مرور جامع از ابزارهای بانک مرکزی در مواجهه با فشارهای اقتصادی و ادعای فروپاشی آمریکا
به گزارش تیم آرشیو کامل، عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، در گفت‌وگو با رسانه‌های رسمی توضیح داد که سیاست‌های این نهاد در نیمه نخست سال تمرکز اصلی بر کنترل تورم و تأمین کالاهای اساسی بوده است. او با بیان اینکه در برابر فشارهای اقتصادی و معیشتی به مردم، دولت و بانک مرکزی برای حفظ ثبات زندگی خانوارها برنامه‌ریزی کرده‌اند، تاکید کرد که با وجود تشدید فشارها، به‌خصوص در حوزه‌های ارزی و پولی، منابع و ابزارهای لازم در اختیار دولت و بانک مرکزی است تا از کاهش شدید سطح زندگی مردم جلوگیری شود. این توضیحات در حالی مطرح شد که آمارهای ارائه‌شده نشان می‌دهد که در شش ماه نخست سال، در حوزه کالاهای اساسی، دارو و نیازهای ضروری با کمبود جدی مواجه نشده‌ایم و توزیع کالاها به شکل مناسب انجام شده است. همچنین، همتی از تلاش برای مدیریت منابع مالی و جلوگیری از اتکا به منابع بانک مرکزی سخن گفت و افزود که منابع لازم برای تأمین نیازهای کشور، به ویژه در برهه‌های فشار خارجی، به صورت مداوم تحت رصد و کنترل است.
شاخص‌های کلان پولی و تورمی شش ماهه
رئیس‌کل بانک مرکزی اظهار داشت که رشد نقدینگی به‌طور نقطه‌به‌نقطه در شش ماه نخست سال به ۵۱ درصد رسیده است؛ همچنین رشد ماهانه نقدینگی در شهریورماه حدود ۱.۳ درصد بوده است. وی توضیح داد که تورم ماهانه در تیر، مرداد و شهریور تقریبا نصف تورم ماهانه در سه‌ماهه اول سال بوده و به سمت میانگین بلندمدت خود در حال بازگشت است. این نکته نشان می‌دهد که کنترل تورم به‌عنوان هدف اصلی بانک مرکزی در دوره اخیر به‌خوبی در دستور کار بوده است و تلاش شده تا از بروز جهش‌های تورمی که ناشی از فشارهای تقاضا و شوک‌های خارجی است جلوگیری شود. به گفته همتی، فشار تقاضا در ماه‌های اخیر به دلیل شرایط اقتصادی و ناآرامی‌های بازار افزایش یافته اما سیاست بانک مرکزی این بوده که اجازه ندهد این فشار به شکل یک جهش پایدار تورمی تداوم پیدا کند.
جلوگیری از خلق پول بانک‌های ناتراز و پایش نقدینگی
همتی یکی از مهم‌ترین موضوعات اقتصادی را موضوع خلق نقدینگی توسط بانک‌های ناتراز دانست و گفت بانک مرکزی با بررسی وضعیت تمام بانک‌ها، نسبت به اصلاح یا خروج بانک‌های دارای مشکلات جدی از چرخه بانکداری اقدام کرده است. در صورت عدم امکان اصلاح، این بانک‌ها از چرخه خارج خواهند شد. این رویکرد نشان می‌دهد که بانک مرکزی با قاطعیت به دنبال کنترل تورم و حفظ ثبات مالی است و در کنار این کار، از طریق افزایش شفافیت و نظارت دقیق تلاش می‌کند تا از ایجاد شکاف بین نرخ‌ها و رانت‌های احتمالی جلوگیری کند. همتی اضافه کرد که هیچ مماشاتی در این مسیر وجود ندارد و اضافه‌برداشت و خلق پول بی‌ضابطه بانک‌ها قابل قبول نیست. گزارش‌های میدانی حاکی از این است که سیاست کنترل نقدینگی همسو با تامین مالی بخش تولید است و از ابتدای سال تا حال حدود ۷ همت تسهیلات پرداخت شده است که نسبت به دوره مشابه سال قبل حدود ۶۰ درصد رشد دارد. حدود ۷۷ درصد این تسهیلات به بخش تولید اختصاص یافته و این امر می‌تواند به توسعه ظرفیت‌های تولیدی کشور و کاهش وابستگی به واردات کمک کند.
ابزارهای نوین بازار ارز و نقش آن در مدیریت اقتصادی
رئیس کل بانک مرکزی با بیان اینکه بازار ارز در شرایط جنگ اقتصادی واقعاً به شدت تحت تأثیر فشارهای روانی و تقاضای احتیاطی قرار دارد، توضیح داد که بانک مرکزی با رویکردی تعاملی و با گام‌های هدفمند در ایجاد تعادل参与 کرده است. او تأکید کرد که تقاضای احتیاطی و انتظار تورمی، به‌ویژه در بازارهای هم‌اینک، می‌تواند به افزایش قیمت‌ها منجر شود و بانک مرکزی برای پاسخ به این مسأله، در زمان مناسب وارد بازار می‌شود تا از ایجاد رانت و تقویت نوسانات شدید جلوگیری کند. همتی به صراحت از تلاش برای حفظ ثبات بازار ارز با وجود فشارهای متعدد گفت و اضافه کرد که منابع ارزی کشور برای واردات به میزان کافی وجود دارد و انتشار اطلاعات دقیق از ذخایر ارزی در شرایط جنگ اقتصادی به دلایل امنیتی قابل انتشار نیست. او همچنین درباره طرح عرضه ارز ۲ میلیارد دلار در بازار توضیح داد که این طرح به دو مرحله تقسیم شده و در مرحله نخست یک میلیارد دلار عرضه شده است. هدف از این اقدام نشان دادن توان بانک مرکزی برای تزریق منابع ارزی قابل توجه به بازار داخلی است و این طرح همچنان در مراحل اجرایی ادامه دارد. وی افزود که عرضه روزانه ارز تا زمانی که ضرورت داشته باشد، ادامه خواهد یافت و این اقدام به معنای پایان مداخله بانک مرکزی نیست. همچنین سقف خرید ارز برای هر نفر ۱۰ هزار دلار تعیین شده است تا نیازهای واقعی بدون ایجاد تقاضای غیررسمی تأمین شود. بر اساس اظهارات همتی، میانگین خرید افراد در طرح مزبور حدود ۵ هزار دلار بوده و معاملات با کد ملی انجام می‌شود تا امکان رصد و پیگیری منابع و منشأ معاملات وجود داشته باشد. این اقدامات در کنار تلاش‌ها برای کاهش فاصله قیمت‌ها بین بازار رسمی و بازار غیررسمی انجام می‌شود تا شفافیت معاملات و کاهش رانت را به همراه داشته باشد. به گفته همتی، بازار ارز به عنوان یک بازار حساس نیازمند مدیریت هوشمند و با شفافیت است تا از هرگونه سوءاستفاده جلوگیری شود. در همین راستا، بانک مرکزی تأکید کرد که ثبات نرخ ارز به معنای کف‌سازی دائمی نیست و بانک مرکزی می‌تواند با توجه به شرایط، هم خریدار و هم فروشنده باشد تا نوسانات به حد مقتضی کاهش یابد. در این زمینه، تجربه سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ به‌سختی به یاد می‌آید؛ در آن دوره دلار به حدود ۲۰ هزار تومان رسید ولی با مداخله موثر بانک مرکزی، قیمت‌ها در نهایت به حدود ۱۱ تا ۱۹ هزار تومان بازگشت و این نشان می‌دهد که ثبات مقطعی به معنای کف‌سازی نیست و نمی‌توان هیچگاه از ثبات دائمی صحبت کرد.
وضعیت تأمین ارز واردات و کالاهای اساسی
رئیس‌کل بانک مرکزی درباره تأمین ارز برای واردات گفت که از ابتدای سال تا نیمه مهرماه نزدیک به ۲۴.۹ میلیارد دلار برای تأمین واردات اختصاص یافته است. این رقم نسبت به مدت مشابه سال قبل که حدود ۲۸ میلیارد دلار بوده است، کاهش تقریباً ۱۲ درصدی را نشان می‌دهد. همتی تأکید کرد که بخش عمده کاهش مربوط به بخش صنعت است و در تأمین ارز کالاهای اساسی کاهش ملموسی وجود نداشته است. همچنین، تأمین ارز دارو نسبت به سال گذشته حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است. این آمار نشان می‌دهد که در فضای اقتصادی امروز، تمرکز بر حفظ دسترسی به کالاهای اساسی و دارو در اولویت است و تلاش‌های بانک مرکزی برای منابع ارزی به منظور تأمین نیازهای حیاتی کشور ادامه دارد. همتی با اشاره به منابع قابل توجهی که در اختیار وزارتخانه‌ها و نهادهای اقتصادی قرار دارد، توضیح داد که برخی از منابعی که در مسیرهای ناامن قرار داشتند به محل‌های امن‌تر منتقل شده تا پشتوانه تأمین نیازهای کشور باشد. توجه به حفظ امنیت عرضه کالاهای اساسی در اولویت است و این امر با وجود محدودیت‌های بین‌المللی و فشارهای اقتصادی خارجی دنبال می‌شود.
تحلیل سیاستی و پیامدهای اجرایی برای آینده اقتصاد ملی
در این نشست، همتی ضمن تشریح اقدامات انجام‌شده و طرح‌های در حال اجرا، به تهدیدهای احتمالی آینده از سوی دشمنان اقتصادی ایران اشاره کرد و گفت که جمهوری اسلامی در برابر یک ابرقدرت اقتصادی ایستاده است. او همچنین به بیان یک نکته کلیدی پرداخت: مدیریت اقتصاد در شرایط جنگ اقتصادی کار ساده‌ای نیست، اما برنامه‌های لازم برای سناریوهای مختلف وجود دارد. با وجود این، او تصریح کرد که هیچگاه به مردم دروغ گفته نشده و هیچ نشانه‌ای از پایان‌ناپذیری در ارائه منابع به بازار وجود ندارد. همچنین، او درباره قطعیت اجرای طرح‌های ارزی و سطح دخالت بانک مرکزی در بازار، هشدار داد که نباید انتظار داشت طرح‌های ارزی به‌گونه‌ای مداوم و بدون ریسک اجرا شود و هر اقدام باید با ارزیابی دقیق از منابع و چشم‌انداز بازار صورت گیرد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویکردها نشان می‌دهد که بانک مرکزی به‌طور مستمر به دنبال حفظ تعادل بین تقاضای واقع و عرضه ارز است تا از بروز ناپایداری‌های شدید جلوگیری شود و در عین حال تلاش می‌کند تا بازار را از حالت بی‌ثباتی خارج کند.
تحلیل حقوقی-اجرایی
این تحلیل بر پایه چارچوب حقوقی و اجرایی جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با فشارهای اقتصادی خارجی و مدیریت بازارهای پولی و ارزی استوار است. در حوزه سیاست پولی، بانک مرکزی با چارچوب قانونی و اختیارات مصوب خود، برای کنترل نقدینگی، جلوگیری از خلق پول بی‌ضابطه و جلوگیری از ایجاد رانت، اقدام می‌کند و در عین حال امکان ارائه منابع ارزی برای واردات و تأمین کالاهای اساسی را در قالب طرح‌های رسمی و با شفافیت لازم فراهم می‌آورد. در مقام مقایسه با الزامات قانونی، رویکرد بانک مرکزی برای شفاف‌سازی محدودیت‌های امنیتی و محرمانه بودن بخشی از ذخایر ارزی، به منظور حفظ منافع ملی و امنیت اقتصادی و جلوگیری از سوءاستفاده است. هر گونه تصمیم اجرایی باید با توجه به اصول عدالت اقتصادی و حفظ منافع مصرف‌کنندگان، و همچنین با حفظ سلامتی بازار ارز و جلوگیری از تقلب، اعمال شود. در نهایت، این رویکردها باید با تشریح دقیق اما در چارچوب قانونی از سوی بانک مرکزی و کارگزاران مربوطه پیگیری شود تا اعتماد عمومی حفظ شده و تداوم تامین کالاهای اساسی امکان‌پذیر باشد.