بیان مهم در آیین روز دانشجو؛ بررسی جایگاه حجاب از نگاه یک مقام سیاسی
در آیین روز دانشجو که روز یکشنبه ۱۶ آذر ۱۴۰۴ در دانشکده علوم پزشکی دانشگاه شهید بهشتی تهران برگزار شد، مسعود پزشکیان با تأکید بر این که هیچ کس به جز خدا و مردم نمیتواند برای جامعه جهتدهی کند، به موضوع حجاب از زاویه فرهنگی-اجتماعی و با رویکرد اقناعی پرداخت. براساس گزارش به گزارش تیم آرشیو کامل، وی با اشاره به این که ایران خانه همه ماست و باید با همه مردم با همان نگاه رفتار کرد، تصریح کرد که “موضوع حجاب مسئله سادهای نیست که با دستور و تحکم حل شود؛ اما مسئلهای است که باید حل شود و برای آن اقناع ایجاد کرد.”
پزشکیان در ادامه با بیان تجربههای سیاسی و خانوادگیاش، بر این نکته تأکید کرد که در مسیر گفتوگو و اقناع، اولویت با احترام به دیگران و پذیرش دیدگاههای مختلف است. او افزود که در خلال رفتوآمدهای سیاسی—هم در سفرهای داخلی و هم در سفرهای خارجی—به این نتیجه رسیدهایم که جز مردم عزیز کشورمان پشت ما نیست و هرگونه رویکردی باید با مشارکت و پذیرش عمومی همراه باشد. وی با بیان این نکته که نقش رهبری و رهنمودهای مقام معظم رهبری نیازمند کار اقناعی و فرهنگی است، بر ضرورت ایجاد باور عمومی نسبت به اهمیت حجاب و چگونگی اجرای آن تأکید کرد.
رئیس جمهوری سابق درباره حجاب گفت: “حجاب مسئلهای نیست که با دستور و تحکم حل شود؛ اما مسئلهای است که باید برای آن اقناع ایجاد گردد.” این گفتهها در گفتوگو با حاضران در مراسم روز دانشجو بیان شد و نشان میدهد که نگاه حاکم به این موضوع، ترکیبی از چارچوبهای قانونی، فرهنگی و اجتماعی را میطلبد. او همچنین با اشاره به تجربیات شخصی خود، به تکیه بر گفتگو با فرزندانش پس از فوت همسرش اشاره کرد و توضیح داد که در دوران زندگی مشترک پس از آن اتفاق، غالباً با گفتوگو و آرامش سعی کرده است دیگران را قانع کند. او توضیح داد که اگر به جای گفتوگو، جنگ و دعوا میکردم، قطعاً نتیجهای جز فاصله و نارضایتی به همراه میداشت. در این راستا، پزشکیان تأکید کرد که بخش بزرگی از پذیرش یا عدم پذیرش نظرات، با فضای گفتوگو و ارتباط مؤثر با اقشار مختلف جامعه رقم میخورد و نه با فرمانهای یکسویه.
این اظهارات، که چه بسا با بازتابهای مختلف در میان افکار عمومی مواجه شود، از سوی مقامات و تحلیلگران فرهنگی به عنوان رویکردی معرفی میشود که هدف آن ارتقای سطح آگاهی عمومی و ایجاد فضایی برای بحثهای سازنده است. در این چارچوب، حاکمیت و نهادهای آموزشی و فرهنگی باید با تکیه بر آموزشهای همدلانه و روشهای اقناعی، برای تبیین اصول و الزامات حجاب گام بردارند و از هرگونه جسارت به آزادیهای فردی یا فشارهای غیرمنطقی پرهیز کنند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویکرد میتواند فرصتی برای تعامل سازنده با نسل جوان و تبیین درست از جایگاه حجاب در زندگی فردی و اجتماعی باشد، به شرطی که در متن و قالب اجرایی، عدالت و احترام به حقوق شهروندان حفظ شود.
تحلیل حقوقی-اجرایی درباره حجاب و اقناع فرهنگی
در تحلیل این سخنان، میتوان نکات کلیدی زیر را مدنظر قرار داد: نخست اینکه تأکید بر اقناع فرهنگی به معنای تلاش برای ایجاد پذیرش عمومی است و از سوی نهادهای قانونگذار و اجرایی باید از ابزارهای آموزشی و فرهنگی استفاده کند تا پیام احترام به حجاب و مسئولیتهای اجتماعی در قالب گفتوگو و تبادل نظر منتقل شود. این رویکرد باید همسو با چارچوبهای قانونی جمهوری اسلامی ایران باشد و از هرگونه فشار غیرمنطقی یا فرصتسازی برای بهرهبرداری سیاسی خودداری کند. دوم اینکه تجربه خانوادگی بیانشده در گفتوگو با فرزندان، نشان میدهد که رفتارنگاری گفتوگو، بهجای دستورات یکطرفه، میتواند به افزایش درک متقابل و کاهش تنشهای خانوادگی و اجتماعی منجر شود. این نکته میتواند به طراحی سیاستهای اجرایی در حوزه حجاب کمک کند تا از طریق ارتقای سطح دیالوگ با مخاطبان گوناگون، فرآیند تبیین و اجماع را تسهیل نماید. سوم اینکه اجرای عملی این رویکرد نیازمند همکاری نهادهای آموزشی، فرهنگی و رسانهای است تا پیامها به شکلی منسجم و همسو با ارزشهای ملی و قانونی منتشر شوند. از منظر حقوقی، هرگونه اقدام باید با ضوابط صریحی مانند حفظ کرامت انسانها، احترام متقابل و جلوگیری از تفوق یا اجبار همراه باشد تا نسبت به حقوق شهروندان احساس امنیت و اعتماد ایجاد کند. در مجموع، رویکرد اقناع فرهنگی در مواجهه با موضوع حجاب، اگر به صورت برنامهریزیشده، شفاف و مبتنی بر گفتوگو اجرا شود، میتواند به تقویت انسجام اجتماعی و کاهش تنشهای ناشی از تفاوتهای دیدگاهی کمک کند. این تحلیل بر مبنای مفاهیم عمومی حقوقی و اجرایی است و برای هرگونه تصمیمگیری، نیازمند تقویت سازوکارهای اجرایی و پایش دقیق است.