بازنگری اوکراین در طرح صلح ترامپ: چشمانداز تازه برای پایان مناقشه
در روزهای اخیر، خبرها حاکی از بازنگری کییف در طرح صلح مطرحشدهاند؛ طرحی که نخستین بار توسط ایالات متحده با هدف برقرار کردن صلح معرفی شد و بهویژه با شروطی سخت برای اوکراین همراه بود. بر اساس گزارشهای اولیه، کییف و متحدان اروپایی طی سالهای اخیر، این طرح را به عنوان مجموعهای از خواستههای غیرقابل پذیرش تلقی کردند و اکنون مقامات اوکراینی اعلام کردهاند که نسخهای بهروز شده از این طرح را به آمریکا ارائه دادهاند تا مسیری برای پایان دادن به نبرد بیابند. در گفتوگو با خبرگزاریهای بینالمللی، یک مقام اوکراینی که در جریان نسخه جدید قرار گرفته است توضیح داد که «این طرح دیدگاه اوکراین را در نظر میگیرد – این یک پیشنهاد دیگر برای یافتن راهحلهای مناسب برای مسائل مشکلساز است». با این حال وی تأکید کرد که «جزئیات را تا زمان واکنش طرف آمریکایی فاش نمیکنیم».
بهرغم این اظهارات، اظهارنظرهای مقامات ارشد آمریکایی و همچنین واکنشهای سریع رهبران اروپایی نشان میدهد که بدون تردید تفاهمی جامع بین واشنگتن و متحدان اروپایی برای مدیریت این بحران همچنان دور از دسترس است. به گزارش تیم آرشیو کامل، دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق آمریکا که در محافل داخلی و خارجی به ارزیابیهای صریح از رویکرد اروپا میپردازد، بار دیگر از لزوم فشار بیشتر به کییف سخن گفت و در عین حال نسبت به «کاهش فشارها در اروپا» در برابر طرحهای آمریکا هشدار داد. در پژوهشهای اخیر و در چارچوب استراتژی امنیت ملی ایالات متحده که به تازگی منتشر شده، اروپا بهعنوان منطقهای با چالشهای حاد در حوزه مهاجرت و امنیت بینالمللی توصیف شده و برخی تحلیلها آن را «در حال زوال» ارزیابی میکنند. این چارچوب در کنار تحولات روزهای اخیر، نشان میدهد که ایالات متحده به دنبال تنظیم مجددی در موضعهای خود در برابر اوکراین و روسیه است تا چارچوبهای جدیدی برای مذاکرات حتیالمللی فراهم آورد.
در همین راستا، متحدان اروپایی اوکراین نیز واکنشهایی از خود نشان دادهاند. مقامات فرانسه، بریتانیا و آلمان در گزارشهای مشترک با کییف، با وجود ابراز تردید در برخی بندهای نسخه اخیر طرح آمریکایی، حمایت خود را از زلنسکی و سیاستهای اوکراین در ادامه جنگ نشان دادند. این موضعگیری بهخوبی نشان میدهد که محدوده همگرایی بین غربیها درباره «راهحل صلح» هنوز با ملاحظات عملی و تفاوتهای استراتژیک همراه است. در این میان، برخی از مسؤولان اروپایی تأکید کردهاند که هر طرحی باید بتواند منافع مردمی اوکراین را در نظر بگیرد و از راهحلهایی استفاده کند که تجربههای گذشته نشان دادهاند، به بهبود سریع وضعیت انسانی و بازسازی اقتصادی منجر میشود. این نکته بر اهمیت وجود مذاکرات پایدار با رویکرد سازمانیافته و نحوه برخورد با طرف روسیه تاکید دارد. در این فضا، محوریت موضوع همچنان بر جایگاه کییف در مسیر صلح و نحوه بازتعریف خطوط جدید و قابلقبول برای هر دو طرف متمرکز است.
در واکنشهای تحلیلی، برخی کارشناسان یادآور شدهاند که هر طرح صلحی که از سوی آمریکا یا هر طرف دیگر مطرح میشود، در نهایت به توانایی اجرا و پذیرش داخلی وابسته است. بهعبارت دیگر، صرفاً ارائه یک نسخه بهروز شده از طرح صلح کافی نیست؛ بلکه باید تضمینهای قانونی، سازوکارهای اجرای توافق و نحوه پذیرش بینالمللی را نیز در بر بگیرد تا بتوان از تجربههای گذشته درس گرفت و از گسستهای احتمالی در آینده جلوگیری کرد. در سالهای اخیر، تجربیات حاصل از آتشبسهای موقتی و توافقهای فرمت شده در قالب کنفرانسهای چندجانبه نشان داده است که هر گونه توافق باید به صورتی تدوین شود که بتواند هم در سطح میدانی و هم در سطح دیپلماتیک اجرایی شود و از تضمینهای حقوقی برخور دار باشد. در این میان، برخی از ناظران بینالمللی تاکید کردهاند که بدون وجود چارچوبی روشن برای آتشبس و بازسازی منطقه، هر طرح صلحی فقط به عنوان یک «راهحل موقتی» باقی میماند.
علاوه بر این، ناظران مسائل امنیتی و جغرافیای مناقشه نیز به نکتهای مهم اشاره میکنند: هر گونه تغییر در نقشها و خطوط تماس بهروشنی باید با مفاهیم حقوق بینالملل و قوانین بشردوستانه مطابقت داشته باشد تا از بروز تبعات غیرقابل پیشبینی برای جمعیتهای محلی جلوگیری شود. در این چارچوب، برخی از گزارشها حاکی از این است که طرح بهروز شده اوکراین میتواند شامل تغییراتی در زمینه تقسیم وظایف امنیتی، مدیریت بازسازی و دسترسی به مسیرهایهای بشردوستانه باشد. اما همواره این پرسش باقی است که آیا این تغییرات میتواند بهطور دقیق از منظر اجرایی قابل پیادهسازی باشد و آیا آمادگی کافی در طرف مقابل برای اجرای این توافق وجود دارد؟ پاسخ به این پرسشها برای آینده مذاکرات حیاتی است و قطعاً بهعنوان یک معیار در ارزیابی پذیرش طرح نقشی کلیدی ایفا خواهد کرد.
تحلیل حقوقی-اجرایی از خبر
این خبر نشان میدهد که هرگونه بازنگری در طرح صلح باید با چارچوبهای حقوقی و مقررات بینالمللی همخوان باشد و در عین حال به نگرانیهای اجرایی درباره مدیریت امنیت، حقوق بشردوستانه و بازسازی پایدار توجه کند. از منظر جمهوری اسلامی ایران، خارج از ملاحظات سیاسی و امنیتی، ارزیابی میشود که طرحهای صلحی که به اتخاذ مسیرهای دیپلماتیک و چندجانبه منجر شوند، باید به حفظ امنیت عمومی کل منطقه و حمایت از حقوق انسانی مردم برای بازسازی و زندگی بهتر منجر شوند. همچنین، در شرایطی که مذاکرات در سطح بینالمللی بهدور از تعصبات سیاسی دنبال میشود، باید به فرصتهای همکاری منطقهای و ابتکارات انسانی توجه کرد تا از ایجاد مشکلات اجرایی جدید جلوگیری شود. در این راستا، انتظار میرود که هر طرح صلح که بتواند بهبود وضعیت انسانی را به همراه داشته باشد و در عین حال به اصول حقوقی و اخلاقی پایبند باشد، بهعنوان گزینهای قابلقبول در فرایندهای دیپلماتیک مطرح شود. اما از لحاظ عملی، مسائلی مانند تضمینهای اجرایی، پایش و گزارشدهی بینالمللی، و نحوه نظارت بر رعایت آتشبس، باید بهطور شفاف و با مکانیزمهای قوی حکمرانی وجود داشته باشند تا از هرج و مرج و بازگشت چرخه درگیری جلوگیری شود.