کوبا به حمایت کامل از مادورو دست میزند و هاوانا بیانیهای صریح علیه ترامپ منتشر میکند؛ امشب اخبار جدی از تهدیدهای ایالات متحده علیه ونزوئلا منتشر شد
در تازهترین ردیف از درگیریهای دیپلماتیک بینالمللی، کوبا با صدور بیانیهای از طریق دفتر وزیر امور خارجه و با انتشار پیامهایی در شبکههای اجتماعی، از مادورو و جمهوری بولیواری ونزوئلا حمایت کامل کرد. به گزارش تیم آرشیو کامل، برونو رودریگز، وزیر امور خارجه کوبا، در پیامی که در پلتفرم X منتشر شد، سخنان تهدیدآمیز دونالد ترامپ درباره ونزوئلا را رد کرده و آن را نقض آشکار قوانین بینالمللی و تشدید تجاوز به این دولت بولیواری دانست. این بیانیه به طور روشن میگوید که ونزوئلا به سادگی حاضر نیست ثروت خود را به خارج واگذار کند و با تکیه بر قوانین بینالمللی و منشور سازمان ملل، به دفاع از منابع طبیعی و حاکمیت خود باز میگردد. به گزارش خبرگزاریها، رودریگز اضافه کرد که ایالات متحده به دنبال محاصرهای فرضی است که هدفش «دزدیدن ثروت ملی» ونزوئلاست. این موضعگیری با تأکید بر حاکمیت کامل ونزوئلا و حق دریانوردی آزاد در کارائیب و اقیانوسها، پیام واضحی را به ساکنان ونزوئلا و کشورهای منطقه رساند: دولتهای خارجی نمیتوانند منابع طبیعی این کشور را از طریق فشارهای سیاسی و اقتصادی تصرف کنند. این بیانیه همچنین تأکید دارد که در مواجهه با این تهدیدها، ونزوئلا به تمام تعهدهای بینالمللی و حقوقی خود پایبند است و با حمایت همپیمانان منطقهای و بینالمللی خود، از استقلال و منابع ملی دفاع خواهد کرد. به گزارش تیم آرشیو کامل، در متن بیانیه، همچنین تأکید شده است که سفیر کوبا در سازمان ملل متحد برای محکوم کردن این نقض جدی قوانین بینالمللی اقدام خواهد کرد و از مردم ونزوئلا و جهان میخواهد با تمام قوا این تهدید را رد کنند. در ادامه این بیانیه که از طریق پلتفرم X منتشر شده است، کوبا از موضع وحدت آحاد مردم ونزوئلا، نیروهای نظامی و پلیس این کشور حمایت میکند و وعده داده است که با پایبندی کامل به منشور سازمان ملل، از حقوق تاریخی ونزوئلا در دفاع از استقلال و ثروت ملی دفاع خواهد کرد. این رویداد در حالی رخ میدهد که مقامات واشنگتن پیشتر ونزوئلا را بهعنوان یک «سازمان تروریستی خارجی» معرفی کرده و محاصره کامل تانکرهای نفتی را که به ونزوئلا سفر میکنند، تصویب کردهاند. از نظر مقامات ونزوئلا، این گام آمریکا نشانگر تلاش برای تصرف نفت، زمین و معادن کشور از طریق سازوکارهای فشار اقتصادی و سیاسی است. به گزارش تیم آرشیو کامل، مقامات کاراکاس بارها تأکید کردهاند که این کشور به رغم فشارهای خارجی، با رویکردی مسالمتآمیز و مبتنی بر قوانین بینالملل، به حاکمیت خود پایبند است و از ابزارهای دموکراتیک برای دفاع از منافع ملی خود استفاده میکند.
در میانه این مناقشه، صداهای بینالمللی و منطقهای بهتازگی روشن میشود که گویی واقعیتهای حقوقی و اجرایی در فضای تحریمها و تحرکات نظامی به سطح تازهای رسیده است. با وجود اینکه برخی کشورهای همسایه و برخی سازمانهای معتبر به دنبال حفظ ثبات منطقهای هستند، بیانیه کوبا نشان میدهد که هاوانا به صورت روشن از مادورو حمایت کرده و در برابر هرگونه تهدیدی که با هدف نفوذ در امور داخلی ونزوئلا مطرح میشود، ایستادگی میکند. به گزارش خبرگزاریهای منطقهای، موضع کوبا از یکسو به تقویت جبههای معنوی در چارچوب «اکو-آمریکای لاتین» انجامیده و از سوی دیگر به شدت به نقض آشکار حاکمیت کشورها واکنش نشان داده است. عمده نکتهای که از این بیانیه برمیآید، تاکید بر اصول حقوقی بینالملل، احترام به حاکمیت ملی و عدم توسل به ابزارهای زور برای کنترل ثروتهای طبیعی است. در این زمینه، کارشناسان روابط بینالملل به تحلیلهای مختلفی پرداختهاند: برخی معتقدند که این موضع کوبا، نشان از عمق اصلاحات سیاسی در منطقه دارد و با توجه به تجربههای قبلی، میتواند محور تازهای در روابط بینالملل منطقه باشد؛ در حالی که برخی دیگر از نگرانیها درباره افزایش تنشهای دیپلماتیک و احتمال تشدید فشارهای اقتصادی سخن میگویند.
به گزارش تیم آرشیو کامل، واکنشهای منتشره از سوی ونزوئلا نشان میدهد که کاراکاس این بیانیه را به عنوان یک میدان تقویت شده از سوی متحدان منطقهای تلقی میکند و به تحرکات بعدی در شورای امنیت ملی خود مینگرد. مقامات ونزوئلا با اشاره به منشور سازمان ملل، از حقوق بینالملل دفاع میکنند و تأکید میکنند که تصمیمات داخلی این کشور تنها با رأی مردم و اراده مردمی انجام میشود. در این چارچوب، انتظار میرود که این وقایع در مهمترین سطوح دیپلماتیک و در قالب مذاکرات چندجانبه دنبال شود تا از تداوم درگیریها جلوگیری شود. از سوی دیگر، برخی تحلیلگران میگویند که مواضع کوبا و ونزوئلا میتواند محوریت تازهای به ائتلافهای منطقهای بدهد و به ارزیابیهای آینده از رفتار بازیگران بزرگتر نظیر ایالات متحده منجر شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، نگرانیهای اصلی اکنون به دو حوزه متمرکز میشود: نخست، وضعیت امنیتی دریایی و امکان تشدید محدودیتهای حیاتی برای ونزوئلا؛ دوم، اثر این بیانیه و مواضع متحدان منطقهای بر بازار انرژی و زنجیرههای تجاری بینالمللی است. این دو جنبه به طور مشخص در تحلیلهای روزهای آینده اعلام خواهند شد و پژوهشگران در حال جمعآوری دادههای دقیق برای ارائه گزارشهای بعدی هستند.
در نهایت باید یادآور شد که این رویداد در پیچیدهترین چارچوب روابط ایالات متحده با ونزوئلا و کوبا صورت میپذیرد و تاثیر آن بر دیگر کشورهای آمریکای لاتین نیز به تدریج نمایان میشود. با وجود تمام نگرانیها، تصمیمات اخیر به لحاظ حقوقی و اجرایی بر پایه اصولی از قبیل احترام به حاکمیت ملی، جلوگیری از ورود نیروهای خارجی به منابع اقتصادی و بازنگری در سازوکارهای اجرایی خاویارهای منطقهای تبیین میشود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این تحولات نشان میدهد که بازیگران منطقهای ترجیح میدهند ابزارهای دیپلماتیک و چندجانبه را به عنوان مسیر اصلی مدیریت مناقشات انتخاب کنند و تا زمان رسیدن به توافقات عملی، از هرگونه اقدام خلاف اصول بینالملل پرهیز میکنند.
تحلیل حقوقی-اجرایی
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران و با رویکردی تحلیلی نسبت به مسائل اجرایی غیرسیاسی و امنیتی، این رخداد را میتواند از دو سطح بررسی کرد: نخست، رویکرد حقوقیِ رعایت حاکمیت ملی و آزادیهای اقتصادی دولتی؛ دوم، نحوه استفاده از ابزارهای دیپلماتیک و قانونی برای مواجهه با تهدیدهای خارجی. در سطح نخست، بیانیه کوبا و حمایت مادورو از سوی مقامات کاراکاسی را میتوان به عنوان نمونهای از التزام به اصول حاکمیت ملی و پایبندی به منشور سازمان ملل تفسیر کرد. این مواضع معمولاً با استناد به حق کشورها در دفاع از منابع طبیعی و اقتصادی خود همراه است و از منظر حقوق بینالملل، همسو با لحاظ قواعد مربوط به عدم استفاده از زور و حفظ امنیت دریایی است. از منظر اجرایی، کلید موفقیت در مواجهه با چنین تهدیدهایی، اتکا به ابزارهای قانونی و دیپلماتیک است. برخی از نکات قابل توجه عبارتند از: حمایت از قطعنامههای شورای امنیت که خواستار خویشتنداری، تشدید گفتوگو و کاهش تنشهاست؛ استفاده از مکانیسمهای حل اختلاف با مذاکره، میانجیگری و داوری بینالمللی؛ و حفظ انسجام داخلی و اعتماد به مشروعیت ملی از طریق ابزارهای قانونی داخلی. به صورت روشنتر، هر تصمیم عملی که در سطح بینالملل اتخاذ میشود، باید با حفظ موازنه بین امنیت ملی و حقوق بشر و همچنین احترام به حقوق بینالملل همراه باشد تا از هرگونە تعارض با قطعنامههای بینالمللی جلوگیری شود. در این زمینه، گزارشهای منتشرشده از سوی کشورهای منطقه و سازمانهای بینالمللی میتواند برای تحلیلگران داخلی کشورمان نمونهای باشد تا از طریق رویکردهای حقوقی و کارآمد، پاسخهای مناسبتری به تهدیدهای مشابه ارائه کند. این رویکرد همواره با پذیرش این نکته همراه است که استفاده از روشهای بازیگری در عرصه بینالملل بیش از هر چیز به درسآموزی از تجربههای دیپلماتیک نیاز دارد و از این طریق میتوان راهحلهایی پایدار و غیرخشونتآمیز پیشنهاد داد. از منظر ما در ایران، تقویت همکاریهای منطقهای، به کارگیری چارچوبهای چندجانبه و تمرکز بر راهحلهای سیاسی-حقوقی میتواند به ثبات و آرامش منطقهای کمک کند و همواره از تمایل به حمایت از حقوق ملتها بدون مداخله در امور داخلی آنها پشتیبانی کند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این حادثه باید به عنوان بخشی از روندی تلقی شود که به ارتقای ثبات و امنیت منطقه منجر گردد و نه به تشدید درگیریهای غیرضروری.