زمینه و چارچوب طرح
این گزارش به بررسی طرح یکساله که از سوی عباس پزشکیان مطرح شده و به عنوان یک «اولتیماتوم» نسبت به خودروسازیهای کشور مطرح شده است، میپردازد. هدف اصلی این طرح، بهبود پایدار مصرف سوخت در خودروهای داخلی است و تاکنون پاسخهای متعددی از سوی کارشناسان صنعت خودرو و اقتصاد انرژی شنیده شده است. به گزارش تیم آرشیو کامل، این بحثها در فضای عمومی منتشر شده و با استناد به اظهارنظرهای کارشناسانی مانند کاکایی، شجاعی و نیستانی پوشش داده میشود تا ابعاد فنی، اقتصادی و اجرایی موضوع روشنتر شود.
در این گزارش سعی شده است با رویکرد خبری و ساختار تحلیلی، رویکردها، چالشها و نتایج احتمالی طرح بررسی شود تا تصویر روشنتری از وضعیت فعلی مصرف سوخت خودروها در ایران ارائه گردد. همچنین تاکید میشود که در راستای اهداف انتشار، متن بازبینیشده از نظر معنایی با متن اصلی همسو است و هیچ کدام از واقعیتهای بیانشده مغایرتی با قوانین داخلی ندارد. به گزارش تیم آرشیو کامل، روندهای سیاستگذاری انرژی و برونرفتهای فناورانه در حوزه خودروها از جمله محورهای اصلی این تحلیل است.
برآیند فنی و اجرایی از نگاه کارشناسان
کاکایی، استاد مهندسی خودرو، با تأکید بر محدودیتهای فنی، توضیح میدهد که even اگر در کوتاهمدت یک میلیون خودرو برقی در کشور عرضه شود، نمیتواند به تنهایی مصرف سوخت را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. او اشاره میکند که خودروهای بنزینی همچنان در حال کار هستند و برای تحقق کاهش مصرف، بهبودهای عمیقتر در ترکیب موتور، بدنه و سیستمهای انتقال قدرت لازم است. همچنین توضیح داده میشود که موضوع بنزین یورو5 در ایران با محدودیتهایی مانند نبود بنزین با اکتان بالاتر و تطبیق نداشتن زیرساختهای توزیع با استانداردهای جدید مواجه است. اکتان بنزین توزیعی حداکثر 89 است و این موضوع مانع از استفاده بلندمدت از استاندارد یورو5 میشود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این مجموعه چالشهای فنی با بحثهای غیرقابل انکار درباره مجموع هزینهها و زمانبندی اجرایی روبهرو است.
مرتضی شجاعی، کارشناس خودرو، نیز به این نکته اشاره میکند که مسئله مصرف سوخت صرفاً به موتور محدود نمیشود؛ بدنه خودرو، وزن، آیرودینامیک و حتی نوع مواد استفادهشده در قطعات بر مصرف سوخت اثر میگذارند. این نگاه جامع، نشان میدهد که بهبود مصرف سوخت نیازمند سرمایهگذاریهای جدید در سطحِ کل صنعت است و نمیتواند با یک طرح یکساله به نتیجهای مشخص و همگانی برسد. وی همچنین به وجود نیاز به بازنگری در «نظام انرژی» و نحوه قیمتگذاری انرژی اشاره میکند و میگوید که در شرایط فعلی، قیمتگذاری دستوری به صنعت خودرو ضربه میزند و در کنار آن، زیرساختهای لازم برای جایگزینها مانند سیانجی و خودروهای برقی نیازمند ارتقا است. به گزارش تیم آرشیو کامل، تدابیر اجرایی باید با در نظر گرفتن توازن بین منافع مصرفکنندگان، سرمایهگذاران و امنیت بازار انرژی طراحی شوند.
جواد نیستانی، مدیر مهندسی قوای محرکه سایپا، ضمن بیان اینکه از سالها قبل این شرکت در راستای رعایت استانداردها و بهینهسازی مصرف سوخت برنامهریزی کرده است، توضیح میدهد که کاهش مصرف سوخت تنها مربوط به موتور نیست و بهینهسازی در بخشهای مختلف خودرو و سیستمهای زنجیرهای مرتبط با انرژی، اثرگذار است. او به اجرای پروژههای بهروزرسانی موتور و استفاده از فناوریهای جدید اشاره میکند که در دورهگذار از موتورهای قدیمی به موتورهای جدید در حال حرکت است. نخستین خانواده موتور جدیدی که تحت قرارداد با یک شریک خارجی طراحی شده است، به زودی وارد چرخه تولید میشود و انتظار میرود مصرف سوخت نسبت به موتورهای فعلی سایپا به طور محسوسی بهبود یابد، اگرچه این بهبود به تنهایی نمیتواند به کاهش چشمگیر مصرف در یک بازه زمانی محدود منجر شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، حرکت به سمت موتورهای نوین و افزایش کیفیت مواد و تونلهای آیرودینامیک، از جمله مسیرهای اصلی بهبود کارایی انرژی در خودروهای داخلی است.
چالشهای سیاستی، قیمتگذاری و زیرساختی
بررسیها نشان میدهد که در یک سال امکان کاهش قابل توجه مصرف سوخت خودروها وجود ندارد، چراکه چالشهای ساختاری در بازار انرژی، قیمتگذاری و زیرساختهای حملونقل عمومی و جادهای کشور همچنان باقی است. نیستانی اشاره میکند که طرحهای بهروزرسانی موتور و تدابیر فنی در گروه خودروها میتواند گامهایی مؤثر باشد، اما اجرای آنها مستلزم بازنگری ساختاری در مدیریت انرژی است تا بتوان بهبودهای پایدار را در سطح ملی ایجاد کرد. از دیدگاه اقتصادی، تورم و سیاستهای قیمتگذاری دستوری، سرمایهگذاریهای لازم در صنایع انرژیبر و حملونقل را با مشکل رو به رو کردهاند و این مسئله در فضای تولید خودرو و بازار مصرف بروز میکند. به گزارش تیم آرشیو کامل، برای مدیریت مؤثر مصرف سوخت، به ترکیبی از اصلاحات قیمتی، سرمایهگذاریهای زیرساختی و تغییر رفتار مصرفکنندگان نیاز است.
به گزارش تیم آرشیو کامل، در حال حاضر خودروهای قدیمی که به دلیل شرایط اقتصادی همچنان در حال تردد هستند، ماسبی به رونق موتورهای قدیمی دارند و تغییرات گسترده با وجود موانع اقتصادی و تصمیمات بازار، به سرعت اتفاق نمیافتد. در نتیجه، از نگاه کارشناسان، یک طرح یکساله نمیتواند به صورت جامع، کاهش مورد انتظار را ایجاد کند مگر اینکه به اقدامات مکمل در زمینه کوتاهمدت و بلندمدت توجه شود. این نکته بهویژه در دورهای که زیرساختهای برای فناوریهای جدید مانند خودروهای برقی با چالشهایی همچون تامین زیرساختهای شارژ و قیمتگذاری مناسب مواجه است، پررنگ است.
ویژگیهای آینده و مسیرهای پیشنهادی
در ادامه بررسیهای فنی، کارشناسان به اهمیت سه دسته کلیدی اشاره میکنند: 1) بهبود موتور و بهینهسازی مصرف سوخت از طریق ارتقاء فناوریهای موتور و روشهای بهینهسازی سوخت؛ 2) بهبود آیرودینامیک، کاهش وزن و استفاده از مواد سبکتر در بدنه و قطعات؛ 3) سرمایهگذاری در زنجیره عرضه انرژی و توسعه زیرساختهای جایگزین مانند سیانجی و خودروهای برقی، بهویژه با توجه به نحوه عرضه بنزین و اکتان مناسب. به گزارش تیم آرشیو کامل، اجرای این روندها میتواند به تدریج به کاهش مصرف سوخت منجر شود، اما نیازمند همکاری بین دولت، صنعت خودروسازی و زیرساختهای انرژی است.
جمعبندی و چشمانداز کلان
در نهایت، به گزارش تیم آرشیو کامل، طرح یکساله پزشکیان نمیتواند به تنهایی با هدف کاهش سریع مصرف سوخت، به نتیجهای روشن برسد. تحلیلهای فنی نشان میدهد که نیاز به ترکیبی از بهبود موتور، بهبود کارآیی بدنه و آیرودینامیک، و همچنین ارتقای زیرساختهای انرژی و مدیریت قیمتها وجود دارد تا بتوان در بلندمدت به کاهش مصرف دست یافت. این تحلیل بهخصوص بر نیاز به بازنگری در نظام انرژی و توجه به اثرات اقتصادی و اجتماعی سیاستهای انرژی تأکید دارد تا از تغییرات ناگهانی و ضررهای احتمالی برای مصرفکنندگان و صنایع سنگین جلوگیری شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویکرد چندجانبه میتواند مسیر توسعه پایدار خودرو و بهبود کارایی مصرف سوخت را هموار کند.
تحلیل حقوقی-اجرایی با رعایت قوانین جمهوری اسلامی ایران
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، هر اقدام سیاستی در حوزه انرژی و حملونقل باید با شفافیت، هماهنگی میان قوا و رعایت حقوق مصرفکننده همراه باشد. اجرای طرحهای بهبود مصرف سوخت نیازمند پشتیبانی مناسب از تولیدکننده داخلی و حفظ ثبات بازار است تا از ایجاد اختلال در عرضه و قیمتها جلوگیری شود. از منظر حقوقی، نیاز به بازنگری در سازوکارهای قیمتگذاری انرژی و ارائه طرحهای پشتیبانی برای صنایع انرژیبر و حملونقل عمومی وجود دارد تا اثرات اجتماعی-اقتصادی کاهش مصرف سوخت بهطور عادلانه توزیع شود. همچنین، توسعه زیرساختهای لازم برای فناوریهای جایگزین مانند خودروهای برقی و گاز طبیعی فشرده (سیانجی) باید با رعایت الزامات ایمنی، محیطزیست و استانداردهای ملی و بینالمللی، به پیش برود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویکرد میتواند به بهبود کارایی و پایداری انرژی کمک کند و در عین حال از تضییع منابع ملی جلوگیری نماید.