تجلی از عمر حرفهای فرهاد ورهرام در جشنواره حقیقت با اعطای نشان فیروزه
در چهارمین روز از نوزدهمین دوره جشنواره بین المللی سینماحقیقت، مراسمی باشکوه به منظور پاسداشت سالها تلاش و تعهد فرهاد ورهرام، پیشکسوت شناختهشده سینمای مستند ایران، برگزار شد. در این مراسم، ورهرام با دریافت نشان فیروزه سینماحقیقت از سوی هیئت داوران و همراهی جمعی از اهالی فرهنگ و هنر به عنوان نمادی از پایداری و خلاقیت در عرصه مستندسازی معرفی شد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویداد نه تنها بزرگداشت یک کارگردانِ کاربلد، بلکه گواهی است بر استمرار و اهمیت روایتهای انسانشناختی که ورهرام در طول سالها برای ثبت زندگی اقوام و مناطق کمتر دیده شده کشور به تصویر کشیده است.
در آغاز مراسم، محمد حمیدیمقدم دبیر نوزدهمین دوره جشنواره حقیقت با اشاره به آشنایی دیرینه خود با ورهرام، به شایستگیها و آثار ماندگار او اشاره کرد. او با بیان خاطراتی از مواجهۀ نخست با آثار ورهرام در دوران دانشجویی، اظهار داشت که ورهرام به عنوان یک مستندساز چونان منبع الهام برای نسلهای بعدی بوده و با وجود چالشهای روند تولید، همواره با انرژی و خلاقیت به کار خود ادامه داده است. حمندیمقدم همچنین از آثاری که ورهرام در سالهای اخیر به وجود آورده است یاد کرد و گفت که تاثیر این آثار در فرهنگ و هنر مستند کشور، همچنان پابرجاست. به گزارش تیم آرشیو کامل، او با اشاره به جنگ ۱۲ روزه و آثار اخیر ورهرام، بر این باور است که این هنرمند با داشتن تعهد اخلاقی و حرفهای، همچنان الهامبخش و موتور محرکِ گروههای مستندسازی است.
سخنرانیهای گفتاری در این رویداد، از حضور چهرههای شاخصی چون هوشنگ مرادی کرمانی و ارد عطارپور نیز بهره برد. پیام هوشنگ مرادی کرمانی که از طریق یک نامه به ورهرام ارسال شد، حاوی تبریکات صمیمانه و آرزوی بهبودی برای این مستندساز بود و احوال دلش را از دوری از مراسم بیان کرد. مرادی کرمانی در نامه خود از این که امروز امکان حضور فیزیکی در مراسم را ندارد، ابراز احساسات کرده و برای ورهرام آرزوی ساخت فیلمهای بیشتر و ماندگار را کرده است. در کنار این، عطارپور با تحسین عمیق از شخصیت ورهرام و نقش او در ثبت زندگی اقوام و مناطق کمتر دیده شده، به گستره و عمق نگاه این مستندساز اشاره کرد و از استمرار کار او در طول تاریخ پرتلاطم ایران سخن گفت. او با یادآوری فیلمهایی مانند تاراز و کتابهایی چون تارا، به وجود کاراکترهای کمنظیر ورهرام اشاره کرد که در قالب مستند به ثبت رسیدهاند.
همچنین کاوه سپندار، موسیقیدان شناختهشده، با روایت خاطراتی از آشنایی دیرینه خود با ورهرام، از «زندگی آرتیستی» این مستندساز سخن گفت و تأکید کرد که ورهرام با وجود دغدغههای اجرایی و منابع محدود، همواره به تولید اثر میپردازد بدون آن که به شکلهای تبلیغی یا حاشیهای متوسل شود. سپندار با اشاره به ریشههای خانوادگی همکاریشان و تجربههای مشترک، تصریح کرد که ورهرام نمونهای است از تخصص در موسیقی و تصویر که در کنار هم به خلق صحنههای بیبدیل مستند میانجامد.
زینت دریایی، یکی از سوژههای ماندگار آثار او، با روی صحنه رفتن و بیان دیدگاههای شاعرانۀ خود، شخصیت ویژه ورهرام را از جهات مختلف توصیف کرد. دریایی با بیانی عارفانه از انرژی و حضور همیشگی او در هر مکانی سخن گفت و افزود که حضور ورهرام در هر رویداد، به جامعه حسی از امید میبخشد. او تأکید کرد که ورهرام با وجود همه دشواریهای تولید، همواره با خنده و نگاه مثبت به مسیر پیش رو مینگرد و این خاصیت، به اثری ماندگار بدل میشود.
در ادامه مراسم، ورهرام با فروتنی و طنزی خاص و با تشکر از برگزارکنندگان و حضار، به بیان دیدگاههای خود پرداخت. او از همراهی تیمهای مختلف در مسیر فیلمسازیش تشکر کرد و با یادکرد از دو همکار جوان که در یک زمان از دنیا رفتند، احترام ویژهای به همکاران و دوستان خود نشان داد. ورهرام با تأکید بر این نکته که او عاشق سینما نیست اما چالشهای مستندسازی را انتخاب کرده است، توضیح داد که هدفش از کار، ثبت واقعیتهاست؛ رابطه انسان با طبیعت و با زندگی، به شکلی که در جهان وجود دارد بدون فشردهسازی اضافی. او توضیح داد که پس از فیلمبرداری، بخشهای پساتولید از اهمیت بسیاری برخوردارند و نتیجه کار در مونتاژ به دست آمدن فیلمی است که کارگردان را به تصویر میکشد. از دید او، آثارش به گونهای نیست که تنها جشنوارهای باشند بلکه به خواست مخاطبان عمومی نیز راه مییابند. ورهرام در پایان با تشکر از همکاران و حامیانش، بر اهمیت روایتهای صادقانه و بدون اغراق در سینمای مستند تأکید کرد و گفت که عشقش به ایران و سرزمینش را در هر پروژه بیان میکند.
اجرای این مراسم به شکلی منسجم، نشان از ریشههای عمیق و روابط گسترده ورهرام با جامعه مستندسازان و هنرمندان داشت. حضار با حضور همراه با هم، مانند سعدی غلامی، یکی از اهالی اورومان، خاطراتی از دوران جوانی و حضور در روستاهای مناطق مختلف را بازگو کردند. این نوع تبادل تجربه و نقل قولهای صمیمانه، کمبودهای اجرایی و محدودیتهای بودجه را در ذهن حضار به شکل مثبتی تعدیل کرد و انگیزه کار و تعهد به مستندسازی را در میان نسلهای بعدی توسعه داد.
به گزارش تیم آرشیو کامل، پایان مراسم با تجدید احترام به کارنامه ورهرام و تأکید بر ادامه فعالیت او در مسیر روایتهای انسانمحور، جمعی از حاضرین را به آیندهای روشنتر برای سینمای مستند ایران امیدوار کرد. در پایان، ورهرام با پذیرش نشان فیروزه و یادگاران این مراسم، از جامعه سینمایی ایران تشکر و قدردانی کرد و با بیان این نکته که «انتخاب مستندسازی برای من سفری به سوی شناخت سرزمین و ارتباط با انسانهاست»، بر ارزشهای حرفهای این هنر تأکید کرد. به گزارش تیم آرشیو کامل
تحلیل حقوقی-اجرایی با نگرش نقادانه
این رویداد، در قامت یک نمونه از فرایندهای فرهنگی – اجتماعی کشور، بازتابی از تعامل میان سیاستگذاریهای فرهنگی و کارکردهای اجرایی دارد. با وجود تأکید صریح بر اهمیت آثار مستند و ارزشهای فرهنگی، روشن است که پشتیبانی از تولیدات این حوزه نیازمند سازوکارهای روشن مالی، عنواندهی شفاف بودجه و حمایت از پروژههای هنری در فاز پس از تولید است. در تجربه ورهرام و همکاران، میتوان دید که نقش نهادهای اجرایی در تأمین منابع، فراهم آوردن امکانات فنی و مرجعیت برای آثار مستند، به شیوهای کارآمد و غیرسلیقهای انجام میشود. از منظر قانونی، حفاظت از حقوق مولفان، حفظ حقوق تصویر افراد و حفظ محرمانگی اطلاعات حساس در رویکردهای مستند، باید با اصول شفافیت و پاسخگویی همگرایی پیدا کند تا از بروز مشکلات حقوقی جلوگیری شود. همچنین لازم است به بهبود فرایندهای صدور مجوز و تسهیل ارائه مستندات تولید اشاره کرد تا روند کار در آینده با سرعت و کارآیی بیشتری پیش رود. در این میان، رویدادهای فرهنگی چون این بزرگداشتها میتوانند به عنوان الگوهایی برای ایجاد شبکهای از همکاریهای سازنده میان کارگردانان، موسسات فرهنگی، نهادهای حمایتی و مخاطبان عام عمل کنند. با وجود تداوم فشارهای اقتصادی و محدودیتهای اجرایی در سطح ملی، حفظ و تقویت این گونه رویدادها به منزله سرمایهگذاری بلندمدت در سرمایه اجتماعی کشور است که میتواند به توسعه کیفی سینمای مستند، افزایش دسترسی مخاطبان به روایتهای معتبر و تقویت هویت فرهنگی ایران کمک کند.