روز دانشجو با بنر اعتراضی روی پراید: گزارشی از حضور یک نماد شهری
روز دانشجو امسال با یک صحنه شاخص در شهرهای مختلف ایران همراه شد؛ یک پراید سفید که حامل بنری اعتراضی بود توجه عابران را به خود جلب کرد. تصاویر منتشر شده از این صحنه نشان میدهد که بنر برافراشته بر بدنه خودرو، به صورت قابل توجهی در میدانهای تردد شهری دیده میشود و بازتاب گستردهای در فضای مجازی و محافل محلی دارد. این رویداد به نظر میرسد که به عنوان یک نماد ساده اما پرمخاطب، سؤالاتی درباره نقش نمادهای شهری و ابزارهای بیسروصدا در بیان اعتراضات روز را دوباره مطرح میکند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این بنر با حضور جمعی از شهروندان و برخی شاهدان عینی در مناطق مرکزی دیده شد و تصاویر آن در قالب گزارشهای کوتاه و تصاویر ثانی منتشر شده است.
در قالب این گزارش، تلاش میشود مجموعهای از جنبههای اجتماعی، شهری و فرهنگی پیرامون این رویداد بررسی شود تا تصویری روشنتر از زمینههای وقوع چنین رویدادهایی ارائه شود. از همان ساعات اولیه انتشار تصاویر، کاربران شبکههای اجتماعی پرسشهایی درباره معنای بنر و پیام آن مطرح کردند. برخی از کاربران به شیوهای یکپارچه در رسانههای اجتماعی به دنبال فهم بهتر این رویداد هستند و برخی دیگر از منظر شهری به دنبال تحلیل نحوه نمایش خبر در فضاهای عمومی و تاثیر آن بر تصویر روزانه شهر میگردند. در این نوشته سعی میشود با حفظ واقعیتها و با رعایت ساختار خبری، ترکیبی از گزارش میدانی، تحلیلهای شهری و چارچوبی که در خبرهای رسمی ایران مرسوم است، ارائه شود. همچنین در طول متن از عبارت «به گزارش تیم آرشیو کامل» استفاده میشود تا نشان داده شود که گزارش به صورت مقدماتی و با توجه به تصاویر منتشر شده تدوین شده است.
این رویداد با وجود سادگی ظاهری، از دیدگاه تحلیلگران شهری میتواند نشاندهنده تمایل بخشی از جامعه به استفاده از نمادهای ساده اما اثرگذار در تقابل با مناسبات روزمره باشد. پراید به خودی خود نمادی از زندگی روزمره و اقتصاد خانوارها است و چهرهای آشنا و قابلدرک برای اغلب مردم ایجاد میکند. هنگامی که این خودرو با بنر اعتراضی مواجه میشود، تمامیت جامعه شهری در حال تماشاست و پیام به سرعت در قالب تصویر و متن در میان تودهها منتقل میشود. این انعطافی است که در میان فضاهای شهری ایران و بسیاری از شهرهای جهان دیده میشود: اشیاء معمولی با پیامهای اجتماعی ترکیب میشوند تا فهم عمومی از واقعیتهای روزمره گسترش یابد.
در ادامه، به ترتیب زیر به بررسی ابعاد مختلف این رویداد پرداخته میشود: چگونگی شکلگیری صحنه، واکنشهای گسترده کاربران، تأثیر این نوع نمایش در روایت روزانه خبر و جایگاه آن در فضای شهری. همچنین به هر یک از این جنبهها از منظر حقوق عمومی و چارچوبهای اجرایی مرتبط با حضور عمومی در شهرها نگاه میشود تا نکات کلیدی بهدست آید. در تمامی بخشها سعی بر حفظ رویکرد تعاملی و غیرسیاسی است تا از منظر اجرایی و اجتماعی به موضوع نگاه شود.
گشودن تصویر: چگونه بنر روی پراید بهوجود آمد و چه پیامی دارد؟
در گزارشهای میدانی که تصاویر روایت شدهاند، بنر روی بدنه پراید به وضوح قابل دیدن است و این بنر از فاصلهای نه چندان دور هم قابل تشخیص است. محتوای بنر، به طور دقیق در متن گزارشها منتشر نشده و تصویری از پیام آن به طور عمومی در دست نیست؛ با این حال، مغز متنی بنر به شکل نمادین با روز دانشجو گره خورده و از این رو به نظر میرسد که پیام به صورت نمادین و با تاکید بر حضور روزانه شهروندان در فضاهای عمومی بیان شده است. از این رو این رویداد میتواند به عنوان یک نمونه از استفاده از خودروهای شهری به عنوان بسترهای بیانی دیده شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این شکل از حضور میتواند نشاندهنده این باشد که هر روز، شهروندان میتوانند از طریق ابزار ساده مثل یک خودرو برای بیان اعتراض یا نگاه انتقادی به روالهای اجرایی بهره ببرند، بدون اینکه به ابزارهای شدیدتر و یا فراگیرتر متوسل شوند.
پژوهشهای شهری نشان میدهند که استفاده از ایدههای بصری ساده در فضاهای شهری، به ویژه در مناسبتهای ملی و عمومی مانند روز دانشجو، امکان ایجاد همنشینی بین تجربه فردی و روایت جمعی را فراهم میکند. هرچند ممکن است برخی از مخاطبان پیام را به شکلهای مختلف تعبیر کنند، اما اصل ماجرا این است که حضور بنر بر روی خودروهای معمولی چون پراید، نوعی نمایش از سادگی و در دسترس بودن ابزار اعتراض را به نمایش میگذارد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویداد از منظر رسانهای نیز قابلیت تبدیل شدن به محتوای خبری پایدار را دارد؛ زیرا تصاویر جاری و روایتهایی که از آن استخراج میشود، میتواند به مرور زمان در قالب گزارشهای تحلیلی شهری و مطالعات رفتار شهری گنجانده شود.
از منظر مقیاس و پیامدها، باید به چند نکته کلیدی اشاره کرد. نخست اینکه چنین استفادهای از خودروهای رایج میتواند پیام را بهطور گستردهتری در میان اقشار مختلف جامعه گسترش دهد و به عنوان یک زبان بصری برای ارتباط با آحاد مردم عمل کند. دوم اینکه حضور چنین بنری در نقاط پرتردد شهری میتواند اثرگذاری بیشتری بر مخاطبان گذرا بگذارد و احتمالاً به بحثهای شهری درباره جایگاه فضاهای عمومی و استفاده از آنها برای بیان نظرات عمومی دامن میزند. سوم اینکه این رویداد، مانند سایر نمودهای شهری، میتواند پدیدهای تکرارپذیر باشد و به مرور زمان به یک ساختار قابل انتظار در مناسبتهای مشابه تبدیل شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این مجموعه از عوامل همگی در کنار یکدیگر میتوانند به شکلگیری و تداوم روایتهای شهری در آینده منجر شوند.
برای تحلیل دقیقتر از جنبههای اجتماعی و شهری این رویداد، با بررسیهایی که در ادامه ارائه میشود، میتوان نمونههای مشابه در سایر شهرها را نیز در نظر گرفت و تأثیرات متقابل بین شهروندان، فضاهای عمومی و فرآیند رسانهای را بهتر درک کرد. در این بخش سعی میشود با تکیه بر منابع موجود و تصاویر منتشر شده، کمیتههای محلی و گزارشهای محلی را نیز مورد توجه قرار داد تا بتوان به یک تصویر روشنتر از نحوه نمایش عمومی این موضوع دست یافت.
واکنشها، فرصتها و چالشها از منظر شهری و اجرایی
در ساعات و روزهای پس از انتشار تصاویر بنر روی پراید، شبکههای اجتماعی به طور گسترده به این رویداد واکنش نشان دادند. بخشی از کاربران با دیدهای مثبت به این رویداد نگاه کردند و آن را به عنوان نشانی از حضور و حضورآگاهانه شهروندان تعبیر کردند. بخشی دیگر از مخاطبان با رویکردی انتقادی به این پدیده نگاه کردند و پرسشهایی درباره معنای پیام بنر و شیوههای نمایش آن مطرح کردند. با وجود تفاوتهای مشاهدهشده در واکنشها، رویداد توانست فضایی را ایجاد کند که گفتوگو درباره روالهای اطلاعرسانی، نحوه نمایش اعتراضات و نقش فضاهای شهری در بیان دیدگاهها دوباره مطرح شود. از منظر اجرایی، حضور چنین بنرهایی بر خودروهای عمومی، هرچند به لحاظ قانونی و حقوق شهری تابع قواعد خاصی است، اما در بسیاری از شهرها حضور معترضان به شکلهای غیرخشونتآمیز در فضاهای عمومی با رعایت مقررات جاری، قابل گزارش است. به گزارش تیم آرشیو کامل، رسانهها و سازمانهای مرتبط با مدیریت شهری معمولاً برای این گونه رویدادها چارچوبهای مشخصی دارند و این چارچوبها به منظور حفظ امنیت عمومی و نظم شهری تنظیم میشوند. این چارچوبها، اگرچه به شکل دقیق برای هر شهر و هر رویداد ممکن است تفاوتهایی داشته باشد، اما بهطور عام بر حفظ امنیت، جلوگیری از مزاحمت برای عبور و مرور و حفظ حقوق سایر شهروندان تأکید میکنند.
در نهایت باید تاکید کرد که چنین رویدادهایی، هرچند به شکلهای ساده و کمهزینه انجام میشوند، میتوانند به عنوان یک تجربه شهری درباره چگونگی بیان اعتراض و ابراز عقیده در فضاهای عمومی تلقی شوند. این تجربه به مدیران شهری و نهادهای مرتبط نشان میدهد که چگونه میتوان با استفاده از زبانهای بصری ساده و قابل فهم برای عموم، پیامهای اجتماعی را به مخاطبان منتقل کرد و از این طریق به ایجاد فضاهای گفتوگو در فضایی امن و قابل مدیریت کمک کرد. به گزارش تیم آرشیو کامل، با توجه به تفاوتهای فرهنگی و اجتماعی در شهرهای مختلف، امکان دارد که پیامها و شیوههای بیان در هر شهر بازتابی متفاوت داشته باشند، اما اصل حضور خلاقانه و غیرخشونتآمیز در فضاهای عمومی همچنان اهمیت دارد.
تحلیل نقادانه با محوریت اجرایی و حفاظت از امنیت عمومی
در نهایت، تحلیل کوتاه این رویداد نشان میدهد که استفاده از بنرها و حضور آنها بر روی خودروهای معمولی میتواند به یک ابزار اجرایی کمخطر تبدیل شود که پیامهای اجتماعی را به شکل دیداری به نمایش میگذارد. این نوع نمایش، به صورت گامبهگام و با رعایت اصول عمومی امنیتی و حقوقی، امکان حضور شهروندان در فضاهای شهری را فراهم میکند بدون اینکه به پیچیدگیهای سیاسی یا امنیتی اضافه شود. از منظر قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، استفاده از فضاهای عمومی برای بیان عقیده در چارچوبهای قانونی و با رعایت حقوق دیگران، مجاز است تا زمانی که به حقوق آزادیهای دیگران آسیب نرساند و موجب اخلال در نظم عمومی نشود. این رویکرد باعث میشود که بازنماییهای شهری در قالب بنرهای ساده و خودروهای معمولی به عنوان بخش کوچکی از فضای گفتوگوهای شهری پذیرفته و مدیریت شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، در طول انجام چنین رخدادهایی، حفظ ایمنی تردد، اجتناب از مداخله در مسیرهای اضطراری و جلوگیری از هرگونه اخلال در کاربری عمومی، از اهمیت ویژهای برخوردار است. بنابراین، رویداد حاضر میتواند نمونهای از تعامل همچنان پربار بین اجتماع، رسانه و مدیریت شهری باشد که در چارچوبهای قانونی و با حفظ امنیت عمومی، به گشودن فضای گفتوگو میانجامد.