بازنگری راهبردی NSS 2025 آمریکا و پایان اولویت خاورمیانه
به گزارش تیم آرشیو کامل، سند استراتژی امنیت ملی ۲۰۲۵ ایالات متحده نشان میدهد که خاورمیانه دیگر به عنوان اولویت اصلی سیاست خارجی واشنگتن معرفی نمیشود. این سند با تأکید بر تمرکز بر نیمکره غربی و قاره آمریکا، از تغییر رویکردی خبر میدهد که با توجه به گسترش همکاریهای اقتصادی و دیپلماتیک با بازیگران منطقهای و فرامنطقهای طراحی شده است. انتشار این سند، از یک سو با واکنشهای متنوعی در میان متحدان اروپایی و برخی همپیمانان منطقهای همراه بوده و از سوی دیگر در میان تحلیلگران و پژوهشگران منطقهای بازتابهای گوناگونی داشته است. برخی منظران عربی و آمریکای لاتین این تغییر را نشانهای از بازنگری در رویکردهای راهبردی آمریکا میدانند، در حالی که محافل اسرائیلی به آن با دیده تردید نگاه میکنند. این خبر اگرچه با تأکید بر کاهش تمرکز بر خاورمیانه مطرح میشود، اما به صراحت توضیح میدهد که ایالات متحده همچنان به تأمین منافع حیاتی ملی خود و حفظ توازن در منطقه پایبند است. به گزارش همین سند، دلیل این تغییر رویکرد صرفاً به معنای بیاهمیتی خاورمیانه نیست، بلکه به این معناست که این منطقه به عنوان عرصهای برای مشارکت، دوستی و سرمایهگذاری در ردههای عمدهتری از سیاست خارجی در نظر گرفته میشود. در متن سند آمده است که «روزگاری که خاورمیانه بر سیاست خارجی آمریکا سایه افکنده بود، سپری شده است.» این دیدگاه به معنای بازتعریف ابزارها و شیوههای تعامل با منطقه است، نه حذف کامل حضور واشنگتن از صحنه آن. به گزارش تیم آرشیو کامل، این تغییر رویکرد با اشاره به تجمیع منابع و تعیین اولویتهای ملی، به دنبال پاسخ به چالشهای چندگانه از جمله ترسیم راهبردی اقتصاد، امنیت داخلی و روابط با همسایگان است.
سند NSS 2025 با بیان اینکه رویکردهای گذشته برای پوشش تمام مشکلات جهانی به طور واقعبینانه و با اولویتبندی دقیق دنبال شدهاند، تأکید میکند که در آینده سیاست خارجی باید به جای مدیریت هر مشکل جهانی، بر حفاظت از منافع حیاتی ملی متمرکز شود. از جمله نکات کلیدی این سند، ارزیابی میشود که خاورمیانه به عنوان میدان برای مشارکت و همکاری با بازیگران منطقهای و بینالمللی در نظر گرفته میشود، در حالی که حضور مستقیم نظامی به صورت تقویتشده باقی میماند، اما با رویکردهای متفاوت و کاهش مداخلهگرایی تحمیلشده از گذشته. در این چارچوب، برخلاف نگاههای سابق که ایران را بزرگترین منبع بیثباتی در منطقه میدانست، سند حاضر تلاش میکند تا با ارزیابیهای اخیر و تغییرات میدانی، جایگاه ایران را در قالب تهدید یا فرصت با دقت بیشتری بررسی کند؛ هرچند که برخی تحلیلگران به وجود تفاوتهای قابل توجهی میان متن استراتژی و واقعیتهای اجرایی در منطقه اشاره میکنند. در گزارشهای تحلیلی متعدد، از جمله دیدگاههای اندیشکدهها و تحلیلگران بینالمللی، آمده است که اگرچه از منظر راهبردی آمریکا، خاورمیانه دیگر به عنوان یک منبع تهدید فوری یا تثبیتکننده وضعیت جهانی دیده نمیشود، اما همچنان با چالشهایی رو به رو است که نیازمند دیپلماسی کارآمد و مشارکت فعال هستند. به گزارش همین سند، نگرش نسبت به چین، هند و سایر قدرتهای آسیایی در NSS 2025 به شکل ویژهای مطرح شده و بر اهمیت همکاری با متحدان آسیایی برای مرکزیتبخشی مجدد اقتصاد جهانی تأکید میشود. در زمینه اجرایی، سند نشان میدهد که اولویتبندی سیاست خارجی باید به گونهای باشد که بیشترین تأثیر را در حفظ منافع حیاتی ملی آمریکا ایجاد کند و در عین حال از ظرفیتهای اقتصادی و امنیتی منطقه بهرهبرداری کند.
بازتابهای منطقهای و تحلیلهای کلان
در سطح منطقه، واکنشها به این تغییر رویکرد، نگاهی دوگانه دارد. طرفهای عربی جنوبی خلیجفارس این رویکرد را با پذیرش و استقبال از گامهای جدید واشنگتن ارزیابی کردهاند؛ با این حال محافل اسرائیلی با تردید و نگرانی از اینکه کاهش حمایت آمریکا از اسرائیل میتواند به همراهی و تعهدات آینده این کشور نسبت به امنیتش ضربه بزند، به تحلیلهای نقادانه مینگرند. برخی از تحلیلگران الشرقیه و الجزیره اشاره میکنند که تمرکز آمریکا از گستره منطقه به سمت همکاریهای دیپلماتیک و همکاریهای اقتصادی با مناطق مختلف، میتواند به تقویت ثبات در عرصههای امنیتی و اقتصادی منجر شود؛ اما در مقابل، بدون حضور و مشارکت فعال و بلندمدت واشنگتن، برخی درگیریها در منطقه همچنان میتواند به مشکل باقی بماند. در کنار این مسائل، سند NSS 2025 با رویکردی به جلو مینگرد که گفتمان سیاست خارجه آمریکا را از تمرکز بر درگیریهای نظامی به سمت مشارکتهای اقتصادی و امنیتی با تمرکز بر منافع ملی سوق میدهد. این رویکرد، با نقدهای نسبتاً صریحی از سوی برخی کارشناسان مناقشهآمیز روبهرو شده است که میگویند خروج از فهرست تهدیدهای فوری میتواند به معنای فراموشی تهدیدهای قدیمی و در نتیجه بیثباتی منطقهای باشد. با وجود این گمانهها، سند تأکید دارد که حفظ تعادل با همپیمانان آسیایی و لاتینتبار همچنان از اولویتهای استراتژیک است تا بتوان در برابر رقابتهای اقتصادی خارجی، از جمله با چین، پایداری لازم را حفظ کرد. همچنین برخلاف رویکردهای گذشته، گزارشها نشان میدهد که واشنگتن برای تقویت پیوستگی اقتصادی در نیمهها، به ویژه با هند و دیگر اقتصادهای نوظهور، برنامهریزی کرده است تا با تقویت همکاریهای تجاری و سرمایهگذاری، به نقطهای برسد که با کاهش دخالت مستقیم، توازن امنیتی را حفظ کند.
نکتههای کلیدی سند NSS 2025
- خاورمیانه به عنوان اولویت سیاست خارجی آمریکا از فهرستِ نخست خارج میشود و تمرکز بر سایر حوزهها افزایش مییابد.
- تأکید بر مشارکت و سرمایهگذاری به جای مداخله مداوم و حضور نظامی بلندمدت در منطقه.
- ایران به عنوان یکی از بازیگران منطقهای با ارزیابیهای جدید مواجه است که بر اساس متن سند، تهدید آن از نگاه اجرایی کاهش یافته یا به صورت ضمنی بازنگری میشود، هرچند که هنوز به عنوان عامل بیثباتی یاد میشود.
- گفتوگوی امنیتی با اسرائیل و دیگر شرکای منطقهای باید در قالب چارچوب جامعتری از همکاریهای اقتصادی و دیپلماتیک صورت گیرد، تا از تداوم منازعات کاسته شود.
- رقابت با چین و هند در بعد اقتصادی و فناوری، با حفظ همکاریهای استراتژیک با متحدان مختلف، در مرکز سیاست خارجی آمریکا باقی میماند.
- بازنگری در روایتهای مربوط به مناقشات منطقهای و کاهش سطح تهدیدهای فوری میتواند به انعطاف بیشتر در ابزارهای خارجی آمریکا منجر شود.
به گزارش تیم آرشیو کامل، این سند با تأکید بر اصل «دولت-ملت» به عنوان واحد اصلی سیاستهای بینالمللی و پرهیز از رویکردهای چندجانبهگرایانه، در عین حال به دنبال تعامل نزدیک با همپیمانان قدیمی و ایجاد جبههای اقتصادی-امنیتی در برابر رقبای بزرگ است. برخی کارشناسان معتقدند که این تغییر رویکرد، در صورتی که با سیاستهای اجرایی همسو باشد، میتواند به کاهش تنشهای منطقهای و بهبود فضای سرمایهگذاری و ثبات سیاسی کمک کند؛ اما در مقابل، کسانی دیگر هشدار میدهند که جزئیات اجرایی هنوز نامشخص است و تحقق وعدههای سند به سطحی از هماهنگی بین دولتهای مختلف نیاز دارد که تاکنون در برخی پروندههای منطقهای به دشواری برخورد کرده است. این نکته مهم است که سند NSS 2025 با صراحت ایران را همچنان به عنوان یکی از بازیگران مهم در خاورمیانه میآورد، اما با رویکردی متفاوت نسبت به گذشته، به گونهای که میزان حضور و فشار منطقهای را به گونهای تبیین میکند که منجر به کاهش تنشها و افزایش فرصتهای همکاری شود.
تحلیل حقوقی-اجرایی با نگاه به قوانین جمهوری اسلامی ایران
در مجموع، تغییر رویکرد آمریکا نسبت به خاورمیانه در NSS 2025 با پیامدهایی در سطح اجرایی و حقوقی همراه است. از دید ایران و قوانین داخلی جمهوری اسلامی ایران، هرگونه توافق یا همکاری بینالمللی باید با حفظ چارچوبهای قانونی داخلی، از جمله اصولی که در قانون اساسی و سیاستهای کلی نظام منظور میشود، همسو باشد. استفاده از ابزارهای اقتصادی و دیپلماتیک برای کاهش تنشها میتواند به عنوان بخشی از ابزارهای سیاست خارجی در نظر گرفته شود، به شرطی که با منافع ملی، امنیت ملی و اصول قانون اساسی عراق و منطقه سازگار باشد. با وجود اینکه سند NSS 2025 به کاهش حضور نظامی در منطقه اشاره میکند، عملیاتیسازی چنین رویکردی در حوزههای امنیتی و دفاعی و همچنین در زمینههای امنیتی-اطلاعاتی، نیازمند هماهنگی دقیق با نهادهای مربوطه است تا از تضادهای احتمالی با قوانین داخلی و سیاستهای حکومتی جلوگیری کند. در نهایت، هر گونه تبادل یا تفاهم با کشورهای دیگر باید به صورت شفاف و با رعایت قواعد بینالمللی و حقوقی جمهوری اسلامی ایران انجام شود تا از بروز هرگونه تفسیرهای نادرست یا تعارض با منافع ملی جلوگیری شود.