پشت پرده نشست کاخ سفید و آغاز مسیر مذاکرات صلح اوکراین
در گزارش تازهای که به تقلید از سبک گزارشهای تحلیلی نشریات معتبر منتشر شده و از منظر خبرنویسی خبری به بازنویسی پرداخته است، منابع آشنا به روند مذاکرات به جزئیاتی اشاره میکنند که تا پیش از این گزارش نشده بود. به گزارش اکسیوس، جلسهای روز ۱۸ نوامبر در دفتر کار رئیسجمهوری ایالات متحده برگزار شد که تا کنون گزارش آن منتشر نشده بود و در چارچوب زمانی منتهی به مذاکرات ژنو در پایان هفته پیش از آن قرار گرفته است. به گزارش تیم آرشیو کامل، این دیدار میتواند به عنوان یکی از رویدادهای کلیدی مسیر مذاکرات صلح تلقی شود و دورنمایی تازه از روندهای دیپلماتیک در اوکراین ارائه میکند. در این فهرست زمانی و محتوایی که از دید منابع آگاه مطرح شده است، پرداختن به جزییات میتواند نشاندهنده تمایل طرفهای غربی و کییف به ایجاد یک چارچوب عملی برای توقف نبرد باشد.
براساس گزارشهای نقلشده، مقامات آمریکایی و اوکراینی فهرست ۲۸ شرط موجود در طرح پیشنهادی صلح را به ۲۰ شرط تقلیل دادهاند و در رابطه با ۱۸ مورد از این شروط به توافقی محتوا و جدی دست یافتهاند. یکی از مقامات ارشد دولت آمریکا میگوید دو شرط باقیمانده هنوز به صورت علنی بیان نشدهاند، زیرا مسائل حساسی در میان است. این دو موضوع به احتمال زیاد شامل امتیازات ارضی اوکراین در مقابل روسیه و تضمینهای امنیتی برای جلوگیری از تهاجمهای آتی است. این گزاره با توجیهی که ارائه میشود، هدفمند است تا هر دو طرف بتوانند پس از شکلگیری پایهای نسبی برای توافق، به گفتگوهای بعدی دست یابند.
در ادامه گزارش آمده است که دن دریـسکول، وزیر ارتش آمریکا، به پیشنهاد یکی از اعضای تیم ترامپ—که از دوستان ونس است—این طرح را به اوکراین ببرد تا تواناییهای رزمی و روحیه جنگی این کشور از نزدیک ارزیابی شود. یک منبع دیگر تأکید میکند که نقش دریـسکول این بود که از طریق تعامل مستقیم با ارتش اوکراین، ارزیابی دقیق و صادقی از وضعیت عملیاتی آنها ارائه دهد. در روایتهای مطرحشده، سنجش اراده برای نبرد به عنوان یکی از دشوارترین مسائلی توصیف شده است.
نشست دفتر بیضی با رویدادهای رسمی کاخ سفید همزمان بود یا کم و بیش در راستای آنها برگزار شد و از نظر رسانهای به همراهی نزدیک با حلقههای تصمیمگیری اوکراین و ایالات متحده منجر شد. در این جمعها ونس، روبیو، سوزی وایلز رئیس دفتر کاخ سفید و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ در این حلقه حضور داشتند. اخیرا جارد کوشنر—داماد و تاجر دولتی ایالات متحده—نیز به این گروه پیوسته و برخی منابع از نقشی مشترک یا همفکری نزدیک میان این دو شخصیت سخن گفتهاند. آفِرِ این گزارشها نشان میدهد که ونس و روبیو در کنار هم در بسیاری از مراحل تصمیمگیری ظاهر شدهاند و در واقع به عنوان تیمی مشترک عمل کردهاند؛ هرچند برخی گزارشها تلاش کردهاند تا اختلافهای احتمالی میان دو طرف را برجسته کنند. با این وجود، منابع نزدیک به دولت و مشاورانی که با این دو فعال هستند، تأکید میکنند که روند تصمیمگیری در این دوره به شکل یک تیم دو نفره و با همکاری نزدیک دنبال میشود.
در تحلیلهای منتشرشده از اکسیوس، به رهبریهای فشرده و نشستهای متعدد دفتر بیضی با حضور مقامات بلندپایه اشاره شده است. با وجود اینکه برخی گزارشها از احتمال وجود اختلاف نظر بین تیمهای طرفدار اوکراین و طرفدار مذاکرات با روسیه سخن میگویند، منابع رسمی به سرعت این گمانهها را رد کردهاند و تأکید میکنند که فشار برای رسیدن به یک چارچوب توافقی واحد وجود دارد. در پایان، اکسیوس در ادامه گزارش خود نوشته است که ترامپ تاکنون نتوانسته است ولادیمیر پوتین را به دیدار رودرو با ولودیمیر زلنسکی متقاعد کند، اما مشاوران میگویند که فرایند مذاکرات همچنان پیگیری میشود و هدف اصلی، توقف کشتار و آغاز یک فرایند صلح است. به گزارش اکسیوس، این تلاشها با رویکردی منسجم برای آغاز یک مسیر رسمی و مبتنی بر کاغذ روشن میشود تا از تکرار عدم قطعیتهای گذشته جلوگیری شود.
ژنو به عنوان مقصد بعدی مذاکرات، در کنار رویدادهای اخیر کاخ سفید، بخشی از چارچوبی است که برخی تحلیلگران آن را به عنوان ارزیابی دقیق از ظرفیتهای طرفین برای پذیرش یک «توقف موقت» یا «وقفهای طولانیمدت» تعبیر میکنند. با وجود اظهارات منتقدان داخلی و خارجی مبنی بر اینکه طرح پیشنهادی اکنون به امتیازاتی برای روسیه میانجامد، مقامات دولتی و مشاوران نزدیک به ونس و روبیو معتقدند که این روند میتواند به بهبود مرحلهای امور امنیتی و نظامی منجر شود و فضای بیشتری برای گفتوگوهای جاری و آتی فراهم کند. این تحلیلها نشان میدهد که مسیر کار با صبر و دقت و همچنین با شفافیت بیشتر در ارائه مفاد مشترک، به عنوان کلید اصلی برای دستیابی به یک توافق پایدار در نظر گرفته میشود.
به گزارش اکسیوس و با استناد به منابعی که آگاه به جزئیات هستند، در ژنو و در مراحل بعدی مذاکرات، انتظار میرود که طرفین به مرور به تصویب و عملیاتی کردن مفاد توافق احتمالی نزدیک شوند. با وجود نگرانیهای موجود درباره سطح امتیازات احتمالی، ونس و روبیو همچنان به عنوان دو چهره شاخص در جریان مذاکرات معرفی میشوند و به گفته مقامات، تلاش میکنند تا از هر گونه اختلاف داخلی یا حاشیهای، جلوگیری کنند تا فرایند صلح با ثبات بیشتری پیش رود. این رویدادها نشان میدهد که آیتاللهها و مقامهای غربی به دنبال یک سازوکار دقیق و قابلاعتماد برای مدیریت بحران و پایان دادن به درگیریها هستند تا از طریق یک چارچوب روشن، به یک نتیجه ملموس دست یابند.
تحلیل از منظر اجرایی-قانونی
روند کنونی نشان میدهد که کلید اصلی در تبدیل بنبست به فرصت، شفافسازی محورهای توافقی، ایجاد یک فریم عملی و قابلاجرا و پذیرش کاغذی از سوی هر دو طرف است. اگر چه کاهش فهرست شروط از 28 به 20 نشاندهنده تمایل به کاهش بار بحثهای عملی است، اما دو شرط باقیمانده که هنوز به صورت علنی اعلام نشدهاند، میتواند به عنوان خطوط قرمز در مذاکرات عمل کند. این نکته بهویژه از منظر اجرایی-قانونی حائز اهمیت است که تضمینهای امنیتی و ارزیابیهای مربوط به امتیازات اراضی، باید به گونهای طراحی شود که با موازین قانونی و حقوقی بینالمللی و همچنین مصالح امنیتی و داخلی دو کشور همسو باشد. از منظر حقوقی داخلی جمهوری اسلامی ایران و چارچوبهای قانونی داخلی، هرگونه توافق بینالمللی باید سازگار با قوانین و مقررات کشورها و همچنین منشورهای بینالمللی باشد؛ با این حال، در این تحلیل تأکید میشود که اهداف اجرایی مذاکرات—مانند ایجاد ثبات و کاهش درگیری—میتواند با چارچوبهای گوناگون قانونی و اجرایی منطبق شود، اما فضا برای نقدپذیری و شفافیت فرایند مذاکرات باید حفظ گردد تا اعتماد عمومی و مشروعیت سیاسی حفظ شود. در نهایت، مسیر ژنو و سایر نشستها باید به گونهای طراحی شوند که از بروز سوءتفاهمها جلوگیری شود و به یک فرایند پایدار و قابل پیگیری منجر گردد.