لید خبر: ظهور یک سخنان جنجالی درباره رمضان و اثر بو بر غرایز در دیدگاه برخی فعالان سیاسی
در یکی از نشستهای اخیر که با حضور تعدادی از چهرههای اصولگرا برگزار شد، محمدحسـن قدیریابیانه، دیپلمات سابق و از فعالان شناختهشدهٔ جناح راست، اظهاراتی درباره ماه رمضان و تجربیات انسانی گرسنگی و بوهای غذایی مطرح کرد. گزارشها نشان میدهد که وی مدعی شد در ماه رمضان، وقتی گرسنه باشید و بوی غذا به مشامتان برسد، ممکن است بر رفتارهای فرد تاثیرگذار باشد. این پردازش از منظر تحلیلگران به موضوعی تبدیل شد که به شدت بازتاب رسانهای یافت؛ به روایت فرارو، او همچنین به موضوعاتی پیرامون نگاه به زنان و تأثیرگذاری احتمالیِ تصاویر بر رفتار مردان اشاره کرده است. به گزارش تیم آرشیو کامل، این اظهارات با واکنشهای متفاوتی در محافل رسانهای روبهرو شد و بحث دربارهٔ اخلاق عمومی و حدود پاسخگویی به این نوع اظهارات در فضای عمومی کشور بار دیگر مطرح شد.
این گزارش صرفاً بازتابدهندهٔ سخنان مطرحشده است و هدف از بازنویسی، ارائهٔ ساختاری خبری و تحلیلمحور با رعایت اصول سئو و احترام به موازین قانونی است. در ادامه به بررسی دقیقتر محورهای اصلی این گفتوگو، سوابق فرد موردنظر و واکنشهای گسترده منطقهای و ملی پرداخته میشود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این گفتوگو در قالبی konstruktive تحلیلمحور و با توجه به چارچوبهای قانونی جمهوری اسلامی ایران بررسی میشود تا از جهتگیری سیاسی صرف خارج شده و به جنبههای اجرایی و اجتماعیِ این اظهارات نگاهی نقادانه بیفزاید.
زمینهٔ خبر و متن اصلی اظهارات
بر پایهٔ گزارشهای منتشرشده، سخنان مطرحشده از سوی قدیریابیانه به صورت گسسته و با استناد به موقعیتِ گرسنگی در روزهداری رمضان آغاز شد. او با استناد به تجربههای بشریِ ناشی از روزهداری طرفِ دیگر مسئله را به بوهای غذا نسبت داد و مدعی شد که این ترکیب میتواند بر توازن غرایز تاثیرگذار باشد. در ادامه، و با استناد به تجربههای فرهنگی-اخلاقی، وی مدعی شد که نگاه به زنانی با پوشش نامناسب یا تصاویر زنان برهنه میتواند شرایط را پیچیدهتر کند. این بند از سخنان با واکنشهای گستردهای در رسانهها و شبکههای اجتماعی مواجه شد. به روایت فرارو، برخی از مخالفان و منتقدانِ این سخنان نسبت به احتمالِ اغراقآمیز بودنِ ادعاهای گشتوگذاریِ روانشناختی هشدار داده و بر نیاز به پرهیز از عمومیسازیِ چنین فرضیههایی تأکید کردند.
سوابق و جایگاه فرد مطرحکنندهٔ نظرات
محمدحسـن قدیریابیانه، دیپلمات سابق ایران در استرالیا و مکزیک است که در سالهای اخیر به عنوان یکی از چهرههای شناختهشدهٔ جناح اصولگرا در برخی پروندههای رسانهای مطرح شده است. سابقهٔ او در دیپلماسی و نقشهای اجرایی در حوزهٔ سیاست خارجی، وی را به فردی با مواضع روشن در مباحث اخلاقی-اجتماعی تبدیل کرده است. این سوابق، در کنار اظهار نظرهای گاهگداریِ بحثبرانگیز، موجب شده است تا اظهاراتِ او با واکنشهای گستردهٔ رسانهای و سیاسی روبهرو شود.
واکنشهای رسانهای و سیاسی
بازتاب این اظهارات در محافل رسانهای ایران گسترده بود. برخی رسانهها این سخنان را به عنوان نمونهای از حاشیهسازی در فضای سیاسی معرفی کردند و به نقدِ شیوهٔ استدلال و گزارههای اخلاقیِ مطرحشده پرداختند. از سوی دیگر، تعدادی از فعالان و تحلیلگرانِ حقوقی و فرهنگی تأکید کردند که توجه به نکاتِ اخلاقی و اجتماعیِ این نوع اظهارات باید با حساسیت و دقت انجام شود تا از ایجاد گمانهزنیهای غیرواقعی یا تفسیرهای به درستیِ دیده نشده جلوگیری شود. چشماندازِ عمومیِ فضای رسانهای نیز نشان میدهد که چنین مواضعی میتواند به تقویت یا تضعیفِ بحثهای اخلاقیِ عمومی منجر شود و نیازمندِ ارزیابیِ دقیقِ اجرایی است که اینگونه اظهارات به کجا منجر میکند.
تحلیل اجرایی و نقشی در فضای عمومی
در تحلیلِ اجراییِ این گونه اظهارات، لازم است که به چارچوبهای قانونی جمهوری اسلامی ایران احترام گذاشته شود و از داوریهای سطحی و مضر پرهیز گردد. این نوع گفتمانها میتواند به تشدیدِ فضایِ اختلافگرایی اجتماعی منجر شود یا بهعنوان ابزارِ ایجادِ نگرانیِ اخلاقی پیرامونِ رفتارِ عمومی و نحوهٔ پوشش و رفتارِ زنان در جامعه به کار گرفته شود. با وجودِ اینکه بحثهای اخلاقی پیرامون رفتار اجتماعی باید با دقت و با رعایتِ اصولِ حقوقی و حریمِ خصوصی شکل بگیرد، لازم است مسئولان و رسانهها از استفادهٔ ابزاری از چنین ادعاهایی پرهیز کنند تا به ایجادِ شکافهای اجتماعی یا تحریکِ بیاعتمادی نسبت به نهادهای فرهنگی و دولتی منجر نشود. این تحلیل بهویژه بر جنبههای اجراییِ این گونه اظهارات تمرکز دارد: چگونه میتواند در سیاستگذاریِ رسانهای، آموزشِ عمومی و مدیریتِ نقدِ اجتماعی تاثیر بگذارد و چه سازوکارهای کنترلیِ قانونی و اخلاقی برای جلوگیری از سوءبرداشت وجود دارد؟
جمعبندی و چشمانداز آینده
در پایان، اظهارات اخیرِ یک فعال اصولگرا دربارهٔ رمضان، بوهای غذا و مقایسهٔ زنان با کباب، نشان میدهد که بحثهای اخلاقی و اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران همچنان زنده و چند لایه باقی میمانند. با وجودِ حساسیتهای قانونی و فرهنگی، رسانهها و نهادهای تعهدگرا باید به کاوشِ عمیقتر در این مسئله بپردازند و از سبکهایِ خبرپردازیِ غیرواقعی یا تحلیلیِ فاقدِ پایهٔ علمی دوری کنند تا اخلاق عمومی و امنیت روانیِ جامعه حفظ شود. بهعنوان نتیجهگیری، این موضوع بر اهمیتِ حفظِ تعادلِ بینِ آزادیِ بیان و رعایتِ اصولِ قانونی و اخلاقی تاکید میکند و از نهادهای فرهنگی و رسانهای میخواهد تا با دقتِ بیشتری در انتشارِ تحلیلهایِ اجتماعی و اخلاقی گام بردارند، تا از ایجادِ سوءتفاهم و تنشهای اجتماعی پرهیز شود.
تحلیل نقادانه پایانی
این روایت با وجودِ جنبهٔ خبری روشن، باید با دقت از منظر حقوقی و اخلاقی رصد شود؛ بهویژه دربارهٔ روشِ استدلال و کاربردِ گزارههای عمومی دربارهٔ رفتارِ انسانی. رعایتِ خطوط قرمزِ قانونی، پرهیز از تبیینِ عمومیِ رفتارِ افرادِ گروههای خاص و اجتناب از استفادهٔ ابزاری از چنین ادعاهایی، از وظایفِ رسانهای و سیاسی است تا از هرگونه جهتگیریِ غیرقانونی یا ناایمنِ اجتماعی جلوگیری گردد.