بازار شب یلدا و گرانی کالای خوراکی
سفره شب یلدا در سال جاری با فشارهای قیمتی قابل توجهی روبهروست و خانوارهای ایرانی بهطور محسوس با کاهش قدرت خرید مواجه شدهاند. به گزارش تیم آرشیو کامل، گرانیهای بازار شب یلدا فشار سنگینی را بر بودجه خانوارها وارد کرده است و بسیاری از افراد یا ناچار به کاهش مقدار خرید میشوند یا از خرید برخی اقلام گرانتر دم میزنند. این شرایط نه تنها بر سبد مصرفی خانوارها اثر مستقیم میگذارد، بلکه نگرانیهای مربوط به مطلوبیت کالاهای اساسی برای یک مناسبت سنتی را نیز تقویت میکند.
در این میان، نایبرئیس اتاق اصناف تهران، آقای محمدرضا فرجی تهرانی، درباره افزایش قیمت خشکبار، آجیل و اقلام مصرفی مرتبط با شب یلدا توضیحاتی ارائه داده و میگوید که عامل گرانی بیقید و شرط فقط یک قلم کالا نیست، بلکه زنجیرهای از عوامل کلان اقتصادی در کنار تغییرات قیمت دلار و هزینههای تولید نقشآفرینی میکند. به گزارش تیم آرشیو کامل، او تأکید میکند که اصناف یا فروشندهها هیچ نقشی در ایجاد تورم ندارد و رفتار بازار از قالب اقتصاد کلان تبعیت میکند. در ادامه، نکات اصلی اظهارات او و تحلیل موقعیت فعلی بازار بررسی میشود.
عوامِل مؤثر در جهش قیمتها و نحوه نمایش درست از بازار
فرجی تهرانی با تمرکز بر واقعیتهای اقتصاد کلان توضیح میدهد که افزایش قیمتها تنها به یک عامل محدود نمیشود. از دید او، عواملی مانند نوسان نرخ ارز، هزینههای بالای تولید، گرانیهای سوخت و حاملهای انرژی، دلالتهایی بر قیمت کالاهای مصرفی دارند که بهطور مستقل یا ترکیبی بر بازار شب یلدا اثر میگذارند. همچنین به برخی از مشکلات در سطح عرضه اشاره میکند که میتواند به افزایش قیمتها منجر شود، از جمله افزایش تقاضای صادراتی برای خشکبار با توجه به قیمت دلار و ارز آوری که برای تولیدکنندگان جذابیت اقتصادی ایجاد میکند. به عبارت دیگر، وقتی که کالاها قابلیت صادرات دارند و بازارهای همسایه تقاضای بالایی برای آن اقلام دارند، تولیدکنندگان احتمال انتخاب خروج از بازار داخلی تا حصول سود بالاتر را میبینند.
در ادامه، او توضیح میدهد که موضوع گرانی فقط به یک قلم کالا محدود نیست و در برخی موارد، تغییرات همزمان قیمتهای متنوع در سبد مصرفی شب یلدا به وجود میآید. همچنین اشاره میکند که سیاستهای کلان اقتصادی و نوسانات قیمت ارز میتواند به رفتار قیمتها در بازار داخلی دامن بزند و این رخدادها را نمیتوان تنها با نقشآفرینی یا تقصیر واحدی جمعبندی کرد. با این وجود، فرجی تهرانی یادآور میشود که نباید با وجود این واقعیتها از ابزارهای مدیریتی برای حفظ تعادل بازار غافل شد. برخی از این ابزارها میتواند شامل برگزاری نمایشگاههای موقت با نظارت دقیق باشد تا امکان عرضه کالاهای با کیفیت و قیمت منصفانه فراهم شود. این رویکرد میتواند هم برای مصرفکنندگان و هم برای کسبوکارهای خرد و محلی مزیتآفرین باشد.
نقش اصناف و پاسخ به اتهام گرانفروشی
در رابطه با اتهام گرانفروشی که به برخی واحدهای عرضه در بازار شب یلدا وارد شده است، فرجی تهرانی با تأکید بر این نکته که فشار قیمتی از سوی عوامل کلان اقتصاد ایجاد میشود، تصریح میکند که اصناف به هیچوجه از کاهش یا افزایش قیمتها بهطور عمدی بهرهبرداری نمیکنند. او با اشاره به نقش بازارهای تخصصی و نمایشگاهها، مطرح میکند که این نمایشگاهها در صورت طراحی مناسب، میتوانند به تعادل عرضه و تقاضا کمک کنند و از ناحیه توزیع عادلانه کالاها برای زمانهای پرتردد مانند شب یلدا، پشتیبانی کنند. فرجی تهرانی میگوید که نظارت دقیق و مدیریتشده بر این نمایشگاهها میتواند نتیجهای مثبت در کنترل قیمتها و حفظ کیفیت کالاها داشته باشد؛ در مقابل، نبود نظارت ممکن است به عرضه کالاهای بیکیفیت یا کموزن منجر شود. همچنین او پیشنهاد میکند که برای شبهای سالهای آینده، نمایشگاههای کوچک و تخصصی با مدیریت و نظارت اتاق اصناف و اتحادیههای مرتبط برگزار شوند تا تنها اقلام مشخصی از جمله میوه، آجیل و شیرینی در آنها عرضه شود و از آسیب به کسبوکارهای خرد محلی جلوگیری شود. در نهایت، او از اصناف میخواهد که انصاف را با توجه به تاریخ طولانی هزاران ساله فرهنگ مصرف مسئولانه اعمال کنند و به حل مشکلات معیشی اقشار آسیبپذیر توجه ویژهای داشته باشند. این سخنان با هدف حفظ اعتماد عمومی و حفظ جایگاه بازار در شرایط تورمی بیان میشود و نشان میدهد که مسئولیتپذیری اجتماعی و انسجام بازار بهعنوان یک نیاز همیشگی مطرح است. به گزارش تیم آرشیو کامل، این نوع رویکردها میتواند به بازگرداندن تعادل بازار کمک کرده و با حفظ کیفیت و انصاف، به پایداری کسبوکارهای خرد و خانوارها بینجامد.
در کنار این بحث، برخی از نکات عملی برای مصرفکنندگان نیز مطرح میشود: توصیه میشود که در شرایط فعلی، مصرفکنندگان برای خرید شب یلدا از منابع معتبر و عرضه با گارد نظارتی مناسب استفاده کنند و از خرید غیرضروری یا با مبالغ بالا خودداری نمایند تا فشارهای ناشی از تورم به مقدار معقولی کاهش یابد. همچنین فعالان اقتصادی و اتحادیههای تخصصی باید با تکیه بر شفافیت در قیمتگذاری و نمایش دقیق وزن کالاها، امکان مقایسه عادلانه برای مصرفکنندگان را فراهم کنند. این توصیهها با هدف ایجاد تعادل بین قیمتگذاری منصفانه و حفظ اشتغال در سطح بازار است. به گزارش تیم آرشیو کامل، وضعیت فعلی بازار شب یلدا نشان میدهد که وجود یک چارچوب نظارتی مشخص و اعمال آن بهصورت منظم میتواند پایداری بازار را تقویت کند و از توزیع ناعادلانه جلوگیری کند.
تحلیل حقوقی-اقتصادی
این گزارش بر پایه اصول قانونی جمهوری اسلامی ایران و چارچوبهای متداول بازار ایران استوار است و تلاش دارد با ارائه تصویر دقیق از عوامل مؤثر در گرانیهای شب یلدا و نقش نظارتها، دیدی روشن از سازوکار قیمتگذاری ارائه دهد. از منظر حقوقی-اقتصادی، شفافیت در قیمتگذاری، گزارشپذیری و پاسخگویی مسئولان بازار همواره پایهای برای حفظ حقوق مصرفکنندگان است. لازم است مصرفکنندگان از حقوق خود در برابر افزایش ناگهانی قیمتها آگاه باشند و عرضهکنندگان نیز تحت نظارت دقیق قرار گیرند تا از هرگونه دستکاری در وزن یا کیفیت جلوگیری شود. سیستمهای نمایشگاههای موقت، اگر با نظارت دقیق و شفافیت عملیاتی برگزار شوند، میتوانند به تعادل قیمتها کمک کنند و در عین حال از آسیب به کسبوکارهای خرد جلوگیری نمایند. بنابراین، اجرای چنین برنامههایی باید با چارچوبی مشخص و سازوکارهای قابل اندازهگیری انجام شود تا به هر دو طرف بازار، هم مصرفکنندگان و هم عرضهکنندگان، منافع واقعی برسد. در پایان، رعایت اصول انصاف، امانتداری و احترام به حقوق مصرفکنندگان باید بهعنوان ارزشهای بنیادی بازار در سالهای آینده تقویت شود.