تبیین جدید ارتش پاکستان درباره حملات هوایی و واکنشها در افغانستان
در روزهای اخیر، با انتشار بیانیهای از سوی ارتش پاکستان، ادعای حمله به خاک افغانستان توسط نیروهای این کشور رد شده است. در کنار این بیانیه، گزارشها از کشته شدن تعدادی غیرنظامی در منطقه خوست و واکنشهای طرفهای درگیر نشان میدهد که ماجرا فراتر از یک گزارش خبری ساده بوده و به حوزه امنیت و روابط دو کشور بازمیگردد. به گزارش تیم آرشیو کامل، مقامهای پاکستانی با بیان اینکه هدف تنها تروریستها بوده و هیچ غیرنظامی را هدف قرار ندادهاند، اذعان کردهاند که ارتش آنها در برابر تهدیدهای تروریستی واکنش نشان میدهد و به هر گزینهای که لازم باشد پاسخ میدهد.
طبق اطلاعات ارائهشده از سوی مقامات پاکستانی، سخنگوی ارشد ارتش پاکستان (ISPR) توضیح داده است که نیروهای این کشور به افغانستان حمله نکردهاند و ادعاهای دولت موقت افغانستان مبنی بر دست داشتن پاکستان در حملات هوایی، بیاساس است. در بیانیههای متعدد نیز آمده است که «پاکستان علیه تروریسم است، نه مردم افغانستان» و هیچ تفاوتی بین در گروههای تروریستی قائل نمیشود. با وجود این، گزارشهای رسانهای از سوی منابع مختلف نشان میدهد که در پی حمله هوایی در ولسوالی گربز ولایت خوست، ۹ کودک و یک زن کشته شدهاند. همچنین پایگاههای خبری از زخمیشدن چهار غیرنظامی در دو ولایت پکتیکا و کنر خبر میدهند. به گزارش ایسنا و دیگر رسانهها، جزییات و میزان تلفات همچنان موضوع بحث و ارزیابیهای امنیتی است.
در همین راستا، طالبان و برخی از منابع طرفدار آنها در قالب بیانات مختلف به روایتهای ضد و نقیض پرداختند. ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، پیشتر گزارش داده بود که در جریان حمله هوایی نیروهای پاکستان به خانهای در خوست، تعدادی کودک کشته شدهاند. از سوی دیگر، مقامات پاکستانی با استناد به اصول و چارچوبهای عمل خود تأکید کردند که هرگونه پاسخ در قالب یک دولت انجام میگیرد و هیچ تمایزی بین تروریستها قائل نمیشود. به گزارش شبکه العربیه، سخنگوی ارتش پاکستان تأکید کرد که «ما به افغانستان حمله نکردیم» و بر ادامه تعهد به اصول روشمندی در پاسخها تأکید شد. این رویدادها به شکل گستردهای از سوی رسانههای دولتی پاکستان و افغانستان پوشش داده شده و هر یک تلاش میکند روایت خود را از ماجرا ارائه دهد. در گزارشهای متعدد مانند جئو نیوز و العربیه، نسخههای مختلفی از ادعاها و پاسخها مطرح شده است که نشان میدهد که فضای خبری منطقه همچنان سردرگم است. به گزارش خبرگزاریهای محلی، پس از وقوع این رویدادها، هیئت حاکمه موقت افغانستان واکنش شدید نشان داده و اقدامات آرامشبخش خارجی را فراخواندهاند، در حالی که خواستار پاسخ به اقدامات انجامشده شدهاند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این درگیریها نشان میدهد که اطلاعات در سریعترین زمان ممکن به دست آمدهاند اما به دلیل پیچیدگی صحنه و وجود چند منبع خبری، صحت و دقت این گزارشها باید با احتیاط بررسی شود.
در پی این رویدادها، برخی از منابع از گزارشهای موجود استفاده کرده و به بررسی جنبههای اجرایی امنیتی و حقوقی میپردازند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویدادها نشاندهنده سطح بالای خطرات امنیتی در مرزها است و نیازمند نگاه دقیق به راهکارهای کاهش تلفات غیرنظامی، تقویت هماهنگی میان رژیمهای امنیتی محلی و بینالمللی و شفافسازی در انتشار اطلاعات است. همچنین این رویدادها میتواند به بازنگری در تدابیر حفاظتی و استراتژیهای پاسخ به حملات هوایی منجر شود تا از هرگونه سوءتفاهم یا بهرهبرداریهای احتمالی جلوگیری شود.
به گزارش تیم آرشیو کامل، با وجود تضارب گزارشها، به نظر میرسد که این رویدادها همچنان بر تنشها در منطقه افزوده و نیازمند پیگیری دقیق از سوی نهادهای امنیتی و دیپلماتیک است تا از طریق گفتوگو و شفافسازی به نتیجهای قابل قبول برای جامعه بینالملل و مردم دو کشور دست یافت. واکنشهای رسمی از هر دو طرف نشان میدهد که هر یک به دنبال حفظ امنیت ملی خود است و در عین حال به دنبال جلوگیری از گسترش دامنه درگیریها با بهرهگیری از کانالهای دیپلماتیک و اقدامات اجرایی مناسب هستند. در این میان، خانوادههای قربانیان در خوست و دیگر مناطق همچنان در انتظار پاسخ و توجه همگانیاند تا از این رویدادها به عنوان درسهایی برای کاهش خطرات آینده استفاده شود.
در یک جمعبندی اولیه، این رویدادها نشان میدهد که روند انتشار اطلاعات در محیط پرتنش منطقه، به ویژه با وجود تفاوتهای میان منابع خبری، میتواند به شکلهای متنوعی روایت شود. اهمیت صحتسنجی و ارائه گزارشهای معتبر با ارجاع به منابع معتبر از اهمیت بالایی برخوردار است تا از گسترش شایعات یا سوءاستفادههای احتمالی جلوگیری شود. در این چارچوب، به گزارش تیم آرشیو کامل، انتظار میرود مقامات طرفین به ارائه توضیحات روشنتر، با مسئولیتپذیری بیشتر در زمینه امنیتی و بشردوستانه بپردازند تا بتوان به یک فضای آرامتر و امنتر برای ساکنان مناطق درگیری دست یافت.
خلاصه رویدادها و نکات کلیدی
- ارتش پاکستان بیانیهای صادر کرد و ادعا کرد که هیچ غیرنظامی را هدف قرار نداده و به افغانستان حمله نکرده است.
- در مقابل، گزارشهای طالبان و برخی منابع منطقهای از کشته شدن 9 کودک و یک زن در خوست خبر میدهند.
- گزارشها حاکی از زخمیشدن چهار غیرنظامی در ولادیتهای پکتیکا و کنر است.
- حاکمیت موقت افغانستان و برخی از نیروهای طرفدار آن اقدام به محکومکردن حملات کردهاند و خواستار پاسخگویی کردهاند.
- هر دو طرف سعی دارند با استفاده از کانالهای رسمی و بیانیههای عمومی به تفسیر رویدادها بپردازند، در حالی که منابع مختلف گزارشهای متناقضی ارائه میدهند.
تحلیل اجرایی و چارچوبهای قانونی با رویکرد امنیتی
این رویدادها را باید در چارچوب قوانین و اصول حقوقی داخلی و بینالمللی دید. از منظر جمهوری اسلامی ایران و با توجه به ساختارهای حقوقی و امنیتی داخل کشور، میتوان نکات اجرایی زیر را مطرح کرد: نخست، حفظ حریم غیرنظامیان و رعایت اصل احتیاط در هر گونه عملیات امنیتی از جمله اصولی است که به آن پایبند بودن، نقش کلیدی در کاهش تلفات غیرنظامی دارد. دوم، هماهنگی بین نهادهای امنیتی و دیپلماتیک کشورها میتواند به شفافسازی و جلوگیری از سوءتفسیرهای رسانهای کمک کند. سوم، حفظ موازنه بین اقدامات دفاعی با حفظ امنیت مرزها و احترام به قوانین بینالملل بشر مشترک و عدم تشدید خشونت، از الزامات هر دولتی است. چهارم، استفاده از کانالهای رسمی برای اطلاعرسانی و جلوگیری از گسترش گمانهزنیهای رسانهای و پلتفرمهای غیر رسمی، یکی از ابزارهای کاهش سوءتفاهم در فضای امنیتی است. پنجم، در زمینه اجرایی، وجود سازوکارهای نظارتی برای ارزیابی احتمال آسیبهای غیرنظامی و بهکارگیری تدابیر میدانی برای حفاظت از جان غیرنظامیان، از نیازهای ضروری است تا از پیامدهای سیاسی و امنیتی بهتر جلوگیری شود. نهایتاً، چنین رویدادهایی نشان میدهد که تقویت دیپلماسی امنیتی و ایجاد کانالهای اعتماد متقابل امری ضروری است تا بتوان از گسستهای بیشتر در روابط دو کشور جلوگیری کرد و به شکل عملی به مسائل امنیتی با رویکردی انساندوستانه نگریسته شود.