مقدمه و چارچوب کلی رویدادهای دفاعی-ستراتژیک
در شرایط امنیتی پیچیده و با وجود محدودیتهای غیرنظامی-اقتصادی، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به تقویت بازدارندگی ملی و افزایش همافزایی عملیاتی روی آوردهاند تا پاسخ مناسبی به هر تهدیدی ارائه دهند. این رویکرد در سایه رهنمودهای فرماندهی کل قوا و با حضور گسترده نیروهای زمینی، هوایی، دریایی و پدافند غیرعامل شکل میگیرد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویکرد به سمت تقویت ظرفیتهای بومیِ دفاعی و استفاده از فناوریهای نوین حرکت میکند تا در مقابل هرگونه تحرک خصمانه پاسخ سریع و قاطع فراهم شود.
زمینه استراتژیک و تهدیدهای جاری
در تراز محاسباتی جمهوری اسلامی ایران، تهدیدهای متنوع و چندجانبه از فضای سایبری تا خاکریزهای زمینی و هوایی دنبال میشود. دشمنان با هدایت برخی شبکههای فراساحلی و با استفاده از ظرفیتهای گروههای نامتعارف، تلاش میکنند تا با ایجاد جنگ روانی و فشارهای اقتصادی، وحدت ملی و اعتماد عمومی را هدف قرار دهند. این شرایط، به طور بالقوه میتواند به ایجاد شوکهای موقتی در میدان تصمیمگیری منجر شود. با این حال، ارزیابی نیروهای مسلح نشان میدهد که بازدارندگی عملیاتی با تکیه بر فرماندهی متمرکز، انسجام داخلی و آمادگی میدانی رو به گسترش است. در این راستا، آمادگیهای غافلگیری راهبردی به عنوان یکی از مؤلفههای اصلی طراحی دفاعی، برای پاسخ همزمان در سه حوزه زمین، هوا و فضا-سایبر دنبال میشود.
ساختار تصمیمگیری و نقش رهبری
رئیس مرکز مطالعات راهبردی ارتش با تأکید بر نقش هدایتهای فرماندهی کل قوا، بر این نکته پافشاری میکند که اگر هدایتهای هوشمندانه و بهموقع انجام نمیشد، روند بازیابی ظرفیتها و پاسخ متقابل در برابر تهاجم دشوارتر میشد. در این روایت، انسجام و همدلی نیروهای مسلح بهعنوان عامل کلیدی پیشگیری از خامدستی دشمن و حفظ کاراییِ خطوط دفاعی معرفی میشود. همچنین به تداوم حضور و مشارکت فعال نیروهای بازنشسته و تعهد آنان به دفاع از کشور اشاره میشود؛ پدیدهای که نشان از سرمایه انسانی مقاوم و ایثارگر دارد. در کنار این، تکیه بر فناوریهای بومی و به کارگیری توانمندیهای صنعتی-نظامی داخلی بهعنوان ستون قابل اتکایی برای تقویت بازدارندگی مطرح میشود.
عملیات وعده صادق ۳ و دکترین غافلگیری راهبردی
در محور عملیات، طراحی و اجرای سناریوهای پیچیده برای جلوگیری از تکرار اشتباهات گذشته و جلوگیری از اثرات سختافزاری دشمن در کانونهای بحران، بهعنوان هدفی مهم مطرح است. عملیات وعده صادق ۳ که پیش از این در اتاقهای بازی جنگ تمرین شده بود، با وجود وجود سطح بالای آمادگی، با محدودیتهای ناشی از تحرّک دشمن مواجه شد. با این وجود، نیروهای مسلح به محض وقوع حملات اولیه دشمن، با اجرای فازهای فوری و هماهنگی میان نیروهای موشکی، پهپادی و سایر زیرساختها، به بازدارندگی سریع و بازگرداندن توازن میدان اقدام کردند. این روایت نشان میدهد که هرچند حمله اولیه دشمن با پشتیبانی ناتو و ترکیبی از فناوریهای نوین همراه بود، اما پاسخهای همافزا و جمعی نیروهای مسلح باعث شد تا مرحله اول عملیات با موفقیت در مسیر بازدارندگی قرار گیرد. در این فرایند، دکترین غافلگیری راهبردی به عنوان یکی از محورهای کلیدی حافظه دفاعی کشور، با هدایتهای حکیمانه رهبران نظامی و انسجام انسانیِ نیروها، به نمایش گذاشته شد. همچنین، گزارشها حاکی از این است که پس از حملات، یگانهای موشکی و پدافند هوایی به همراه دیگر نیروها، با هماهنگی کامل، اقدام به اجرای بخشهای مختلف طرحهای پاسخ سریع کردند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این روایتها نشان میدهد که دشمن تصور میکرد با تشدید بمبارانها میتواند پاسخدهی را از میان ببرد، اما واقعیت میدان، نشان داد که توان دفاعی کشور به خاطر همافزایی و انسجام ملی، همچنان پویایی بالایی دارد.
همافزایی نیروهای مسلح و وحدت ملی
یکی از یافتههای کلیدی در این حوزه، تقویت همافزایی میان نیروهای مسلح است. از آغاز جنگ تا امروز، در مواجهه با تحریمهای گسترده و فشارهای بینالمللی، نیروهای مسلح به شکل تاریخی به همافزایی بیشتر دست یافتهاند؛ بهطوری که عملیاتهای مشترک و همنوا با نیروهای پشتیبانی مردمی، نشان از یکپارچه بودن اهداف دفاعی دارد. در جریان عملیات وعده صادق ۳، این همافزایی به سطحی ارائه شد که نقشهای تخصصی هر سازمان به صورت داوطلبانه و بدون انتظار از دستورات مکتوب در مسیر انجام وظیفه تعیین شدند. حضور فعال بازنشستگان و داوطلبان مدافعان کشور در پشتیبانی از پایگاهها و خطوط دفاعی، از جمله نمودهای عینی تعهد ملی و ایراندوستی است که در روایت فرماندهی کل قوا به عنوان یک سرمایه ارزشمند به ثبت رسیده است. همچنین، وحدت ملی با نمایش دهندههای عملی مانند توزیع منابع، امدادهای اجتماعی و هماهنگی در عملیاتهای امدادی-بازدارنده، به تقویت اعتماد عمومی و ثبات اجتماعی کمک کرده است. این مجموعه، نشان میدهد که نیروهای مسلح ایران با داشتن انسجام داخلی، میتوانند بهعنوان عاملیت دفاعی-استراتژیک، در مواجهه با هر نوع تهدیدی پاسخ مناسبی ارائه دهند.
دستاوردها، پیامدها و نقش رسانهها
در فضایی که جنگ شناختی یکی از ابزارهای تهدیدکنندگان است، دستاوردهای عملیات وعده صادق ۳ بیش از هر چیز به نمایش وحدت ملی و اراده مردم اختصاص دارد. روایتهای دشمنان درباره نفوذ فرهنگی و روانی، با ویتنامیسازی از باورهای عمومی مواجه میشود و تلاشهای دشمن برای القای ناامیدی با حضور و پخش اخبار متنوع در رسانههای داخلی و خارجی در مقابل انسجام مردم، پاسخ داده میشود. در این راستا، رسانههای داخلی که با نگاهی انتقادی و کارآمد عمل میکنند، با تقویت تحلیلهای دفاعی و بازنمایی تجربههای عملیاتی نیروهای مسلح، نقش مهمی در حفظ روحیه ملی ایفا کردهاند. این رویکرد، در کنار استفاده از ظرفیتهای بومی و سرمایههای انسانی، بازدارندگی کشور را در برابر تهدیدهای آینده تقویت میکند. اقدامات حمایتی از خطوط پشتیبانی نیروهای مسلح، ارائه خدمات اجتماعی و امدادی پس از وقوع درگیریها و همچنین ارائه گزارشهای شفاف از جانب مقامات دفاعی، همگی به تقویت اعتماد عمومی و انسجام جامعه منجر شدهاند.
پیامدهای اجرایی، حقوقی و آینده امنیت ملی
پیامدهای اجرایی این رویکرد، علاوه بر تقویت توان پاسخگویی، به مرور زمان به بهبود شاخصهای بازدارندگی منجر میشود. از منظر حقوقی-اجرایی، هماهنگی بین نیروهای مسلح با نهادهای قانونی و اجرایی در قالب طرحهای تعامل ملی و مدیریت بحران، بهبود یافته است. افزون بر این، با تکیه بر ظرفیتهای داخلی و رویکردهای مبتنی بر فناوری، میتوان از وابستگیهای غیرضروری در فرایند دفاعی کاست و به توازن امنیتی پایدار دست یافت. آینده امنیت ملی ایران به شهریهای از انسجام نیروهای مسلح، توسعه ظرفیتهای عملیاتی و ارتقای سطح آگاهی عمومی از تهدیدات و راهکارهای مقابله با آنها تکیه دارد. در نتیجه، هر دشمنی که قصد تجاوز به حریم کشور را داشته باشد، با پاسخ قاطعانه و بهموقع مواجه خواهد شد که این امر به تثبیت ثبات داخلی و افزایش اطمینان به نهادهای دفاعی میانجامد.
تحلیل اجرایی-حقوقی از رویکرد دفاعی و منابع قانونی
در تحلیل نهایی، رویکرد همافزایی نیروهای مسلح و به کارگیری دکترین غافلگیری راهبردی، با پشتیبانی کادرهای اجرایی و بهکارگیری توانمندیهای داخلی، اگر به درستی به اجرا گذاشته شود، میتواند به بازدارندگی کارآمد و کاهش سطح تهدید منجر گردد. با وجود فشارهای بینالمللی و جنگهای سایبری، استفاده از سازوکارهای قانونی-اجرایی شفاف و همسو با اصول جمهوری اسلامی ایران، میتواند زمینهساز استمرار امنیت ملی باشد و از تخریب منابع انسانی و مادی جلوگیری کند. با این رویکرد، بخشهای مختلف اجتماعی بهویژه نسلهای جوان و بازنشستگان، به عنوان سرمایههای ملی، در کنار نیروهای مسلح دیده میشوند و مشارکت آنها موجب تقویت پایداری نظام میشود.