زمینه و هدف عملیات والفجر ۴ و محوریت قلههای کانیمانگا
در خلال عملیات والفجر ۴، ارتش جمهوری اسلامی ایران با هدف تثبیت و کنترل ارتفاعات استراتژیک قلههای کانیمانگا، به ویژه ارتفاع ۱۹۰۴ در محور سوقالجیشی، گام برداشت. هدف اصلی این مرحله از عملیات، ایجاد تسلط کامل بر خطوط دشمن در مناطق غربی و جنوب شرق خوزستان بود تا بتوان از طریق تثبیت این ارتفاعات، نفوذ و دامنه نبرد را گسترش داد. با وجود تلاشهای شبانهروز نیروهای مستعد و گردانهای بسیجی لشکر ۲۷ محمد رسولالله (ص)، تثبیت کامل این قلهها میسر نشد و ادامه عملیات در ماههای پایانی سال ۱۳۶۲ به تدریج با پیچیدگیهای جدید روبهرو شد.
یادآوری میشود که این گزارش به بازنویسی خبری از رخدادهای آن دوران میپردازد و در مسیر حفظ صحت تاریخی، از منابع موجود استفاده میکند و به مناسبت ایام سالگرد وقایع منتشر میشود. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، روایتهای گوناگونی از این مراحل از عملیات بیان شده است که این متن با جمعبندی ملاحظات اصلی ارائه میشود.
عملیات و تلاشهای نیروها در جبههها
در طول مرحله سوم عملیات والفجر ۴، هدف تثبیت قله ۱۹۰۴ به منظور ایجاد برتری تاکتیکی بر دشمن محقق نشده بود. با این وجود، رزمندگان از طریق پوششها و استراتژیهای تاکتیکی سعی کردند نیروهای دشمن را در موقعیتهای کلیدی نگه دارند و با وجود جانفشانیهای فراوان، تثبیت کامل قلهها به دست نیافت. گروههای سپاه، از جمله گردان حبیب بن مظاهر و گردان مسلم بن عقیل (ع)، به طور مداوم با دشمن درگیر بودند و روایتهای مختلفی از این مرحله از عملیات بیان شده است که به مناسبت سالگرد این ایام منتشر میشوند.
بررسی روایتهای فرماندهی و اثرات روانی بر نیروها
بعد از پایان مرحله سوم، فرماندهان لشکر محمد رسولالله (ص) از حالت بحرانی نیروها و فشارهای روانی و خانوادگی آنان سخن گفتند. برخی از نیروها در کمال ایثار، با وجود مشکلات خانوادگی و اقتصادی—مانند قطع حقوق کارمندان یا اخراج از کار—حاضر شدند تا با وجود فشارهای خارجی، به نبرد ادامه دهند. در بازنویسی این بخش، به روایتهایی که از جانب همت و دیگر فرماندهان نقل شده است، توجه شده است تا تصویر کاملتری از انگیزههای رزمندگان ارائه شود. یکی از گزارشهای مطرح حاکی از این است که فرماندهان به نیروها گفتهاند در کنار دشواریهای فردی، باید با انسجام و استقامت بالا به مأموریت خود ادامه داد تا دشمن زخمخورده از میدان بیرون رود.
پیامها از ردههای بالاتر و ارزیابی استراتژیک
برای رساندن پیام وحدت و اراده به نیروها، به ویژه در روزهای پایانی ماه آبان ۱۳۶۲، سخنرانیهای صریحی اجرا شد. رهبران لشکر و فرماندهان به نیروها یادآور شدند که هدف از عملیات تثبیت کامل ارتفاعات است و با وجود دشواریهای موجود، ادامه نبرد ضروری است. در بخشی از نوار پیامی که به گردانها منتقل شد، اشارهای به دشواریهای عملیات و ارادهٔ نیروها برای پایان دادن به کار ناتمام آمده است. در این میان، گاه به گاه از سوی مسئولان پیک پیامهایی مبنی بر تقویت روحیه و اعتماد به نفس صادر میشد تا تهییج و انسجام نیروها حفظ شود. همچنین، در گفتاری که به عنوان صحبتهای آقای رئیسجمهور (آیتالله خامنهای) منتشر شد، از تعبیرهایی شعلهور برای بخشیدن انگیزه به رزمندگان استفاده شده است تا آنها با دلگرمی بیشتری به سمت هدف گام بردارند.
جزئیات فرورفتن در عمق خطوط دشمن و روایت لحظهبهلحظه
در ساعات بامدادی بامداد یکشنبه، بیست و نهم آبان ۱۳۶۲، گزارشهای لحظهبهلحظه میدان نبرد نشان میدهد که: گردان میثم هنوز در ارتفاع ۱۹۰۴ درگیر بود و تصرف آن به طور قطعی محقق نشده بود. گردان مقداد در حال عقبنشینی بود و نیروهای گروهانهای بلال و مسلم بن عقیل برای جمعآوری پیکرهای شهیدان و زخمیها به عقب حرکت کردند. فرماندهان اورژانسی برای بازگرداندن زخمیها به عقب و جمعآوری اجساد شهدا، اقدامات لازم را انجام دادند. روایتهای انصارالرسول (ع) نیز به این نکته اشاره میکند که برخی از زخمیها با وجود شرایط نامساعد و فشارهای گوناگون، به عقب فرستاده شدند و همچنان با عزمی والا به ادامه مسیر فکر میکردند. این روایتها منبعی مهم برای درک فضای روانی و فنی جبهه بود و نشان میداد که کارکنان گردانها تا پای جان با دشمن درگیر بودند. منابع این بخش از مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس پژوهش میشوند تا سوابق دقیقتر در دسترس نسلهای آینده باشد.
پیامدها و نتیجه فرجام عملیات
در جریان ادامه نبرد و فشار شدید واحدهای زرهی دشمن، امکان استقرار نیروهای داخلی بر مواضع تصرفشده با مشکل مواجه شد و نیروها به آرامی عقبنشینی کردند. روایتی که از این روز ثبت شده است، نشان میدهد که پس از چند ساعت درگیری پراکنده، تلاشهای مأموران برای حفظ ارگانهای ماگمایی در خط مقدم ادامه یافت اما تثبیت کامل قلهها در نهایت صورت نگرفت. با وجود این، عملیات و پایداری نیروها اثر عمیقی بر روحیه جمعی داشت و به عنوان یکی از نمودهای ایثار و پایداری در تاریخ جنگ ایران و عراق به ثبت رسید. برخی از فرماندهان و راویان لحظههای این روزها دربارهٔ حس مسئولیت و ادامه تعهد به خطوط مقدم سخن گفتند و تأکید کردند که این تلاشها، هرچند به نتیجهٔ کامل منجر نشد، اما برای آیندهٔ عملیاتهای مشابه درسآموز بود.
منابع روایتها و جمعبندی تاریخی
این بازنویسی خبری با استناد به گزارشهای تاریخی منتشرشده انجام شده و سعی دارد تصویر جامعی از رویدادها ارائه دهد. در متن از گزارشها و روایتهای مختلفی بهره گرفته شده است تا جنبههای گوناگون وقایع، از سطح رزم تا تاثیرات انسانی، پوشش داده شود. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، این متن همچنین به ضرورت حفظ حافظه تاریخی جنگ و بازشناسی نقش رزمندگان تصدیق میکند و در پایان به منابعی که برای استخراج متن استفاده شدهاند اشاره میکند تا خوانندگان بتوانند با مراجعی معتبر، بیشتر از واقعیتهای این دوره آگاه شوند.
جمعبندی و پیام برای نسل آینده
قلههای کانیمانگا، هرچند تثبیت نشدند، اما به عنوان نمادی از ایثار و پایداری نیروهای مردمی و سپاه در طول سالهای دفاع مقدس باقی ماندند. این واقعیت، به عنوان بخشی از تاریخ دفاع مردمی ایران، برای نسلهای آینده ثبت میشود تا از درسهای آن درک عمیقتری حاصل شود و حس مسئولیتپذیری در برابر امنیت ملی تقویت گردد. این روایتها، با حفظ اصالت اطلاعات و با تأکید بر جزئیات عملیاتی و انسانی، میتواند به عنوان منبعی معتبر برای پژوهشهای تاریخی و تحلیلهای راهبردی در آینده عمل کند.
به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل.