گزارش رویداد: تبیین آموزههای توحیدی و معاد در درس اخلاق مسجد اعظم قم
به گزارش تیم آرشیو کامل، آیتالله العظمی جوادی آملی در جلسه هفتگی درس اخلاق که در مسجد اعظم قم برگزار شد، به بررسی آموزههای توحیدی، معاد و تربیت روحی از کلمات قصار امام علی(ع) پرداخت. این مفسر برجسته قرآن و نهجالبلاغه تأکید کرد که سخنان کوتاه امیرالمؤمنین(ع) گاه مستقل بیان میشوند و گاه در قالب نامه یا خطبه آمدهاند و هر یک دریچهای تازه برای درک حقیقت الهی گشوده میکند. وی افزود که خداوند آیات خود را هم در جهان خلقت و هم در جهان تشریع به انسان نشان میدهد و باید با توجه به این آیات به حقیقت پروردگار راه برد.در ابتدای بحث، ایشان به آیه شریفه “سَنُرِیهِمْ آیَاتِنَا فِی الْآفَاقِ وَفِی أَنْفُسِهِمْ حَتَّیٰ یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ” اشاره کرده و توضیح داد که آیات الهی در همه مراتب هستی، انسان را به درک حقیقت رهنمون میکند. همچنین با استناد به آیه مربوط به خواب و مرگ، توضیح داد که خواب را میتوان به عنوان “مرگ موقت” تعبیر کرد و معاد را امری دور از فهم انسانی ندانست؛ چرا که هر شب انسان به نوعی حقیقت مرگی کوتاه را مشاهده میکند و این امر زمینهساز درک بازگشت به سوی خداست.
استاد جوادی آملی در ادامه با بیان مفهوم «پشیمانی» در قیامت، به تبیین معنای دقیق آن پرداخت و آیات مربوط را برای نشان دادن عاقبت کسانی که در برابر حق میایستند بیان کرد. او با اشاره به کلام قصار ۱۸۶ نهج البلاغه، که میفرماید: «مَنْ أَبْدَی صَفْحَتَهُ لِلْحَقِّ، هَلَکَ»، توضیح داد که حق همچون سنگ بنایی است که هر گونه تقابل با آن به هلاکت میانجامد و هر مخالفتی با دین و حق جز حسرت و سقوط در پی ندارد. این مرجع تقلید سپس به کلام قصار ۱۸۷ با عنوان «الرَّحِیلُ وَشِیکٌ» اشاره کرده و بیان کرد که رحلت انسان از دنیا به معنای نابودی نیست، بلکه انتقال به نشئهای دیگر است و برزخ و قیامت نیز از جمله مراحل آگاهی و بیداری هستند.
وی در ادامه با اشاره به آیات مربوط به قیامت و یومالدین، تأکید کرد که اکثر آیاتی که با واژههای «یوم» یا «یومئذ» آغاز میشوند، مربوط به محکی بزرگ در روز حساب است. استاد با ارائه نقل قولهای متعددی از نهج البلاغه، به اهمیت صبر و دعا به عنوان دو ابزار اساسی در نزد امام علی(ع) برای رسیدن به مقصد الهی پرداخت. به نقل از کلمه قصار ۱۸۸ و ۱۸۹، صبر را نه تنها راهی برای نجات بلکه ابزار مقاومت در برابر دشواریها معرفی کرد و از گریه و تضرع به عنوان «سلاحه البکاء» یاد کرد که با اخلاص به پاکیزگی قلب و تقویت اراده منتهی میشود. او همچنین تصریح کرد که انسان برای رسیدن به هدف الهی دو ابزار اساسی در اختیار دارد: صبر و دعا; این دو به هم پیوستهاند و هیچیک به تنهایی نمیتواند مسیر را بسازد.
همچنین آیتالله جوادی آملی با اشاره به «عزت حقیقی» که فقط نزد خداوند وجود دارد، فرمودند که هرکس خود را در برابر حقیقت بیابد، نعمات الهی را دریافته و این حقیقت در قرآن به صراحت آمده است: «وَلِلَّهِ الْعِزَّهُ جَمِیعًا». در پایان بحث، مشخص شد که ایستادگی در برابر حق نتیجهای جز حسرت و هلاکت ندارد؛ زیرا حق شکستناپذیر است و هر مخالفتی با آن به سقوط و نابودی منتهی میشود.
تحلیل عملی از آموزههای مطرحشده
در این گفتوگو، آیتالله جوادی آملی نشان میدهد که چگونه آموزههای قرآن و نهجالبلاغه به شیوهای کاربردی برای زندگی روزمره تبدیل میشود: از بینش توحیدی تا پذیرش معاد و بازگشت به سوی خدا، از صبر در برابر مشکلات تا تضرع در برابر پروردگار، همه این عناصر در کنار هم میتوانند مسیر فردی و اجتماعی را در چارچوب قانون و اخلاق جمهوری اسلامی ایران هدایت کنند. همچنین اشاره میشود که پرهیز از تعارض با حق و پذیرش اصول دینی میتواند در آبادانی فضای همدلی و تقوا در میان مردم موثر باشد. به گزارش تیم آرشیو کامل، ترویج این نوع رویکردها در زمینههای آموزشی و فرهنگی میتواند به تقویت انسجام اخلاقی و جلوگیری از افراطیگریهای ناشی از سوءتفسیر منجر شود. این تحلیل کوتاه تنها بر پایه نکات بیانشده در متن سخنرانی است و به هیچوجه به معنای توصیهای حقوقی یا سیاسی نیست، بلکه یک بازتاب فکری از این آموزهها و امکان بهرهگیری عملی از آن در زمینههای غیرسیاسی و امنیتی است.
تحلیل حقوقی-اجتماعی از پیامهای آیتالله جوادی آملی در چارچوب قانون و اخلاق
در این تحلیل کوتاه، تأکید بر این است که پیامهای این گونه گفتوگوها با اصول قانونمداری و اخلاق عمومی همسو بوده و میتواند با تقویت پشتکار و حس مسئولیت، به بهبود رفتار در جامعه کمک کند؛ اما نباید از قلم افتاد که هر گونه تفسیر از آیات و روایات باید با احتیاط و در چارچوب مصالح عمومی و حفظ امنیت اجتماعی انجام شود تا مبادا به مباحث سیاسی یا امنیتی غیرمجاز منتهی شود.