مقدمه
در تحلیلِ تحولات اقتصادی و اجتماعی، نقش زنان به عنوان نیروی محوری برای بهبود سبک زندگی و توسعه اقتصادی ایران همواره از اهمیت بالایی برخوردار است. این گزارش با بررسی جایگاه و برنامههای عملیاتی دانشگاه حضرت زینب (س) به عنوان یک مؤسسه آموزشی تخصصی در حوزه زن و خانواده، تلاش میکند تا نشان دهد چگونه ایدههای خام زنان میتواند با تکیه بر دانش، تربیت مربی و ظرفیتهای پژوهشی به فرصتهای کارآفرینی تبدیل شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این روایت بر پایه مأموریت دانشگاهی استوار است که راهبردهایی برای تقویت اقتصاد خانوار و ارتقای سطح کیفی زندگی زنان ارائه میدهد و از طریق مجموعههای پژوهشی و آموزشی خود به دنبال حل مسائل جاری زنان و خانواده است. این مسیر نه تنها در چارچوب تربیت نیروهای متخصص بلکه با تکیه بر روشهای علمی و ارتباط با نهادهای همسو در سطح ملی و بینالمللی دنبال میشود.
چارچوب ماموریتی دانشگاه حضرت زینب (س) در حوزه زن و خانواده
دانشکده حضرت زینب (س) به عنوان یک مرکز تخصصی در حوزه زنان، پوششدهنده دو رکن اصلی است: تربیت مربی و توسعه پژوهشهای کاربردی که میتواند برای بهبود وضعیت زنان در سطوح مختلف خانوادگی و اجتماعی به کار گرفته شود. این دانشگاه با تمرکز بر تربیت استادان و مربیان اقتصاد مقاومتی و ارائه دورههای تخصصی در زمینه اشتغالزایی و کارآفرینی برای مادران و زنان جوان، تلاش میکند تا دامنه اثرگذاری خود را فراتر از کلاسهای درس گسترش دهد و با تقویت ظرفیتهای علمی، به پاسخگویی به مسائل روز زنان بپردازد. از این منظر، دانشگاه به عنوان یک بازیگر کلیدی در اکوسیستم زنان و خانواده در ایران شناخته میشود و برنامههای خود را به گونهای طراحی میکند که با الزامات جامعه اسلامی-ایرانی همسو باشد و در عین حال نوآوری و کارآفرینی را تشویق کند.
مرکز رشد و نوآوری: از ایده تا محصول
مرکز رشد و نوآوری دانشکده در سالهای اخیر به فعالیتهای اجرایی خود افزوده است تا ایدههای خلاق بانوان و دختران تحصیلکرده را به محصولات قابل عرضه در بازار تبدیل کند. این مرکز با هدف ایجاد ساختارهای کارآفرینی و تقویت ظرفیتهای کارآموزی، به دنبال ایجاد شبکههای حمایتی برای زنان کارآفرین است و ابزارهای لازم برای توسعه پروژههای کوچک تا متوسط را در اختیار آنها میگذارد. در این راستا، طرحهایی که به مسائل مربوط به سلامت خانواده، توانمندسازی زنان سرپرست خانوار و توسعه کسبوکارهای خانگی میپردازد، به عنوان پروژههای اولویتدار تعریف میشود تا قابلیت اجرایی و تاثیر اجتماعی بالایی داشته باشند. این اقدامات با نگاه به اقتصاد مقاومتی و با رعایت اصول دانشگاهی، به ایجاد اشتغال پایدار و توسعه کارآفرینی زنان کمک میکند.
برنامههای آموزشی و دورههای تخصصی
دورههای تخصصی تربیت مربی و استاد در حوزه اقتصاد مقاومتی، همراه با آموزشهای مهارتی در زمینه راهاندازی و مدیریت کسبوکار، به منظور ارتقای سطح دانش و مهارتهای مادران و زنان جوان ارائه میشود. همچنین دورههای تربیت مربی و استاد برای ارتقای سطح دانش کودکان و نسل آینده نیز اجرا میشود تا از منظر علمی و آموزشی، فرایند تربیتی در کنار کارآفرینی تقویت شود. این دورهها با همکاری پژوهشگران و مدرسین داخلی و خارجی برگزار میشود تا همسو با آخرین دستاوردهای علمی باشد و بتواند به نیازهای بازار کار و خانواده پاسخ دهد.برگزاری کارگاهها، سمینارها و نشستهای علمی-ترویجی نیز از جمله ابزارهای استفادهشده است تا یافتههای پژوهشی در قالب خروجیهای قابل استفاده برای مربیان و اعضای بسیج دانشجویی و دیگر مخاطبان منتشر شود. در این چارچوب، فراخوان مقاله و ارائه پژوهشهای کاربردی به منظور پاسخگویی به مسائل روز زنان و خانواده در دستور کار قرار میگیرد.
کرسیهای آزاداندیشی و جهاد تبیین در فضای دانشگاهی
یکی از کارکردهای اصلی بسیج، جهاد تبیین است که در فضای دانشگاهی به منظور پاسخگویی منطقی به شبهات جوانان در مورد دستاوردهای انقلاب و نقش زنان در حکمرانی اسلامی به کار گرفته میشود. برگزاری کرسیهای آزاداندیشی و اردوهای علمی-فرهنگی از برنامههای پرطرفدار است که با رویکرد شفاف و بدون تعصب به مخاطبان اجازه میدهد به صورت مستند و با اتکا به حقایق، تحلیلهای درستی ارائه دهند. در این مسیر، دانشگاه از فرصت بازدیدهای علمی و اردوهای پیشرفت ایران اسلامی بهره میبرد تا جوانان سطح آگاهی خود را درباره دستاوردهای انقلاب، به ویژه در حوزه زن و خانواده، افزایش دهند و بتوانند با درک بالاتری به مسائل محلهای و ملی پاسخ دهند. همچنین این رویکرد به تقویت گفتمان علمی-دینی و تقویت اعتماد به نفس در تیمهای بسیجی دانشجویی کمک میکند تا بتوانند نقش مؤثری در جامعه ایفا کنند.
افق بینالملل و همسو با جهان اسلام
در مسیر بینالمللیسازی فعالیتهای آموزشی و پژوهشی، دانشگاه به دنبال ایجاد ارتباط علمی با دانشگاههای کشورهای مسلمان است تا با بهکارگیری تجربهها و دستاوردهای علمی مختلف، الگویی برجسته از زن تراز انقلاب را به دنیا معرفی کند. این مسیر از طریق نشستهای علمی و پروژههای مشترک، امکان تقویت حضور بانوان در سطوح بینالمللی را فراهم میکند و میتواند به توسعه همکاریهای علمی بینالمللی و تبادل تجربههای کارآفرینی منجر شود. با این رویکرد، دانشگاه تلاش میکند تا پیوندی میان شعارهای انقلابی و دستاوردهای علمی را تقویت کرده و در عین حال اثرگذاری اجتماعی زنان در جهان را افزایش دهد. در کنار این رویکرد، موضوع فلسطین و حمایت از زنان و کودکان در چارچوب عدالتخواهی و حقوق بشر اسلامی نیز به عنوان یکی از محورهای فکری و پژوهشی مطرح میشود تا جهان اسلام بتواند در راستای ارزشهای انسانی و اخلاقی گفتمان سازندهای ارائه دهد.
مسائل اجرایی و سبک زندگی زنان
با توجه به تغییرات سبک زندگی و نقش رو به رشد زنان در عرصههای اجتماعی، برخی از چالشهای عملی مانند تعادل میان کار و خانواده، الگوهای مصرف و تغذیه، طراحی مسکن و محیط زندگی، تفریح و فراغت، و نیز تعاملات اجتماعی باید به گونهای سامان یابد که با ارزشهای ایرانی-اسلامی همسو باشد. مسئله جمعیت و فرزندآوری، تربیت فرزندان و سلامت روان خانواده به عنوان مسائل کلیدی مطرح است و نیازمند رویکردی شفاف و مبتنی بر پژوهش در حوزه سبک زندگی است تا به توازن میان رشد اقتصادی و سلامت اجتماعی منجر شود. دانشگاه حضرت زینب به دنبال ایجاد مسیرهایی است که این چالشها را به فرصتهای همافزا تبدیل کنند و از ظرفیتهای علمی دانشگاه برای ارائه راهکارهای اجرایی استفاده نماید. همچنین با توجه به پدیدههای رسانهای و سلبریتیگرایی، راهبردهای علمی برای تبیین دستاوردهای انقلاب و نقش زنان در اقتصاد و جامعه در قالب جهاد تبیین ارائه میشود تا فرهنگسازی واقعی و اثرگذار شکل گیرد.
برنامههای آینده تا افق ۱۴۰۴
در افق آینده، بر اساس چشماندازهای دانشگاهی و رویکردهای مقام معظم رهبری، هدف این است که بسیج دانشجویی دانشگاه حضرت زینب (س) به شکل فزایندهای به حل مسائل کشور بپردازد و در همه عرصههای تخصصی خود توفیق عملی پیدا کند تا به معنای واقعی کلمه به عنوان بازوی پیشنهادی و اجرایی انقلابی در حوزه زنان شناخته شود. این مسیر نیازمند تقویت توانمندیهای دیجیتال، گسترش همکاریهای پژوهشی با سایر دانشگاهها و موسسات پژوهشی، و توسعه شبکههای داخلی و بینالمللی است تا بتوان گفتمان مدلسازی شده از زن تراز انقلاب را در سطح جامعه روزآمد کرد و در نتیجه، بهبود مستمر کیفیت زندگی زنان و ارتقای سطح اشتغال و کارآفرینی خانگی و خانوادگی را ممکن ساخت. همچنین با ایجاد و تقویت مشارکتهای مردمی و سازمانی، پروژههای اجتماعی-اقتصادی برای بانوی کارآفرین شکل میگیرد و به رشد پایدار اقتصاد خانوار کمک میکند.
تحلیل اجرایی و چارچوب قانونی
این مدل از کارآفرینی زنان، اگرچه به تأکید بر ارزشهای اسلامی-ایرانی و نگاه علمی میپردازد، نیازمند هماهنگی دقیق با چارچوبهای قانونی و سیاستهای اجرایی کشور است. برای تأمین پایداری، لازم است که راهبردهای آموزشی و پژوهشی الزامات قانونی و مقررات مدیریتی دانشگاه را رعایت کنند، از جمله تامین بودجه، رعایت استانداردهای پژوهشی، و حفظ رازداری و حقوق مالکیت فکری. با وجود این، اگر در طراحی و اجرای این برنامهها از نظرات کارشناسی و تعامل با سازمانهای مرتبط استفاده شود و ضوابط در نظر گرفته شود، میتواند به تقویت ظرفیت زنان و ایجاد فرصتهای کارآفرینی پایدار منجر گردد. در نهایت، برای رسیدن به اهداف تا افق ۱۴۰۴، باید به نیازسنجی دقیق مخاطبان هدف، اندازهگیری اثرات و استفاده از بازخوردهای مداوم توجه کرد تا بتوان با حفظ ارزشهای نظام، گفتمان سازندهای درباره نقش زنان در اقتصاد کشور ارائه کرد.