گزارش خبری از شانگهای: ایران و SCO به دنبال امنیت و ثبات منطقه از طریق همگرایی اقتصادی
به گزارش تیم آرشیو کامل، محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور ایران، با حضور در نشست محدود اجلاس نخست‌وزیران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در دوشنبه تاجیکستان، سخنان خود را پیرامون مهم‌ترین مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی برگزارشده در چارچوب این سازمان ایراد کرد. در این نشست که با مذاکراتی درباره توسعه همکاری‌های عملی و ملموس در حوزه‌های تجارت، اقتصاد، فرهنگ و امور بشردوستانه همراه بود، ایران بر اهمیت تقویت ظرفیت‌های اقتصادی درون سازمانی تاکید کرد تا منافع اعضا به صورت واقعی و پایدار به مردم برسد. به گزارش تیم آرشیو کامل، متن سخنرانی به شرح زیر است:
در این نشست، جمهوری اسلامی ایران ضمن محکومیت شدید اقدامات یکجانبه و فشارهای اقتصادی علیه کشورمان، تصریح کرد که آثار چنین اقدامات غیرقانونی فقط به یک کشور خاص محدود نمی‌شود و می‌تواند به معضل‌های جدی برای اقتصاد و زندگی مردم در سطح منطقه تبدیل شود. این مساله به ویژه در زمینه هزینه‌های حمل‌ونقل، انرژی، تجارت و زنجیره تأمین مشاهده می‌شود و به عنوان یک چالش اقتصادی برای همه اعضای SCO و شرکای تجاری آن مطرح است. در عین حال، ایران بر این باور است که اختلافات بین‌المللی باید از طریق گفت‌وگو، همکاری و سازوکارهای حقوقی و دیپلماتیک حل شود، اما پاسخ پایدار به تهدیدات اقتصادی صرفاً با محکومیت آنها کافی نیست و لازم است ظرفیت‌های اقتصادی درون سازمان تقویت شود.
عارف همچنین پیشنهادهای عملیاتی ایران را در حوزه‌های تجاری، اقتصادی-مالی، ترانزیتی، انرژی، دیجیتال، فرهنگی و بشر دوستانه مطرح کرد تا همکاری‌ها تقویت و تاب‌آوری بیشتری پیدا کند. جمهوری اسلامی ایران به تقویت همکاری‌های مالی و بانکی اشاره کرد و از ضرورت استفاده بیشتر از پول‌های ملی در تسویه حساب‌های تجاری، ایجاد سازوکارهای پرداخت مستقل و تقویت همکاری میان بانک‌های کشورهای عضو سخن گفت. در این راستا بر تسریع بررسی و ایجاد بانک توسعه سازمان همکاری شانگهای برای تامین مالی پروژه‌های مشترک و کاهش ریسک‌های مالی تحریم‌ها تأکید شد. همچنین از استمرار فعالیت‌های کنسرسیوم بین بانکی شورای تجاری SCO و تصویب راهبرد توسعه آن برای سال‌های ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۱ در بیشکک و تسریع عضویت بانک ایرانی در این کنسرسیوم استقبال شد.
در حوزه اقتصاد دیجیتال، عالی‌نسبت‌ها نمایان است که SCO می‌تواند به مرکزی برای هوش مصنوعی، تجارت الکترونیک و اقتصاد پلتفرمی تبدیل شود. با این دیدگاه، ارائه تجربه‌های عملی در زمینه دولت الکترونیک، تبادل نیروی متخصص و ایجاد بازارهای مشترک برای شرکت‌های نوآور و استارتاپ‌ها می‌تواند ظرفیت‌های علمی کشورهای عضو را به یکدیگر مرتبط کند. همچنین تقویت مجامع اقتصاد دیجیتال و گسترش زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای از موضوعات مورد تأکید بود تا از طریق تبادل فناوری و انتقال دانش، همکاری‌های صنعتی تقویت شوند.
عارف با اشاره به ظرفیت‌های منطقه‌ای درباره کریدورهای حمل‌ونقل و دسترسی به آب‌های آزاد، بر بهبود عملکرد زیرساخت‌های لجستیک منطقه‌ای تأکید کرد و گفت که جمهوری اسلامی ایران آماده است نقش فعال‌تری در کریدورهای منطقه‌ای ایفا کند. با توجه به موقعیت جغرافیایی و ظرفیت بنادر، پیاده‌سازی ترتیبات و تسهیلات دریایی و بندری می‌تواند به نمونه‌ای از ترجیحات اقتصادی و تجاری در سازمان منجر شود. در حوزه انرژی نیز اعلام شد که از گفت‌وگو به سمت تعمیق همکاری‌ها در این حوزه حرکت خواهیم کرد و کنسرسیوم انرژی SCO باید گستره‌ای فراتر از نفت و گاز را دربرگیرد تا تولید، انتقال و امنیت زیرساخت‌های انرژی را در بر بگیرد. همچنین ایران آمادگی دارد در زمینه علمی و فناوری ظرفیت‌های خود را به کشورهای عضو ارائه داده و در شکل‌گیری شرکت‌های دانش‌بنیان مشترک به ویژه در حوزه فناوری‌های نوظهور همکاری کند.
عارف تأکید کرد که در کنار اقتصاد، امنیت غذایی نیز باید در زنجیره‌های همکاری مشترک لحاظ شود. این امر شامل مدیریت بهینه منابع آبی کشاورزی کم‌آب، بازچرخانی آب، مقابله با بیابان‌زایی و بهره‌برداری از انرژی‌های تجدیدپذیر در کشاورزی است. همچنین پیشنهاد شد کارگروه کشاورزی و امنیت غذایی سازمان با تمرکز بر پیش‌بینی بحران‌های غذایی، تبادل اطلاعات و کاهش آسیب‌پذیری در برابر شوک‌های عرضه و تقاضا تشکیل شود.
در پایان، نماینده ایران از رویکرد چندجانبه‌گرایی و تعامل چندجانبه برای ایجاد یک اصل مشترک سخن گفت که همکاری اقتصادی باید به امنیت و صلح منجر شود و همکاری انسانی باید پشتوانه همکاری اقتصادی باشد. او با تشکر از جناب آقای قاهر رسول‌زاده، نخست‌وزیر جمهوری تاجیکستان، به میزبانی شایسته این اجلاس و سازمان‌دهی عالی آن، ابراز امیدواری کرد که کار مشترک در دوشنبه به توسعه همکاری‌های چندجانبه در چارچوب SCO منجر شده و شکوفایی برای منطقه و جهان به ارمغان آورد. همچنین از رئیس‌دولت جمهوری ازبکستان در دوران ریاست دوره‌ای سازمان، برای موفقیت‌هایشان در فعالیت‌های SCO قدردانی شد.
تحلیل حقوقی-اجرایی از مسیر همکاری
در این نشست، رویکرد همکاری اقتصادی به عنوان یک ابزار اجرایی برای تقویت ثبات منطقه‌ای مورد توجه قرار گرفت و نقاط تمرکز بر پایه اصول منشور سازمان ملل، حاکمیت ملی و حاکمیت حقوق بین‌الملل شکل گرفت. از منظر حقوقی، تقویت ساختارهای مالی و بانکی منطقه‌ای می‌تواند به کاهش وابستگی به ابزارهای مالی خارجی منجر شده و امکان پیاده‌سازی پروژه‌های مشترک را با ریسک کمتر تحریم فراهم آورد. به‌رغم تأکید بر گسترش همکاری‌های اقتصادی، ایران تأکید کرد که این همکاری نباید منجر به تضعیف حقوق بشر و حقوق بشردوستانه شود و باید با تضمین دسترسی مردم به دارو، آب، غذا و خدمات بهداشتی همراه باشد. از دید اجرایی، الزامی است که سازوکارهای نظارتی و شفافیت در بانک‌ها و نهادهای مالی مشترک تقویت شود تا از سوءاستفاده‌های احتمالی جلوگیری و منافع عمومی حفظ گردد. همچنین نکته مهم این است که ارتقای فناوری و اقتصاد دیجیتال باید با حفظ حریم‌های داده و امنیت سایبری همراه باشد تا هرگونه نگرانی امنیتی و حریم خصوصی حفظ شود.