فیبر پر مرغ: از پسماند تا پارچهای ارزشمند
در سالهای اخیر با توجه به دغدغههای زیستمحیطی، صنعت مد و نساجی به دنبال منابع جایگزین و راهکارهای پایداری است. یکی از نگرانیهای جدی این صنعت، محدودیتهای تامین کشمیر طبیعی و آثار زیستمحیطی فرایند دامداری است. کشمیر که از پشم زیرین بزهای خاص به دست میآید، هر بز تنها دو مرتبه در سال پشمچینی میپذیرد و سالانه تنها بین ۱۱۳ تا ۱۷۰ گرم کشمیر ارائه میدهد. این کمبود منجر به افزایش قیمت و فشار بر زنجیرههای تامین شده است. به گزارش تیم آرشیو کامل، در کنار دغدغههای پایداری، گروهی از کارآفرینان به دنبال راهکارهای نوین برای جایگزینی یا کاهش وابستگی به کشمیر سنتی هستند. این فضا به صورت ویژه با ظهور یک استارتآپ به نام اوربلوم (Everbloom) رنگ و بوی عملیتری به خود میگیرد.
«سیم گولاتی» (Sim Gulati)، یکی از بنیانگذاران و مدیرعامل این استارتآپ، همراه با تیمش به جای تغییر شیوههای دامداری یا فریب مصرفکنندگان برای خرید کشمیر باکیفیت، مسیری متفاوت را پیشنهاد میدهد. با پشتوانه سرمایهگذاریهای قابل توجه از جمله Hoxton Ventures و SOSV، اوربلوم به سمت تولید مادهای بازیافتی حرکت کرده که تا حد زیادی با کشمیر واقعی تفاوتی ندارد. این تیم با استفاده از یک مدل هوش مصنوعی پیشرفته به نام «Braid.AI»، امکان تنظیم پارامترهای گوناگون برای ایجاد الیاف با خصوصیتهای متفاوت را فراهم میکند. هدف اصلی این پروژه، ایجاد یک ماده جایگزین است که بتواند به صورت زیستتخریبپذیر و با هزینه اقتصادی مناسب در زنجیره تولید به کار گرفته شود. در این مسیر، فرآیند از ضایعات آغاز میشود: از مزارع و کارخانههای پشم کشمیر، پشم معمولی و همچنین ضایعات پرنده جمعآوری میشود تا ترکیبی جدید بر پایه پروتئین کراتین ساخته شود. این روند به حمایتی از فلسفه «ضایعات به محصول» و کاهش فشار بر منابع طبیعی منجر میشود.
این پروژه فقط به کشمیر محدود نیست و اوربلوم قصد دارد دامنه کار خود را به سایر منابع ضایعاتی از جمله پرهای صنعت طیور گسترش دهد. تیم گولاتی توضیح میدهد که این فرایند از دو بخش عمده تشکیل میشود: تبدیل ضایعات به مخلوطی دقیق از ترکیبات و سپس شکلدهی آن به فیبر از طریق یک دستگاه اکستروژن پلاستیک. در ادامه، این فیبرها به صورت رشتههای مناسب برای ریسندگی در میآیند و میتواند به صنایع مختلف نساجی ارائه شود. هدف نهایی، ارائه فیبری است که هم از نظر اقتصادی برای برندها و مصرفکنندگان مقرونبهصرفه باشد و هم از نظر محیط زیستی کارآمد باشد. به ادعای گولاتی، تمامی اجزایی که در این فرایند استفاده میشوند، زیستتخریبپذیرند و با توجه به استفاده از ضایعات، اثر زیستمحیطی به مراتب کمتر از محصولات معمولی خواهد بود. این ایده نه تنها به پایداری کمک میکند بلکه از منظر اقتصادی نیز امکان رقابت با محصولات سنتی را داراست و میتواند به شکل قابل توجهی دامنه مصرف را گسترش دهد.
فرآیند فنی این پروژه ترکیبی از علم مواد و فناوریهای مکانیکی است. پس از جمعآوری ضایعات، این مواد خرد شده و به صورت پودرهای میکروسکوپی یا گرانولهای قابل استفاده در فازهای پیشپردازش درآینده تبدیل میشوند. این گرانولها با ترکیبات خاصی مخلوط میشوند تا به شکل یک ماده پایه تبدیل شوند. در ادامه، با استفاده از دستگاه اکستروژن پلاستیک، این مخلوط تحت فشار و دمای کنترلشده به قالبها هدایت میشود و گلولههای خروجی به دستگاههای ریسندگی هدایت میشوند تا فیبرهای خام به دست آید. این روش، با قابلیت تبدیل انواع ضایعات به الیاف قابل استفاده در صنعت نساجی، پویایی و انعطافپذیری بالایی دارد. انتظار میرود که این فیبرها، با قابلیتهای مختلفی مانند وزن سبک، کشش مناسب و پایداری زیستی بتوانند جایگاه مناسبی در زنجیره تولید پوشاک و منسوجات خانگی پیدا کنند.
به گزارش تیم آرشیو کامل، ویژگی قابل توجه پروژه اروبلوم این است که فرایند تولید به صورت کاملاً یکپارچه انجام میشود و تمامی مواد اولیه بازیافتی از زنجیره تامین جمعآوری میشود تا با فرآیند اکستروژن به فیبر تبدیل شود. در پایان کار، این فیبرها با روشهای معمول ریسندگی به نخ تبدیل میشوند و میتوانند در بافتها و منسوجات مختلف به کار گرفته شوند. از منظر بازار، این پروژه مزیتهای متعددی دارد: کاهش هزینههای تهیه مواد اولیه، کاهش اثرات زیستمحیطی ناشی از پسماندها و امکان ارائه محصولی پایدار با قیمت رقابتی. این ترکیب از فناوری هوش مصنوعی و فرایندهای صنعتی، نقطه عطفی در مسیر بهبود sustainability در صنعت نساجی محسوب میشود. همچنین، انتظار میرود که محصولات نهایی با استانداردهای زیستمحیطی و کاربری مناسب در بازارهای بینالمللی نیز با استقبال مواجه شوند.
با وجود مزایا و چشماندازهای روشنی که ارائه میشود، چگونگی اجرای این فناوری در سطح کلان نیازمند توجه به جنبههای اقتصادی، اجرایی و قانونی است. توسعه خطوط تولید با مقیاسی بزرگتر نیازمند سرمایهگذاری و همکاری گسترده بین شرکتهای بزرگ نساجی، تولیدکنندگان مواد اولیه، و همچنین نهادهای مسئول محیط زیست است تا مشخص شود آیا این فناوری میتواند به سرعت در زنجیرههای تامین صنعتی جای بگیرد. برخی صاحبنظران معتقدند که پذیرش چنین فناوریهایی در بازار داخلی با چالشهایی مانند استانداردهای کیفیت، قابلیت اطمینان در طول عمر فیبر و پذیرش برندها روبرو است. اما از سوی دیگر، پایداری و صرفه اقتصادی این فناوری میتواند انگیزههای قابل توجهی برای سرمایهگذاری فراهم کند. به این ترتیب، رقابت میان محصولات جایگزین با کشمیر سنتی میتواند به بهبود کیفیت و کاهش قیمتها منجر شود و در نهایت منجر به گشودن مسیرهای جدید بازارها گردد.
وضعیت آینده و چشماندازهای عملیاتی
اوربلوم به دنبال افزایش دامنه استفاده از ضایعات به سوی سایر منابع است. در آینده، نه تنها پرهای صنعت طیور بلکه مقادیر بیشتری از پسماندهای صنعتی و کشاورزی میتواند به صورت ترکیباتی برای الیاف به کار گرفته شود. این امر میتواند به کاهش شدید ضایعات صنعتی و بهبود کارآیی منابع منجر شود. با توجه به این رویکرد، شرکتها و برندهای نساجی میتوانند از این فناوری برای تولید فیبرهای زیستتخریبپذیر با مزیتهای اقتصادی استفاده کنند و به این ترتیب به سمت تولیدات پایدار و سازگار با محیط زیست حرکت کنند. همچنین، پیشبینی میشود که با افزایش آگاهی مصرفکنندگان و تقویت سیاستهای حمایتی، تقاضا برای منسوجات پایدار در بازار داخلی و خارجی افزایش یابد. این تحول میتواند به توسعه صنعت نساجی داخلی و ایجاد فرصتهای شغلی در زمینههای مهندسی مواد، پژوهشهای کاربردی و فرایندهای تولید پیشرفته منجر شود.
به عنوان یک نکته پایانی، این پروژه نشان میدهد که نوآوریهای فناورانه میتواند با ترکیبی از فناوریهای هوش مصنوعی و فرایندهای صنعتی، به جای تمرکز صرف بر افزایش سرمایه یا تغییرات ساختاری، بهبودهای قابل توجهی در کاهش پسماند و کاهش هزینهها ارائه دهد. در عین حال، اجرای این پروژه در سطح کلان در داخل کشور نیازمند یک چارچوب پشتیبان از لحاظ سیاستی، استانداردهای کیفیت و نظارتهای زیستمحیطی است تا نتایج به صورت پایدار و با کارکردهای مطلوب به دست آید. این رویکرد میتواند به تقویت جایگاه ایران در بازار جهانی نساجی پایدار کمک کند و منبعی برای توسعه صنایع مرتبط باشد.
تحلیل اجرایی در ایران
در چارچوب اقتصاد صنعتی ایران، پیادهسازی فناوریهای بازیافتی مانند فیبرهای تولیدی از پر مرغ با هدف جایگزینی کشمیر یا کاهش وابستگی به آن، نیازمند یک سلسله گام عملی و همراه با حفاظتهای قانونی است. نخستین گام، شناسایی منابع پسماند و ایجاد زنجیره تامین پسماند به صورت پایدار است تا مواد اولیه به مقدار و کیفیت مطلوب در اختیار واحدهای تولید فیبر قرار گیرد. گام دوم، ایجاد استانداردهای کیفیت برای فیبرهای تولیدی است تا مصرفکنندگان و برندها از یکنواختی و دوام محصول اطمینان پیدا کنند. سوم، حمایتهای مالی و اقتصادی برای کاهش هزینههای سرمایهگذاری اولیه و کاهش ریسکهای بازار ضروری است. همچنین، بررسی اثرات زیست محیطی و ارزیابیهای lifecycle میتواند به ارائه گزارشهای شفاف از اثرات زیستمحیطی این فناوری کمک کند و به تصمیمگیریهای سیاستی کمک نماید. در نهایت، همراستا با قوانین جمهوری اسلامی ایران، تبادل فناوری و سرمایهگذاریهای خارجی باید با رعایت موازین قانونی، ایمنی صنعتی و الزامات همکاریهای بینالمللی صورت پذیرد تا بتوان از این فناوری برای توسعه صنعتی داخلی بهره برد. ارزیابیهای عملیاتی نشان میدهد که با وجود چالشهای اجرایی، پتانسیلهای اقتصادی و زیستمحیطی این رویکرد میتواند بهبود قابل توجهی در کارایی زنجیره تامین و کاهش پسماند ایجاد کند و به توسعه پایدار نساجی در ایران کمک کند.