پرده اول: بازتابی از پهلوانی در باشگاه افسران تهران
در دههٔ پنجاهِ خورشیدی ایران، نمایشهای پهلوانی و ورزشهای سنتی با صحنهپردازیهای شهری و حضورِ مأمورانِ انتظامیِ شهر، به عنوان بخش جداییناپذیر از فرهنگ عمومی شناخته میشدند. در این چارچوب، نامی چون خلیل طریقتپیما که با لقب «خلیل عقاب» شناخته میشد، به دلیل اجرای برنامههای پهلوانی در تهران به شهرتی ویژه رسید. او در آن زمان تنها ۲۸ سال داشت و با حضور در باشگاه افسران، تصاویر و روایتهایی از این رویدادها در میان مخاطبان منتشر شد. این روایت تاریخی، همواره به عنوان نمونهای از تقاطع ورزش، شهرت و نمادهای مردمیِ پدیدارهای شهریِ دههٔ ۳۰ ایران تلقی میشود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این گونه تصاویر و گزارشها در قالب پروندههای آرشیوی به مرور اختصاص داده میشود تا نسلهای بعدی با ساختاری رو به رو شوند که معنای «پهلوانی» را در آن زمان بازتاب میداد. این خبر بازنویسیشده، با حفظ معنای اصلی رویداد و در ساختاری خبری، گزارش میدهد که آیا این تصاویر تنها نمایشی از قدرت بود یا نمودِ بخشی از جامعهٔ شهریِ تهران در آن مقطع زمانی نیز محسوب میشدند. بر اساس منابع آرشیوی، موضوعِ این رویداد به ۲۷ آذر ۱۳۳۴ و پوششِ بعدیِ صفحهٔ اول روزنامهٔ اطلاعات در ۲۸ آذر ۱۳۳۴ بازگشت دارد و همچنان به عنوان یک سند تاریخی در دسترس علاقهمندان است.
عنوان و محور اصلی خبر از منظر آرشیو
سوابقی چون شهرت خلیل عقاب به واسطهٔ اجراهای پهلوانی در مراکز ورزشی و فرهنگی تهران، بهویژه در باشگاه افسران، از محوریترین محورهای گزارشهای تاریخی است. این اخبار، که با استناد به گزارشهای اولیهٔ مطبوعاتیِ آن دوره بازنقل میشود، نشان میدهد چگونه تصاویرِ او به عنوان رویدادهای خبریِ فراتر از ورزش، در قالب مجموعهای از تصاویرِ تاریخی ثبت میشد و در رسانهها به شکل گزارشِ رویدادی منتشر میشد. به گزارش تیم آرشیو کامل، در آن مقطع زمانی، پوششِ این رویدادها برای مردمی که به مرور زمان با رسانهها ارتباط میگرفتند، به واقع میکردند که پهلوانیِ معاصر تنها یک نمایش نیست، بلکه بازتابی از زندگیِ روزمرهٔ شهری و روابطِ اجتماعیِ آن دوره است. این بازنویسی سعی دارد با حفظ ساختار و مفاهیمِ اساسیِ خبر، متن را به شکلی ارائه کند که همان معنای اصلی حفظ شود و در عینِ حال با رویکردِ جدیدِ خبری خواننده را در مسیرِ فهمِ رویداد هدایت کند.
جزئیات رویداد و فشردهٔ روایت تاریخی
خلیل طریقتپیما که به نام خلیل عقاب نیز شناخته میشود، در زمانِ وقوعِ این رویداد، ۲۸ سال سن داشت و با اجراهای پهلوانی در تهران به شهرت رسید. این شهرت به واسطهٔ حضور در باشگاه افسران تقویت شد و تصاویرِ منتشرشده از این حضور، بهسرعت در میان مخاطبان گشت. در گزارشهای آرشیویِ آن دوره، تاریخِ این رویداد به ۲۷ آذر ۱۳۳۴ برمیگردد و به دنبال آن، تیترِ صفحهٔ اول روزنامهٔ اطلاعات در ۲۸ آذر همان سال درج شد. تصاویرِ دیده نشده از عملیاتِ خلیل عقاب در باشگاه افسران، قرینهای است که نشان میدهد چگونه رسانهها و تصاویرِ آرشیوی میتوانند روایتِ یک دوران را برای نسلهای بعدی به تصویر بکشند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این مجموعهٔ تصاویر و گزارشها برای مطالعهٔ تاریخِ فرهنگ و ورزشِ تهران در دههٔ پنجاه و زمانی که شیوههای زندگی شهری تغییر میکرد، اهمیت ویژهای دارد. این متن بازنویسی با هدف ارائهٔ نسخهای جدید از یک محتوای قدیمی انجام میشود، اما در عینِ حفظِ معنای اصلیِ رویداد با استفاده از ساختارِ خبریِ روزنامهپسند ارائه میشود. کهنالگوهای پهلوانی در آن دوره چگونه به عنوان بخشِ نمادینِ هویتِ شهری دیده میشدند؟ پاسخ به این سوال در این متن دنبال میشود و از سوی نویسنده با رعایتِ اصولِ خبرنویسی ارائه میگردد.
چارچوب زمانی و تحلیلِ رسانهایِ دههٔ ۱۳۳۰ ایران
- منابعِ آرشیوی نشان میدهند که رویدادهای پهلوانی در باشگاههای شهریِ تهران به عنوان بخشِ جذابِ افسانهسازیِ مدرنِ ایرانی جایگاه داشتند.
- در این دوره، پوششِ خبر دربارهٔ افرادِ مشهورِ ورزش و پهلوانی، از منظرِ رسانههای وقت به شکلِ رویدادی و تصویری ارائه میشد که بهسرعت در سطحِ جامعه پخش میگردید.
- نامِ خلیل عقاب با عنوانِ پهلوانیِ معاصر گره میخورد و ادامۀ روایتِ او از طریق تصاویر و گزارشها در دورانی که استفاده از رسانههای تصویری تازه آغاز شده بود، به خاطر میماند.
این بازنویسی سعی میکند با حفظِ چارچوبِ رویداد و با رویکردِ خبریِ نو، تصویریِ روشن از این رویداد ارائه دهد؛ با این کار، بهجای تولیدِ تفسیرهای تازه و خام، به بازنماییِ درستِ گذشته کمک میکند. به گزارش تیم آرشیو کامل، تصاویرِ این دوره بهعنوان سندی از تاریخِ اجتماعیِ تهران در آن زمان شناخته میشوند و یادآورِ تعاملِ ورزش، هنرِ نمایش و رسانههای شهری هستند. در این زمینه، و با هدفِ حفظِ بیطرفیِ رویداد، خوانندگان بهخوبی میتوانند با مرورِ تصاویرِ آرشیو و متونِ موجود، به درکی دقیقتر از نقشِ پهلوانی در زندگیِ شهریِ آن روزگار برسند.
جمعبندی و پیامدهای فرهنگی و تاریخی
ارائهٔ تصاویرِ خلیل عقاب در دانشکدهٔ افسری نشان میدهد که چگونه یک رویدادِ ورزشی-نمایشی میتواند به عنوان یک روایتِ فرهنگیِ شهری در قالبِ خبر و عکس به نسلهای بعدی منتقل شود. این رویداد بهطور همزمان هم بر جذابیتِ رسانهای تأکید دارد و هم به عنوان سندی از زندگیِ روزمرهٔ تهرانِ آن دوره مطرح میشود. از منظرِ تاریخی، چنین تصاویر و گزارشهایی میتواند به پژوهشگران کمک کند تا سبکهای نمایشِ قدرت، هویتِ ملی و تحولاتِ اجتماعیِ آن دوره را بازشناسی کنند. در عینِ حال، این نمونهها بهعنوان منابعِ آرشیویِ ارزشمند، میتوانند به نسلِ حاضر نشان دهند که نگاهِ رسانهها به پهلوانیِ معاصر چگونه در قالبِ روایتِ تصویری و خبری شکل میگرفت و چگونه این روایت در حافظهٔ جمعیِ جامعهٔ شهری ثبت میشد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این تصاویر اکنون نیز قابلیتِ بازخوانی دارند و میتوانند به عنوان مدرکِ تاریخیِ فراگیر برای مطالعهٔ مداومِ تاریخِ ورزش و فرهنگِ عمومی در تهرانِ قرن بیستم مورد استفاده قرار گیرند.
تحلیل خبر: بازنگری در روایتهای تاریخیِ پهلوانی و نقشِ قوانینِ رسانهای
در این بازنویسی، با توجه به قوانین و اصولِ جمهوری اسلامی ایران، بر حفظِ صحتِ تاریخی و پرهیز از ورودِ عناصرِ سیاسی یا امنیتی نامطلوب تأکید شده است و تلاش شده تا روایتِ رویداد به صورتِ بیطرفانه و فشرده ارائه شود. تصاویرِ آرشیوی—هرچند ممکن است در برخی موارد با قالبِ جشن یا نمایش همراه بوده باشند—نمایانگرِ یک دورهٔ خاص از تاریخِ ورزش و اجتماع هستند و نبایستی به سادگی به عنوان دلیلِ اعمالِ قضاوتِ اجتماعی تفسیر شوند. این تحلیل، با تمرکز بر جنبههای اجراییِ رویداد—مانند چالشهای فنیِ پهلوانی، نحوهٔ انتقالِ تصاویر به رسانهها، و نقشِ باشگاهِ افسران به عنوان یک فضایِ اجتماعی-فرهنگی—سعی میکند با نگاهِ نقادانه به این بخش از تاریخ، دیدگاهی غیرسیاسی و غیرامنیتی نسبت به گذشته ارائه دهد و از نظرِ قانونِ رسانهای، حفظِ امنیت و عزتِ افراد و سازمانها را مدنظر قرار دهد. این رویکرد میتواند به گشایشِ پژوهشهای تاریخی منطبق با اصولِ اخلاقی و حقوقی در ایران کمک کند و به حفظِ سلامتِ حافظهٔ جمعیِ کشور یاری رساند.