زمینه و واکنشهای اولیه به پیشنهاد میانجیگری آمریکا
بر اساس گزارشهای تازه، ایالات متحده در حال بررسی امکان اقدام به میانجیگری برای برگزاری نشستی میان عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی است. منابع آگاه میگویند که واشنگتن احتمالاً این نشست را با هدف تغییردادن مسیر دیپلماسی منطقهای و تقویت کانالهای اقتصادی-دیپلماتیک گشوده است. این طرح در کنار تلاشهای دیپلماسی اقتصادی است تا روابط بین رژیم صهیونیستی و برخی کشورهای عربی تقویت شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، جریان این پیشنهاد از سوی مقامات آمریکایی و طرف اسرائیلی در حال بررسی است و هنوز هیچ نتیجه قطعی اعلام نشده است.
به گزارش تیم آرشیو کامل، این طرح در کنار احتمالاتی از جمله تایید یک قرارداد گاز استراتژیک با مصر مطرح میشود که میتواند به شکلدهی به روابط دو کشور و افزایش همکاریهای منطقهای کمک کند. این فرصت به گفته مقامات آمریکایی میتواند به ایجاد پیوندی متقابل بین اسرائیل و مصر منجر شود و از این رهگذر زمینهای فراهم آورد تا دو طرف به سمت تعادلی امنتر در منطقه حرکت کنند. آکسیوس نیز تأکید کرده است که واشنگتن به دنبال ابتکارات مشابهی است که بر تقویت مشوقهای اقتصادی در حوزههایی مانند فناوری و انرژی میان اسرائیل و کشورهای عربی متمرکز است و هدف از آن کاهش منازعات و جلوگیری از انزوای دیپلماتیک اسرائیل است.
نگاه به روایتهای رسمی و پالسهای اجرایی
طبق گزارش آکسیوس، مقامات آمریکایی و اسرائیلی در برخی مکالمات به این نتیجه رسیدهاند که برای برگزاری چنین نشستی، نیاز به ارائه چیزی ملموس به مصر وجود دارد. یکی از احتمالات مطرح شده، تصویب قرارداد گاز طبیعی چند میلیارد دلاری است که در قالب آن اسرائیل درصدی از تامین برق مصر را دربر میگیرد. در گزارشها آمده است که مصر پیش از این طرح را تصویب کرده است اما تا زمان اجرا مسیر اجرایی آن روشن نیست و مقامات دو کشور هنوز در حال بحث درباره گامهای اجرایی لازم هستند. همچنین، گفته میشود که برای جلب نظر عبدالفتاح السیسی، شرایط دیگری نیز لحاظ میشود تا اعتماد طرف مصری به دست آید.
ابعاد اقتصادی-انرژی و نقشی که میتواند در روند صلحآمیز منطقه ایفا کند
در گزارش آکسیوس، جارد کوشنر، مشاور و داماد دونالد ترامپ، به نتانیاهو گفته است که پس از جنگ، اسرائیل باید به کشورهای منطقه نشان دهد که رویکردی فراتر از صرفاً یک دستور کار منفی دارد و میتواند فرصتهای تجاری را به عنوان بخشی از سیاست صلحی پایدار به کار بگیرد. کوشنر همچنین بر این نکته تأکید کرده است که کشورهای منطقه علاقهمندند با زبان اقتصاد و فرصتهای تجاری با واشنگتن به سمت گفتگو گام بردارند و از صحبتهای بیش از حد درباره ایران در گفتوگوها فاصله بگیرند. این گفتهها نشان میدهد که رویکرد آمریکایی نه تنها به مسائل امنیتی بلکه به جنبههای اقتصادی-تجاری نیز توجه دارد. علاوه بر این، گزارش آمده است که کوشنر به نتانیاهو پیشنهاد داده است که بتوان از طریق مصر آغاز کرد و در گامهای بعدی به سمت گفتگو با سوریه، لبنان و عربستان سعودی گام برداشت، تا طرحی جامع برای کنشهای اقتصادی-دیپلماتیک در منطقه ایجاد شود.
تجربههای سالهای اخیر و بازتعریف خطوط قرمز منطقهای
پژوهشگران دیپلماسی اقتصادی بر این باورند که ایده ایجاد کانالهای اقتصادی بین اسرائیل و کشورهای عربی—که در قالب پروژههای گازی و انرژی مطرح میشود—میتواند اسرائیل را از انزوای دیپلماتیک بیرون آورد و به مدل جدیدی از تعامل با جهان عرب تبدیل کند. مقامات آمریکایی باور دارند که چنین رویکردی میتواند به تثبیت آتشبس در غزه کمک کند و در کنار آن روند صلح را در مسیر گفتگوهای رو به جلو هدایت کند. البته برخی منابع میگویند که نتانیاهو تا کنون واکنش قاطع نسبت به ملاقات با السیسی نشان نداده است و از سوی دیگر، رئیسجمهور مصر نیز در خصوص این ایده با احتیاط برخورد کرده است. به هر حال، هیچ محوریتی برای نشست رسمی اعلام نشده است و میتوان گفت که در صورت تحقق، این نشست میتواند به شکلگیری بازیگرانی جدید در صحنه صلح منطقه باشد.
ابعاد منطقهای و پیامدهای عملیاتی برای کشورهای همسایه
در قالب این رویکرد، واشنگتن به دنبال مجموعهای از ابتکارات است که به جای تمرکز صرف بر ایران، به ایجاد فرصتهای اقتصادی برای بازیگران منطقهای میپردازد. از جمله این فرصتها میتوان به توسعه فناوریهای نوین، همکاری در حوزه انرژی و ایجاد زیرساختهای مشترک اشاره کرد. مقامات آمریکایی تأکید دارند که هدف از این رویکرد، فراهمسازی بستری برای گفتوگوهای اقتصادی است که میتواند به سازگاری بیشتر بین اسرائیل و کشورهای عربی منجر شود و از طریق این مسیر، مناقشات دیرپا را به سمت راهحلهای پایدار هدایت کند. با وجود این، برای برداشتن گامهای عملی در مسیر این رویکرد، نیاز به توافقات طولانیمدت و ارائه گزارش شفاف از طرفین است تا اعتماد طرفین دوباره شکل بگیرد.
نتیجهگیری و چشمانداز آینده
اگرچه طرحهای میانجیگری آمریکا برای نشست احتمالی السیسی و نتانیاهو هنوز در مرحله بررسی هستند و هیچ تصمیم نهایی اتخاذ نشده است، اما این رویکرد به وضوح نشان میدهد که واشنگتن میتواند نقش بازیگری فعال در معادله صلح منطقهای ایفا کند. در عین حال، شرطهایی که مطرح میشود—از جمله گشایشهای اقتصادی، قراردادهای گازی مشترک و ایجاد انگیزههای مالی برای طرفهای منطقهای—میتواند مولفههای کلیدی برای ایجاد فضای اعتماد و کاهش تنشها باشد. با این وجود، تحقق این سناریو به توازن دقیق بین منافع مصر و اسرائیل، تصویب قراردادهای اقتصادی، و تضمین حمایتهایی است که بتواند به ثبات و امنیت منطقهای کمک کند.
تحلیل حقوقی-اجرایی از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران
این تحلیل با یادآوری منظر قانونی ایران و چارچوب اجرایی آن، به طور خلاصه میگوید: در شرایطی که مسیر مذاکرات و توافقات بینالمللی از طریق نهادهای رسمی و با رعایت موازین بینالمللی دنبال میشود، هرگونه اقدام میانجیگری یا قراردادهای منطقهای باید به نحوی باشد که با قوانین داخلی کشور و منافع ملی ایران همسو باشد و هیچگونه اقدامی که منجر به نقض یا تضعیف امنیت ملی یا منافع استراتژیک کشور شود، پذیرفتنی نیست. با توجه به روایتی که در این گزارش مطرح است، پیشنهادات اقتصادی و پژواکهای سیاسی-دیپلماسی میتواند به تقویت روابط منطقهای و ایجاد پیوندهای بازار محور کمک کند، اما در عین حال لازم است که مسائلی مانند امنیت انرژی، شفافیت قراردادها و تضمینهای حقوقی برای سرمایهگذاریهای مشترک در قالب قراردادهای دو یا چندجانبه به دقت بررسی شود تا از هرگونه مخمصه حقوقی و سیاسی جلوگیری به عمل آید. همچنین، لازم است در چارچوب سیاستهای رسمی جمهوری اسلامی ایران، هرگونه مبادله یا همکاری اقتصادی با کشورهای همسو یا هممرز با اسرائیل، در صورتی که منافع ملی را به مخاطره بیندازد، با مشورت دستگاههای مربوطه و با رعایت چارچوبهای قانونی انجام شود. در نهایت، این تحلیل تأکید میکند که رویکردهای اقتصادی-دیپلماتیک، زمانی میتواند به ثبات و امنیت منجر شود که از مسیرهای قانونی، شفاف و غیرسیاسی و با حضور همه بازیگران داخلی انجام پذیرد و هر گونه اقدام خارج از این چهارچوب، با مخاطراتی برای امنیت ملی همراه خواهد بود.