خبر: واکنش امام جمعه اردبیل به توهین علیه شهید رئیسی و پیامدهای آن برای فضای عمومی گفتوگو
در پی رخدادی که با واکنشهای گسترده در استان اردبیل همراه شد، امام جمعه شهر اردبیل، سید حسن عاملی، به توهینی که نسبت به رئیس جمهور شهید مطرح شده بود، واکنش نشان داد. وی با ارزیابی منطبق با آموزههای دینی و تاریخی گفتاوردهای معترضانه را به نکتهای اخلاقی تبدیل کرد و از مردم و نخبگان خواست تا در فضای عمومی گفتوگو، از فحاشی و توهین پرهیز کرده و به جای آن به بیان نقدِ سازنده و ارایه ایرادات به صورت منسجم پرداخته شود. این دیدگاه در ادامهٔ گفتوگوهای عمومی پیرامون رفتارهای سیاسی در کشور مطرح شد و با توجه به اهمیت سیرهٔ نبوی و سیرهٔ اهل بیت، به عنوان یک چارچوب رفتاری قابل استناد برای گفتوگوی سیاسی در کشور مطرح شد.
سید حسن عاملی در بخشی از اظهارات خود با اشاره به نمونههایی از تاریخ اسلام، به نقش سرمشقهای رفتاری پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت اشاره کرد و گفت که در صحنههای نبرد و صحنههای سیاسی نیز باید از لحن تحقیرآمیز و فحاشی پرهیز کرد. او با بیان اینکه فحاشی پشت سر یک خادم بزرگ ملت و عزیزی که در دنیای رحمت است، نشان از انحطاط و نابالغی سیاسی است، تأکید کرد: به جای فحاشی باید ایرادات را با ادله بیان کرد و در نهایت دعا کرد تا خیر و صلاح همه در کنار یکدیگر حفظ شود. این موضع به گزارش تیم آرشیو کامل نه تنها بر احترام به جایگاه مقامات بلکه بر سطحی از اخلاق عمومی در گفتوگوهای سیاسی تأکید میکند.
در تبیینی گستردهتر از منظر تاریخی، امام جمعه اردبیل اظهار داشت که در طول تاریخ برخی از فرماندهان و سیاستمداران برای حفظ انسجام و حفظ شأن ملی، از چنین شیوههایی پرهیز کردهاند و به جای آن بر ارایهٔ منطق و نقدِ سازنده تأکید داشتهاند. وی این روند را با رفتار پیامبر اسلام و نهجالبلاغه مقایسه کرده و تأکید کرد که گفتمان که با فحاشی و افترا همراه باشد نمیتواند به دنبال راهکارهای پایدار برای اصلاح امور باشد. به گزارش تیم آرشیو کامل، چنین رویکردی به ویژه در فضای پس از حوادث سیاسی اخیر میتواند با ظرفیتآفرینی برای فهم مشترک از منافع ملی و تقویت اعتماد عمومی همراه باشد.
این واکنش همچنین به بحرانهای اخلاقی و ارتباطی در فضای رسانهای کشور اشاره کرد و از مسئولان رسانهای خواست تا با دقت بیشتری سلامت گفتوگوهای عمومی را رعایت کنند. او یادآور شد که استمرار این گونه رفتارها میتواند به بخشهای مختلف جامعه آسیب برساند و به جای ایجاد انسجام، شکافهای اجتماعی را افزایش دهد. در این راستا، برخی از تحلیلگران بر این باورند که نمونههای تاریخی و آموزههای دینی میتواند به عنوان زنگ هشیاری عمل کند تا در چنین مواقعی، منطق گفتوگو و احترام به جایگاه افراد و مسئولان مراعات شود. با وجود اینکه فضای سیاسی کشور با چالشهای گوناگونی روبهرو است، این گونه مواضع میتواند به تقویت روحیهٔ مشارکت و نقد منصفانه در چارچوبهای قانونی و اخلاقی کمک کند.
در بخش پایانی این گفتوگو، امام جمعه اردبیل از مخاطبان خواست تا با حفظ آرامش و با دقت در منابع خبری و ارزیابیهای رسمی، از هرگونه نگاه سطحی به وقایع پرهیز کنند. او با اشاره به اهمیت اعتمادسازی میان مردم و مسئولان گفت که نقد سازنده میتواند به اصلاح امور کمک کند، اما نباید به آتشِ خشونت و بیاعتمادی دامن بزند. بدیهی است که چنین موضعگیریهایی با توجه به شرایط فعلی کشور، پیامهای روشن و راهبردی برای مدیریت بهتر فضای عمومی فراهم میکند و میتواند به تقویت پشتوانههای اجتماعی برای دفاع از منافع ملی منجر شود.
به گزارش تیم آرشیو کامل، انتشار این اظهارات با توجه به حساسیتهای موجود در فضای عمومی، میتواند به عنوان یک چارچوب اخلاقی برای گفتوگوهای سیاسی در آینده تلقی شود و موجب افزایش آگاهی عمومی دربارهٔ اصول رفتار حرفهای در رسانه و سیاست گردد. در کنار این، لازم است تا نهادهای مسئول فرصتهایی برای تولید محتوای آموزشی دربارهٔ نحوهٔ نقد سازنده و پرهیز از زبان تند و افراطی فراهم آورند تا رویکردهای مثبتنگرانه و همزیستی اجتماعی تقویت شود.
تحلیل حقوقی-اجرایی از موضوع
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، آسیبشناسی فضای مجازی و منابع خبری در راستای حفظ حیثیت افراد و مقامات، با حفظ اصول آزادی بیان و حفاظت از آبروی افراد تلاقی دارد. توهین و افترا میتواند از نظر قانونی به عنوان اقدام ناقض حقوق فردی تلقی شود و ممکن است به اقامهٔ دعاوی حقوقی یا کیفری منجر شود. با این حال، اجرای چنین احکام و پیگیریهای قضایی معمولاً به مجموعهای از الزامات قانونی، رسیدگی قضایی و رعایت موازین حقوقی متضمن روند عادلانه نیاز دارد. بنابراین، مواضع عمومی باید همسو با حفظ شأن عمومی باشد و نقدها نیز از روشهای قانونی و سازنده پیگیری شود. در حقیقت، فضای گفتوگوی عمومی ایران بیش از هر چیز به حکمرانیِ اخلاقی و پرهیز از زبان درشت و فاکتورهای تنشآفرین نیاز دارد تا بتوان به تفاهمی Collective دست یافت که هم از حقوق افراد حمایت کند و هم امنیت و ثبات اجتماعی را حفظ نماید. در این میان، نقش رسانهها به عنوان بازوی فکری جامعه بیش از پیش ضروری به نظر میرسد تا با انتشار گزارشهای دقیق و پرهیز از اغراض شخصی، هم به آگاهسازی عمومی کمک کند و هم از دامن زدن به اختلافات جلوگیری کند.