مقدمه
در قلب لرستان، الیگودرز با برند چوقابافی به عنوان یکی از شاخصترین هنرهای بافتهشده در ایران مطرح است. به گزارش تیم آرشیو کامل، این شهر از مرکزیت تاریخی ایل بختیاری تا آستانه ثبت جهانی این هنر فرایند میرسد و تلاشها برای تبدیل چوقابافی به یک صنعت جهانی با مشارکت فعال زنان هنرمند و بافندگان محلی ادامه دارد.
ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی چوقابافی در الیگودرز
چوقا پوششی است که قرنها هویت ایل بختیاری را روایت کرده و امروز در قالب پروژهای ملی برای ثبت جهانی در برابر شورای جهانی صنایعدستی قرار گرفته است. گستره انسانی و فرهنگی این هنر در الیگودرز، بزرگترین مزیت رقابتی آن نسبت به دیگر مناطق کشور است؛ بهگونهای که هزاران نفر از جامعه بختیاری بهطور مستقیم یا غیرمستقیم با بافت چوقا در ارتباط هستند. الیگودرز یکی از کانونهای اصلی استقرار ایل بختیاری محسوب میشود و موقعیت جغرافیایی آن در هممرزی چهار استان بختیارینشین، این شهر را به محور تعاملات فرهنگی، تولیدی و تجاری مرتبط با چوقا تبدیل کرده و همین ویژگی، جایگاه آن را در میان بختیاریها تثبیت میکند. با وجود جایگاه بازار سنتی چوقا، این شهر نهتنها یکی از ییلاقات مهم بختیاریهاست بلکه بهعنوان یکی از مراکز اصلی خرید چوقای اصیل شناخته میشود و بسیاری از بختیاریها، تهیه پوشش سنتی خود را به الیگودرز گره زدهاند. چوقا بافی را هنری منحصربهفرد در مقیاس جهانی دانستهاند و نمونهِ مشابهی در کشورهای دیگر ندارد؛ از اینرو، در صورت ثبت جهانی الیگودَرْد بهعنوان شهر جهانی چوقابافی، این عنوان بدون رقیب خواهد بود. به گزارش تیم آرشیو کامل، احیای نخ اصیل چوقا در داخل شهرستان گامی اساسی در تثبیت اصالت این هنر و افزایش شانس ثبت جهانی آن محسوب میشود.
زنجیره تولید و ظرفیت انسانی
زنجیره تولید این هنر در الیگودرز در قالب فعالیتهای عملی بهسر میبرد: از احیای نخهای اصیل گرفته تا آمادهسازی و بافت چوقا. در ماههای اخیر، با همت پیشکسوتان و زنان هنرمند بختیاری، فرآیند احیا و بازسازی نخهای بهکاررفته در چوقا در داخل شهرستان به نتیجه رسیده است که گامی اساسی در تثبیت اصالت این هنر و افزایش شانس ثبت جهانی آن محسوب میشود. این ظرفیتِ انسانی با حضور صدها بافنده فعال در حوزه چوقابافی، همراه با تولید مواد اولیه بومی، الیگودرز را به گزینهای جدی برای کسب عنوان شهر جهانی چوقابافی تبدیل میکند. همچنین حضور فعال بانوان هنرمند در زنجیره تولید، پویایی و پایداری این صنعت را تقویت میکند و امکان ایجاد اشتغال پایدار در سطح منطقه را فراهم میکند. بهرغم چالشهای اجرایی و تامین مواد اولیه، تلاشهای محلی با هماهنگی با نهادهای مدیریتی میراث فرهنگی و گردشگری لرستان، کانونی برای ادامه فرایند جهانیشدن این هنر بوده است.
کارکرد اقتصادی و بازار چوقابافی در منطقه
چوقا بهعنوان پوششی سنتی، همچنان جایگاه خود را در بازارهای محلی و رویدادهای هنری حفظ کرده است. بازار سنتی الیگودرز بهعنوان یکی از مراکز خرید این پوشش اصیل شناخته میشود و تقاضا برای چوقای باکیفیت از سوی خریداران داخلی و بختیازان حاضر در منطقۀ زاگرس تقویت میشود. با وجود تمرکز جمعیتی خانوارهای بختیاری در این شهرستان، حضور بافندگان در قالب کسبوکارهای کوچک و کارگاههای محلی، امکان ایجاد زنجیره عرضه پایدار را ایجاد کرده و به توسعه اقتصاد منطقه کمک میکند. در کنار این ظرفیت، سرمایهگذاری در آموزش و انتقال فنون سنتی به نسلهای جدید، میتواند به توسعه صنایعدستی و حفظ هویت فرهنگی کمک دهد و در نهایت شانس حضور در فرایند جهانیشدن را افزایش دهد.
مسیر جهانیشدن چوقابافی و نقش شوراهای تصمیمگیرنده
طرح جهانیشدن چوقابافی بهعنوان یکی از پروژههای ملی-فرهنگی مطرح است و در صورت تصویب، الیگودرز بهعنوان شهر جهانی چوقابافی شناخته میشود. این مسیر نیازمند تقویت زنجیره تولید، تضمین حفاظت از مالکیت معنوی هنری، تنظیم قیمتگذاری منصفانه برای بافندگان و ایجاد سازوکارهای نگهداری از مواد اولیه بومی است. این فرایند با مشارکت گسترده جامعه محلی، دستگاههای اجرایی و نهادهای فرهنگی لرستان دنبال میشود تا از تداوم روالهای سنتی و حفظ اصالت هنر اطمینان حاصل شود. همچنین تقویت زیرساختهای آموزشی و کارگاههای تخصصی برای بافندگان و همچنین ایجاد بازارهای نمایشگاهی محلی و فرامحلی از ضروریات فرایند است. در نهایت، این تلاشها باید با رعایت مقررات و سیاستهای جمهوری اسلامی ایران و حفظ منافع فرهنگی جامعه انجام شود تا به یک پروژه پایدار و پذیرفتهشده در سطح ملی و فراملی تبدیل گردد.
تحلیل نقادانه حقوقی-اجرایی از خبر
این تحلیل با توجه به قوانین جمهوری اسلامی ایران و چارچوبهای میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری انجام میشود. فرایند ثبت جهانی چوقابافی در الیگودرز نیازمند همکاری و هماهنگی مستمر بین نهادهای دولتی، استانداری، شهرداری و سازمانهای مردمنهاد است تا الزامات حقوقی، اقتصادی و فرهنگی رعایت شود. حفظ حقوق دستاوردهای هنری، جلوگیری از سوءاستفاده اقتصادی و ایجاد فرصتهای اشتغال برای بافندگان محلی از اصولی است که باید در تمامی مراحل اجرایی مدنظر قرار گیرد. از منظر اجرایی، تعادل بین حفاظت از هویت فرهنگی و توسعه اقتصادی باید رعایت شود؛ بهویژه در زمینه تامین مواد اولیه بومی، آموزش فنی، و تامین بازارهای هدف. همچنین، هر نوع تبلیغ یا برداشت غیرشفاف که به استقلال هنر یا منافع هنرمندان ضربه بزند، باید از جانب مراجع ذیربط کنترل و مدیریت شود تا مشروعیت و اعتبار تاریخی این هنر حفظ گردد.