اروپا در برابر فشار واشنگتن در پرونده اوکراین ایستاده است: تحلیل نماینده مجلس
به گزارش تیم آرشیو کامل، در گفتوگوی روزهای گذشته با رسانهها، روح الله متفکرآزاد، عضو هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی، به ابراز نظری درباره رویکرد اروپا در پرونده اوکراین پرداخت و از موضعی سخن گفت که از ابهامات و تغییرات جهتگیرانه سیاستهای واشنگتن در منطقه خبر میدهد. بر پایه این دیدگاه، مقامات اروپایی در مواجهه با خواستههای آمریکا از طریق ملاحظات استراتژیک، منطق مصالح ملی و تلقی از استقلال در برابر فشارهای بیرونی به سمت موضعگیریهای مشخص گام برداشتهاند. این تحلیل، که به دلیل تأثیرگذاری بر فضای رسانهای و رویکردهای دیپلماتیک منطقهای اهمیت دارد، نشان میدهد که اروپا با وجود همراهیهای دیرینه با واشنگتن، در برخی پروندههای کلیدی همچون مسئله اوکراین، به دنبال تقویت جایگاه تصمیمگیری مستقل خود است و تلاش دارد با ارزیابیهای عمومی، از شدتگیری سیاستهای تحریمی یا ابزارهای فشار کاخ سفید بکاهد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویکرد با توجه به تحولاتی که در سالهای اخیر در مناسبات قدرت بینالملل مشاهده میشود، میتواند بازتابهای گستردهای در سیاستهای بینالمللی و رفتار بازیگران منطقهای به همراه داشته باشد.
متفلکرآزاد با اشاره به رهنمودهای رهبر انقلاب اسلامی در زمینه ممانعت از دخالتهای گسترده آمریکا در مناطق مختلف جهان و از دست رفتن انسجام بینالمللی آمریکا، تأکید کرد که افکار عمومی جهان در سالهای اخیر به دلیل جنایات انجامشده در برخی نقاط جهان و حمایتهای مداوم از سوی مقامات واشنگتن، از منظر اخلاقی و قانونی با این رویکردها به شدت مواجه است. وی افزود که در این چارچوب، برخی از کشورهای در حال توسعه و همچنین برخی نهادهای بینالمللی با در نظر گرفتن منافع ملی و استقلال سیاسی، در برابر فشارهای کسانی که از منظر قدرت با اصرار برای تغییر نقشه امنیتی دنیا مینگرند، موضع میگیرند. این موضعگیریها به صورت هماهنگ از سوی اروپا در پرونده اوکراین نمایان میشود، جایی که تقابل با سیاستهای واشنگتن در قالب حمایت از مذاکرات دیپلماتیک، تأکید بر حفظ استقلال تصمیمگیری و پرهیز از برداشت یکجانبه از سوی ایالات متحده قابل دید است. بنا به نقل از خانه ملت، متفکرآزاد به این نکته اشاره کرد که اکنون با وجود وجود فشارهای مختلف، اروپاییها در مقابل خواستههای آمریکا درجا نمیزنند و در قالب یک موضع هماهنگ با واکنشهای مردمی و اجتماعی در کشورهای خود، به بازتعریف روابط با واشنگتن پرداختهاند.
وی در ادامه توضیح داد که این رفتار اروپا نتیجه فشارهای مداوم و همچنین نیاز به حفظ روابط با مصرفکنندگان انرژی، بازارهای مالی و مشارکتهای نظامی-امنیتی در قالب اتحادیه اروپا است؛ در عین حال، این قاره به از منظر سیاست خارجی، به دنبال تقویت پیوندهای مستقل با جوامع بینالمللی است تا از حالت تکقطبی که به گفته برخی مقامات اروپایی، در حال بازتعریف است، فاصله بگیرد. متفکرآزاد با اشاره به نقشی که جمهوری اسلامی ایران در عرصه بینالملل به عنوان «علمداری مبارزه با استکبار» ایفا کرده است، خاطرنشان کرد که این جایگاه در افکار عمومی جهان تایید شده و با رویکردهای گوناگون موجود در سطح جهان همسو است. در این راستا، او تأکید کرد که مقامات آمریکا به دنبال استفاده از ابزارهای تحریمی و فشار سیاسی برای پنهان کردن شکستهای راهبردی خود هستند و تلاش دارند این شکستها را با گفتارهای پنهان و روایتهای گزینشی پوشش دهند. در نهایت، متفکرآزاد تصریح کرد که در پرونده اوکراین، اروپاییها «گاهی با ناراحتی از سیاستهای ترامپ» موضعی مستقل را ابراز میکنند و به دنبال تقویت مولفههای استقلال در مقابل ایالات متحده هستند. این سخنان با توجه به گزارشهای روزانه از رسانههای مختلف، به ویژه در سطح مجلس و جامعه تحلیلگران داخلی، بازتاب گستردهای یافته و میتواند به مجموعهای از رویکردها در سیاست خارجی کشورهای منطقه منجر شود.
این گفتگو همچنین به نقش جمهوری اسلامی ایران در چارچوب نبرد با تحریمها و فشارهای سیاسی اشاره دارد. متفکرآزاد با بیان این نکته که جمهوری اسلامی با علمداری مبارزه با استکبار توانسته است جایگاهی قابل توجه در میان افکار عمومی دنیا به دست آورد، گفت که این جایگاه منافع ملی ایران را در برابر فضای بینالمللی که همچنان با فشارهای اقتصادی و دیپلماتیک مواجه است، تقویت میکند. وی افزود که آمریکاییها به دنبال پوشاندن شکستهای خود از طریق ابزارهای تحریمی و طرحوارههای سیاسی هستند تا فشارهای بینالمللی را به شکل پروژهای هماهنگ برای تقلیل حقایق موجود در صحنه جهانی ارائه دهند. در این میان، اروپا به عنوان یکی از بازیگران اصلی در سیستم بینالملل، با تلاش برای حفظ توازن بین منافع ملی و تعهد به اصول چندجانبهگرایی، در مسیر شکلدهی به نسخهای از نظم جهانی است که به تعبیر برخی کارشناسان، از فشارهای یکجانبه آمریکا دوری میگزیند.
در بررسی ابعاد داخلی و منطقهای، این بحث بیش از هر چیز به پیوستگیهای بینالمللی و واکنشهای دیپلماتیک کشورها به بحرانهای ژئوپولیتیک توجه میکند. از دیدگاه برخی ناظران و پژوهشگران، این روند میتواند به تقویت جایگاه کشورهای برخوردار از منابع و فناوریهای پیشرفته در روابط بینالملل منجر شود؛ اما از نگاه دیگر، تداوم این نوع موضعگیریها ممکن است به ناپایداریهای امنیتی در برخی مناطق و سوختگیریهای اقتصادی-اجتماعی منجر شود. در هر حال، آن چه به عنوان پیام اصلی از این بحثها قابل استخراج است، این است که اروپا، برخلاف برخی تداومهای تاریخی، به دنبال حفظ استقلال عمل در برابر فشارهای آمریکا است و این امر میتواند به یک نقشه راه جدید برای روابط بینالملل منجر شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، تحولات اخیر نشان میدهد که اروپا با وجود وابستگیهای سنتی به آمریکا، در مواجهه با پرونده اوکراین به سمت تصویب و اجرای کمیتههایی از تصمیمگیری مستقل گام برداشته است و این روند میتواند در آینده نه تنها به تغییرات در سیاستهای امنیتی-نظامی اتحادیه اروپا، بلکه به تغییراتی در اردوگاههای سیاسی بینالمللی منجر شود.
در پایان این گفتوگو، روشن است که پیامدهای این روند تنها به سیاستهای خارجی اروپا محدود نمیشود؛ آنها به طور عینی بر اقتصاد، انرژی، و امنیت داخلی کشورهای اروپایی نیز اثر میگذارند و میتواند به بازتعریف اصول همبستگی و همکاری بینالمللی منجر گردد. میانمدت و بلندمدت، این تغییرات ممکن است با گشایش فضاهای جدید همکاری در سایه بازنگریهای استراتژیک، یا با تشدید احتیاطهای دیپلماتیک و افزایش احتیاط در تعامل با آمریکا همراه شوند. در هر حال، روند کنونی نشان میدهد که اروپا به تدریج به سمت چارچوبی چندجانبه و مبتنی بر منافع ملی خود حرکت میکند و این مسأله میتواند شکل جدیدی از رقابتهای دیپلماتیک در سطح بینالملل را ترسیم کند.
تحلیل حقوقی-اجرایی درباره پیامدهای دیپلماسی حاضر
این تحلیل با در نظر گرفتن چارچوبهای قانونی جمهوری اسلامی ایران و بنبستهای اجراییِ غیرسیاسی-امنیتی که در سطح عملیاتی کشور و منطقه وجود دارد، به بررسی اثرات محتمل این تغییرات در رویکرد اروپا در پرونده اوکراین میپردازد. از منظر قانون اساسی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشورها از اصولی است که در بیانیههای رسمی و روالهای دیپلماتیک مورد تأکید است. در این راستا، تقویت موضع مستقل اروپا در مقابل فشارهای ایالات متحده، هرچند میتواند به توازن نیروها در منطقه کمک کند، اما از منظر عملیاتی و اجرایی مسائل داخلی ایران را نیز در معرض تغییراتی قرار میدهد. به عنوان مثال، تغییرات در نحوه تعامل اروپا با جمهوری اسلامی ایران در زمینههای اقتصادی و انرژی میتواند بر سیاستهای مرتبط با تأمین نیازهای داخلی و بازارهای بینالمللی اثرگذار باشد. از دیدگاه حقوقی، هر نوع موضعگیری جدید اروپا در پرونده اوکراین باید با حفظ اصول چندجانبهگرایی، احترام به حق حاکمیت کشورهای مختلف و پرهیز از رفتارهای یکجانبهگرایانه همراه باشد تا بتواند به تقویت امنیت منطقهای و پایدارسازی روابط کمک کند. این تحلیل تأکید میکند که هر نوع بازتعریف روابط بینالملل باید در راستای منافع ملی و منطبق با قوانین بینالمللی و تعهدات دو جانبه باشد و در عین حال از منظر اجرایی، باید به شیوههای عملیاتی مانند قراردادهای تجاری، همکاریهای انرژی و پروژههای منطقهای توجه دقیق داشته باشد تا از هرگونه تهدیدی برای امنیت داخلی کشور اجتناب شود. در نهایت، این روند به ویژه در سطح منطقهای میتواند به ایجاد فرصتهایی برای تقویت همکاریهای امنیتی-اقتصادی با کشورهای همسو منجر شود، اما نیازمند مدیریت دقیق و هماهنگی مستمر بین نهادهای تصمیمگیر و مسئولان اجرایی است تا از سوءتفسیرهای احتمالی جلوگیری شود و منافع ملی حفظ گردد.