گفتوگوی تلفنی اردوغان با بن سلمان درباره تحولات سومالی و یمن و چشمانداز دیپلماتیک منطقه
در یک گفتوگوی تلفنی که به تازگی گزارش شده است، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، به بحث و تبادل نظر درباره تحولات جاری در دو کشور سومالی و یمن پرداختند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این تماس به صورت رسمی از سوی دفتر ریاست جمهوری ترکیه و منابع سعودی تأیید شده و بر حفظ ثبات منطقهای و تقویت همکاریهای دیپلماتیک میان دو کشور تأکید داشت. در این گفتوگو، اردوغان تأکید کرد که ترکیه به دنبال تقویت گفتوگویی سازنده با طرفهای درگیر در یمن است و برای کمک به آشتی و تلاشهای صلحآمیز آماده است. این اظهارات در قالب یک چارچوب دیپلماتیک مطرح شد که هدف آن ایجاد فضای مناسب برای کاهش تنشها و ارتقای سطح هماهنگی بین کشورهای منطقه است.
در ادامه صحبتها، مقامات ترکیه بر اهمیت حفظ تمامیت ارضی سومالی و یمن به عنوان رکن اساسی ثبات منطقهای تأکید کردند. این نکات به معنای پذیرش منافع ملی هر دو کشور و پرهیز از هرگونه اقدام که منجر به تقسیم یا تغییر غیرقانونی مرزها شود، است. از سوی دیگر، انتظار میرود که بهبود ارتباطات با عربستان و کشورهای خاورمیانهای همسایه بتواند به تسهیل مسیرهای دیپلماتیک و کاهش خطرهای امنیتی منطقه کمک کند. با توجه به سابقه فعالیتهای ترکیه در حوزه دیپلماسی منطقهای، این گفتوگو به گام جدیدی در راستای رویکرد چندجانبهگرایانه ترکیه تبدیل میشود که بر همکاریهای اقتصادی، آموزشی و فرهنگی با کشورهای حوزه خلیج فارس و همچنین فعالسازی مجدد کانالهای گفتوگو در سطح بینالمللی تمرکز دارد. در این زمینه، به گزارش ایسنا، به نقل از خبرگزاری آناتولی، طرفین درباره راهکارهای عملی برای کاهش بیثباتی در یمن و ضرورت ایجاد آستانهای بالاتر از درگیریهای نظامی بحث و تبادل نظر کردند و بر آمادگی دو کشور برای حمایت از این مسیر دیپلماتیک تأکید کردند.
در طول این گفتوگو، برخی از تحلیلگران منطقهای بر این باورند که نقش ترکیه میتواند به عنوان یک عامل میانجی مستقل و پرتوان در میانجیگری میان طرفهای متخاصم در یمن تقویت شود، به ویژه در چارچوب هماهنگی با سازمانهای منطقهای و بینالمللی. با وجود این، برخی ناظران یادآور میشوند که موفقیت هر طرح صلح باید با در نظر گرفتن ملاحظات امنیتی و رسیدن به توافقی پایدار همراه باشد که از دیدگاههای مختلف کشورها پشتیبانی شود و از هرگونه اقدام یکطرفه که ثبات را مختل کند، پرهیز گردد. در این مسیر، آمریکا، اتحادیه اروپا و سازمان ملل به طور معمول به دنبال تعادل و هماهنگی بیشتر با بازیگران منطقهای هستند تا بتوانند راهکارهای عملی برای کاهش درگیریهای نظامی ارائه دهند و از تشدید تنشها جلوگیری کنند. همچنین، با توجه به سابقه اخیر منطقه، طرحهای میانجیگری نیازمند پاسخگویی به چالشهای حقوقی بینالمللی است تا از نظر قانونی بتواند به عنوان یک راهکار معتبر پذیرفته شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این گفتوگو میتواند زمینهساز افزایش همکاریهای چندجانبه در زمینه امنیتی، انسانی و اقتصادی شود که به نفع مردم منطقه است.
در پایان این گفتوگو، منابع رسمی از این زاویه از دیدگاههای متفاوت به موضوع نگاه کردهاند. برخی تحلیلگران معتقدند که ترکیه میتواند با بهرهگیری از تجربیات خود در حوزه سیاست خارجی و نقش خود در مناسبات با کشورهای عربی، به تقویت شیوههای دیپلماسی فعال در بحرانهای منطقهای کمک کند. در عین حال، دیگران یادآور میشوند که هرگونه ابتکار صلح باید با حفظ ثبات داخلی و احترام به قوانین بینالمللی و منشور سازمان ملل همراه باشد. به هر حال، این تماس تلفنی نشان میدهد که دیپلماسی گستردهتری در حال شکلگیری است و کشورهای منطقه به دنبال چارچوبهای پایدارتری برای مدیریت تفاوتهای سیاسی و منازعات هستند. در ادامه، فضای عمومی درباره این تبادل نظر به سرعت تغییر میکند و جزئیات بیشتری از طرحهای احتمالی و نوع مشارکت فعلی ترکیه در روندهای صلح ارائه خواهد شد. این نکته حائز اهمیت است که طرفین از شمول کامل درگیریها و از حفظ چارچوبهای قانونی و بینالمللی حمایت میکنند تا از گسترش دامنه بحران جلوگیری شود.
به گزارش تیم آرشیو کامل، در کنار بحثهای اصلی این گفتوگو، موضوعاتی از قبیل نقش اسرائیل و به رسمیت شناختن یا مخالفت با برخی نهادها و مناطق نیز مطرح شد. پیش از این، اردوغان اسرائیل را به دلیل به رسمیت شناختن Somaliland در شمال سومالی به عنوان یک کشور مستقل متهم به بیثبات کردن منطقه دانسته بود. این اظهارنظرها با واکنشهای گوناگون از سوی برخی کشورها مواجه شد و نشان داد که دیپلماسی منطقهای ترکیه همواره با محوریت ثبات و حفظ منافع ملی شکل میگیرد. با وجود این، اظهارات اخیر میتواند به عنوان بخشی از گفتوگوی گستردهتری در نظر گرفته شود که هدف آن ایجاد توازن در رفتارهای دو جانبه و چندجانبه در سطح منطقهای است. با توجه به این زمینه، جایگاه ترکیه به عنوان یک بازیگر منطقهای با نفوذ در حوزههای اقتصادی، سیاسی و فرهنگی ممکن است به سمت تقویت همکاریها با کشورهای عربی و بهویژه عربستان و همسایگانش هدایت شود. در این راستا، ترکیه احتمالاً تلاش خواهد کرد تا با ارائه طرحهای صنعتی، آموزشی و انسانی در قالب پروژههای مشترک، نقش خود را به عنوان تسهیلگر صلح در یمن تقویت نماید.
تحلیل حقوقی-اجرایی خبر
این گفتوگو نشان میدهد که رویکرد ترکیه برای استفاده از ابزارهای دیپلماسی چندجانبه و گفتگوهای نظامی-انسانی تا چه اندازه میتواند در سطح منطقهای مؤثر باشد. به هر حال، برای اینکه چنین رویکردی به دستاوردی پایدار منجر شود، لازم است به چارچوبهای حقوقی بینالمللی پایبند بماند و از هرگونه اقدام که ممکن است به منزله نقض حاکمیت یا تجاوز به اصول مشروعیت بینالمللی تعبیر شود، پرهیز گردد. از منظر حقوقی، تلاشهای میانجیگری باید به صورت شفاف و مسئولانه انجام شود، با هدف حفظ امنیت جمعی منطقهای و تضمین دسترسی مردم به خدمات انسانی و ابتدایی مانند غذا، دارو و آموزش. این رویکرد میتواند با پذیرش اصولی مانند احترام به تمامیت ارضی، حفظ مرزهای شناختهشده و کاهش بیثباتی، به یک چارچوب قابل پذیرش بینالمللی تبدیل شود که از سوی کشورهای منطقه و جامعه بینالملل پشتیبانی میشود.