رویداد رونمایی در قزوین و محتوای مرقع عمادالکتاب
به گزارش تیم آرشیو کامل، آیین رونمایی از مرقع نفیس «عمادالکتاب» با حضور جمعی از مدیران فرهنگی، استادان، پژوهشگران و فعالان حوزه خوشنویسی در شهر قزوین برگزار شد. این اثر که به همت شرکت چاپ و نشر بانک ملی ایران تهیه و منتشر شده است، مجموعهای از نمونههای ارزشمند خط و بخشهایی از میراث مکتوب عمادالکتاب را در کنار هم قرار میدهد تا علاقهمندان بتوانند به صورت یکجا با هنر و زندگی این خوشنویس بزرگ آشنا شوند. این مرقع هشت قطعه از آثار عمادالکتاب را در خطوط نستعلیق، شکستهنستعلیق، نسخ و ثلث در کنار برگهایی از ادعیه و صلوات چهارده معصوم(ع) و نمونههایی از خطوط نسخ، نستعلیق، شکسته، ثلث و تحریری ارائه میدهد. در این مراسم حضور داشتند: میرعمید موسوی، مدیرعامل انجمن خوشنویسان ایران؛ امین عارفنیا، مدیرعامل شرکت چاپ و نشر بانک ملی ایران؛ احسانالله شکراللهی، مدیر اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران؛ علی هوشمند، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قزوین؛ زهره ترکمن، مدیر اسناد و کتابخانه ملی استان؛ فاطمه اشدری، عضو شورای شهر قزوین و احمد ابوطالبیان، پژوهشگر و خوشنویس قزوینی.
این مراسم با تأکید بر پیوند میان نسلهای مختلف هنرهای ایرانی برگزار شد؛ احسانالله شکراللهی، مدیر اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با ابراز نگرانی از فاصله نسل جدید با میراث فرهنگی و هنری کشور بیان کرد که ادبیات فارسی و خوشنویسی دو ستون مهم از میراث فرهنگی ایراناند و باید چهرههای اثرگذار فرهنگ و هنر را به زبان قابل فهم برای نوجوانان و جوانان معرفی کرد. وی افزود حضور کمنظیر جوانان در رویدادهای فرهنگی نیازمند رویکردهای تازه ارتباطی است تا ظرفیتهای فرهنگی کشور به نسلهای آینده منتقل شود. شکراللهی همچنین با اشاره به نقش عمادالکتاب در آموزش خوشنویسی گفت که او تنها یک خوشنویس برجسته نبود بلکه در تحولات اجتماعی زمان خود حضور داشت و با وجود دشواریهای زندگی، دلبستگی عمیقی به ایران داشت. این هنرمند در پنج دوره سلطنتی زندگی کرد، به دو ولیعهد آموزش داد و به زبانهای مختلف آشنا بود. از جمله جنبههای بارز او میتوان به شاهنامهنگاری و حضور در آموزش و پرورش خوشنویسی اشاره کرد.
میرحیدر موسوی، مدیرعامل انجمن خوشنویسان ایران، نیز مرقع عمادالکتاب را به عنوان حلقهای مهم بین خوشنویسی دوره قاجار و دوران معاصر معرفی کرد. وی توضیح داد که عمادالکتاب در ایامی فعال بود که خوشنویسی ایران با کمبود استادان تراز اول مواجه بود و با تربیت شاگردان متعددی و خلق آثار ماندگار، به تداوم این هنر کمک کرد. موسوی تأکید کرد که تنوع در اقلام و شیوههای خوشنویسی از ویژگیهای برجسته این هنرمند است و سیاهمشقهای دوران زندان او نیز از منظر ترکیببندی دارای ارزش هستند و در گسترش سیاهمشق آثار بعدی تاثیرگذار بودهاند. رونمایی از این اثر برای قزوین و جامعه خوشنویسی کشور رویداد مهمی توصیف شد و بر پاسداشت هنرمندانی که در انتقال و ارتقای این هنر نقش داشتهاند، تأکید شد.
امین عارفنیا، مدیرعامل شرکت چاپ و نشر بانک ملی ایران، انتشار مرقع عمادالکتاب را فراتر از یک اقدام نشراتی دانست و آن را تلاشی برای ثبت، معرفی و انتقال میراث هنری و فرهنگی ایران به نسلهای آینده توصیف کرد. وی با اشاره به سابقه تاریخی قزوین و جایگاه این شهر در معماری، شعر و بهویژه خوشنویسی، تأکید کرد که قزوین به عنوان پایتخت خوشنویسی ایران در دورههای مختلف دارای پشتوانهای تاریخی است که نیازمند معرفی بیشتر است. عارفنیا از عمادالکتاب به عنوان معلمی سخن گفت که سنت خوشنویسی را به نسلهای آینده منتقل کرده و آرمان این کتاب مرقع، دسترسی نسلهای بعدی به آثار این استاد را آسانتر میکند. وی همچنین بیان کرد که انتشار و مستندسازی این آثار به معنای سرمایهگذاری برای آینده فرهنگی کشور است و نسل جدید برای ساختن آینده باید شناخت دقیقی از میراث فرهنگی خود داشته باشد. این اثر به مناسبت سالها تولد پیامبر گرامی اسلام(ص) منتشر شده و به ساحت مقدس پیامبر تقدیم شده است تا پیوند میان هنر خوشنویسی و معارف اسلامی تقویت شود.
قزوین با موسیقی تاریخ و فرهنگ ایرانی پیوندی عمیق دارد و رویدادهای مانند رونمایی مرقع عمادالکتاب، نمایانگر تلاش برای حفظ و روایت دقیق تاریخ خوشنویسی ایران است. در پایان این مراسم، حاضران از نمایشگاه آثار خوشنویسی برپا شده در طبقه پایین فرهنگسرای بانوی حضرت زهرا(س) بازدید کردند. این رویداد با همت شرکت چاپ و نشر بانک ملی ایران برگزار شد و همزمان با هفته فرهنگی قزوین انجام شد تا به نسلهای حاضر و آینده تصویری روشن از میراث غنی ایران ارائه دهد. این گزارش با رعایت اصول حرفهای گزارشگری و منطبق بر منابع فرهنگی منطقه تهیه شده است. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویداد از منظر حفظ و معرفی آثار ارزشمند خوشنویسی ایران، گامی مهم در مسیر پیوند گذشته با آینده محسوب میشود.
تحلیل: بازتاب و چالشهای اجرایی حفظ میراث خوشنویسی در ایران
این رونمایی نشان میدهد که چگونه رویکردهای حفاظتی و مستندسازی میراث فرهنگی به همکاری میان نهادهای دولتی، فرهنگی و بخش خصوصی نیاز دارد و چگونه میتواند با استفاده از نمایشگاهها و انتشارات تخصصی، نسلهای جدید را به سوی میراث ملی جذب کند، بدون اینکه با چارچوبهای قانونی و امنیتی کشور تعارضی پیدا کند. در عین حال، اقدامهای آموزشی و ایجاد ابزارهای جذاب برای نسل نوجوان و جوان باید با رعایت اصول اسلامی و guidelines اجرایی جمهوری اسلامی ایران طراحی شوند تا از هرگونه برداشت ناپایدار یا غیرمجاز جلوگیری شود. این رویداد همچنین نشان میدهد که برای ارتقای نقش قزوین به عنوان مرکز فرهنگی، نیاز است سرمایهگذاریهای پایدار در آرشیوها، فهرستنویسی و دسترسی عمومی به اسناد و نسخههای خطی انجام شود و از طریق همکاری با دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی، امکان پژوهش گستردهتر فراهم شود. در نهایت، ادغام هدفمند بین هنر خوشنویسی و معارف اسلامی میتواند به تقویت هویت فرهنگی کشور کمک کند و به نسلهای آینده تصویری روشن از جایگاه ایران در تاریخ هنر ارائه دهد.