعنوان قیمت سبد کالا معرفی شد و 220 هزار تومان اعتبار به هر خانوار تعلق میگرفت؛ این به معنای این بود که خانوارها با آورده 550 هزار تومانی میتوانستند این سبد کالا را خریداری کنند. این طرح در سه مرحله اجرایی شد و میزان مشارکت در مراحل مختلف به ترتیب 17 میلیون، 15 میلیون و 12 میلیون خانوار گزارش شد. این آمار نشان میدهد که ترکیب اعتبار و قیمت کالاها، بهویژه در سلب مسوولیت از خانوارها در قبول یا رد طرحها، نقشی کلیدی داشته است. به گزارش مرکز روابط عمومی و امور بینالملل وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، رستمی در پایان یادآور شد که نظرسنجی ایـسپا نیز رضایتمندی را تأیید کرده و نشان میدهد شهروندان از این طرحها رضایت داشتهاند، هرچند که بازخوردهای مختلفی در مناطق و دهکهای مختلف وجود دارد.
۶ دلایل کلیدی برای نهادینهسازی کالابرگ الکترونیک
- تحقق شفافیت بیشتر در تخصیص اعتبار و کاهش احتمال سوءاستفاده از منابع یارانهای.
- افزایش کارآمدی با هدف پوشش قیمتهای رو به افزایش و حفظ قدرت خرید مصرفکنندگان.
- امکان نظارت دقیقتر بر نحوه مصرف اعتبار و اصلاح سبد کالاهای اساسی بر مبنای دادههای مصرفی واقعی.
- قابلیت اجرای سریعتر و توزیع عادلانه اعتبار بین خانوارها بهویژه دهکهای پایینتر درآمدی.
- همکاری با سایر بخشهای ملی برای تضمین دسترسی به کالاهای اساسی با قیمتهای مناسب.
- ارزیابی مداوم از پیامدهای اقتصادی و اجتماعی طرح و بازخوردهای مردمی برای بهبود فرایندها.
نقش عوامل اجرایی و هماهنگیهای دولت
در قالب فرایند تصمیمگیری، انتظار میرود که روش نهایی با هماهنگی میان وزارت جهاد کشاورزی و سازمان برنامه و بودجه به نتیجه برسد و از سطح دولت به مردم معرفی شود. این هماهنگیها برای اطمینان از وجود یک چارچوب اجرایی روشن و قابل پیگیری است. همچنین دولت به دنبال ایجاد سازوکارهای حمایتی کارآمد است تا بتواند کفایت اعتبار را به گونهای مدیریت کند که پوشش بهتری به تمامی دهکهای جامعه ارائه شود. از سوی دیگر، طرحهای حمایتی عمیقتر مانند بازتعریف یارانهها و مسیریابی اعتبارها به سمت اقشار کمدرآمد، محور اصلی بررسیها در این دوره است تا در نهایت به طرحی برسیم که بتواند از طریق کانالهای دقیق و روشن اجرا شود. به گزارش ایسپا و دیگر مراجع رسمی، رضایت عمومی از این طرحها وجود دارد، اما بهبودهای بیشتری در طراحی و اجرای آنها لازم است تا بتوان به پایداری بلندمدت دست یافت.
پوشش دهکها، اعتبار و نحوه ورود به طرح
بر اساس تحلیلهای اخیر، تمرکز بر افزایش اعتبار خانوارها به منظور پوشش قیمتهای رو به افزایش در دستههای کالایی اساسی است. اما نکته کلیدی این است که طرح به گونهای طراحی شود که بهراحتی قابل دسترسی برای همه خانوارها باشد و با حفظ کرامت مخاطبان، احتیاجات اولیه آنان را تامین کند. در حال حاضر، مفهومی که بیشتر از همه مطرح است، توزیع عادلانه اعتبار و جلوگیری از اتلاف منابع است تا دامنهای از حمایت را به تمامی دهکها بدهد. با توجه به تجربههای گذشته، ارائه طرح بهصورت مستقیم به خانوارها و جلوگیری از ایجاد دوگانگی در دسترسی از اهمیت بالایی برخوردار است. این رویکرد میتواند به تحقق اهداف اقتصادی- اجتماعی از جمله کاهش فقر، بهبود سطح زندگی و تثبیت قدرت خرید کمک کند. همچنین بر اساس گزارشها، رضایت عمومی از این طرحها رو به افزایش است، هرچند که برخی بازخوردها نیازمند پاسخگویی سریع و دقیق است. به گزارش مرکز روابط عمومی و امور بینالملل وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، و همچنین گزارشهای ایـسپا، این رضایت تا حدود خوبی برقرار است، اما باید بهطور مستمر پیگیری شود تا از ثبات بلندمدت برخوردار باشد.
نتیجهگیری و چشمانداز اجرایی
با توجه به اخبار منتشر شده و تحلیلهای انجامشده، میتوان گفت که نهاییسازی روش پرداخت کالابرگ الکترونیک، با هدف حفظ سطح زندگی خانوارها و تقویت توان خرید آنها، از اولویتهای دولت در چهاردهمین دوره است. این تصمیم به شکل هماهنگ با مجموعهای از نهادها و دستگاههای مربوطه در حال پیگیری است تا در نهایت به یک چارچوب اجرایی روشن و قابل اعتماد برسد. در عین حال، تجربههای قبلی از طرحهای حمایتی نشان میدهد که برای موفقیت بلندمدت این طرحها، لازم است هم مسیر اجرایی روشن باشد و هم بازخوردهای مردمی به صورت مستمر بررسی و اصلاح شود. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل و با استناد به دادههای ایـسپا و دیگر منابع رسمی، امیدواریم که این طرح بتواند اثرگذاری مثبت بر سطح زندگی خانوارها داشته باشد و از طریق شفافیت و پاسخگویی، اعتماد عمومی را تقویت کند.
به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل.