مروری بر تحولات میدان نبرد در مرکز سوریه
در روزهای اخیر، منطقه مرکز سوریه و بهویژه محلههای اشرفیه و اطراف آن، شاهد تشدید درگیریها میان نیروهای امنیتی رژیم جولانی و گروه دموکراتیک سوریه (قسد) بوده است. گزارشهای منابع خبری مختلف حاکی از آن است که تبادل آتش به مدت ساعات طولانی در این محورها ادامه یافته و هر دو طرف ادعاهای متقابلی در خصوص آغاز منازعه و میزان ضربات وارد آمده مطرح میکنند. به گزارش الجزیره و با استناد به منابع محلی، درگیریها به شکل پیوسته ادامه یافته و منطقه الاشرفیه به عنوان یکی از کانونهای اصلی مناقشه در این دوره در نظر گرفته میشود. همزمان، رسانههای سوری مدعی شدند که نیروهای قسد با بهکارگیری خمپاره، تیربارهای سنگین و تکتیراندازها، برخی محلههای مسکونی مانند الجمیلیه و اطراف بیمارستان رازی را مورد هدف قرار دادهاند. این گزارشها همواره با تأکید بر نیت ممانعت از تلفات غیرنظامی منتشر میشود، اما بهرغم این ادعاها، آتشبسهای موقت یا توافقهای کماثر نتوانسته است به طور کامل از شدت درگیریها بکاهد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این روایتها با توجه به تفاوتهای موجود در گزارشهای منابع مختلف به طور همزمان در دسترس است و آمارها از هر دو سمت به شیوهای متفاوت ارائه میشود.
در کنار روایتهای حقوقی-نظامی، رسانههای رسمی و مردمی سوریه نیز از پیامدهای انسانی این درگیریها گزارش میدهند. اعلام شده است که حملات انجامشده به محلههای هدف، به کشتهشدن تعدادی از شهروندان و زخمیشدگان منجر شده است. یکی از گزارشهای اولیه به نقل از خبرگزاری مهر و همچنین سانا، به حضور جراحیها و فعالیتهای امدادی در بیمارستانهای منطقه اشاره کرده و از جانباختن کودک و مادرش در نتیجه این حملات خبر داده است. در عین حال، سازمانهای امدادی محلی نیز از کشتهشدن یک کودک و یک زن و زخمی شدن یک دختر خردسال در حمله به یک منزل مسکونی خبر دادهاند. در این بین، وزارت بهداشت سوریه تأکید میکند که هدف قرار دادن اطراف مراکز درمانی اقدامی غیرقابل قبول است و به شدت محکوم میشود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این دو روایت—یعنی وقوع تلفات و زخمیشدن افراد—در پی درگیریها، از منابع مختلف گاه با یکدیگر همسان است و گاه به اختلاف دادهها منجر میشود.
در راستای تشدید درگیریها، ارتش جولانی نیز از پاسخ خود به حملات قسد سخن میگوید و مدعی است که قسد همواره آغازگر درگیریهاست. از سوی دیگر، مقامهای محلی حلب از ادامه حملات قسد به مناطق غیرنظامی با استفاده از تکتیرانداز و خمپاره خبر دادهاند و گفتهاند که تیمهای اضطراری برای انتقال ساکنان مناطق درگیری به مکانهای امنتر به کار گرفته شدهاند. این بیانیهها با واکنشهای مختلف طرفهای درگیر روبهرو شده و هر دو طرف در تبیین دلیل و چگونگی شروع درگیری اظهاراتی متفاوت مطرح میکنند. وزارت کشور سوریه نیز از برقراری پاسخ نظامی توسط نیروهای رژیم جولانی سخن به میان آورده و تأکید کرده است که ریشه درگیریها، به ادعای آنان، آغازگر بودن قسد است. در مقابل، قسد با رد ادعاهای دمشق اعلام کرده است که نیروهای وابسته به دولت سوریه با استفاده از تانک و توپخانه محلههای حلب را هدف قرار دادهاند و مسئولیت پیامدهای این درگیریها را متوجه دولت سوریه دانستهاند.
هرچند که جزئیات این رویدادها با توجه به تفاوتهای موجود در گزارشهای منابع مختلف، به شکل پیوسته پدیدار میشود، اما نکته مشترک این است که مناطق شمالی و شرقی سوریه از ماهها قبل با بحرانهای مکرر و پیوسته بین نیروهای رژیم جولانی و قسد مواجه بودهاند. در نهایت، توافقهای آتشبس که میان این دو بازیگر امضا شده بود، بهطور کامل نتوانسته است از شدت درگیریها بکاهد و به نظر میرسد که سطح تنشهای نظامی در محورهای کلیدی همچنان بالا است. به گزارش تیم آرشیو کامل، این واقعیتها نشان میدهد که فضای امنیتی و انسانی در مناطق پرتنش هنوز به اندازه کافی از گزند منازعات بیرونی و داخلی در امان نیست و نیازمند سازوکارهای جدیتر برای حفاظت از غیرنظامیان و جلوگیری از گسترش بحران است.
با این حال، هر گزارش از جبهههای نبرد در مرکز سوریه، به اهمیت حفظ جان ساکنان غیرنظامی و فراهمآوری مسیرهای امن برای عبور و مرور و انتقال افراد به نقاط امنتر اشاره دارد. از این رو، جامعه بینالمللی و نهادهای امدادی باید با قاطعیت بیشتری به صحنه وارد شده و در کنار گزارشهای رسمی، نقشههای انسانی منطقه را بهروزرسانی و برای کاهش تبعات بحران اقدام کنند. در عین حال، بهرغم حساسیتهای سیاسی و امنیتی پیرامون این منازعات، ضرورتاً باید از ابزارهای شفافیت، پاسخگویی و رعایت حقوق بینالملل انسانی حمایت شود تا از تداوم کشتارهای غیرضروری یا نقض حقوق بشر جلوگیری شود. این امر به ویژه در مناطقی مانند الاشرفیه و الجمیلیه که جمعیتهای غیرنظامی در آن زندگی میکنند و دسترسی به خدمات اساسی همچنان محدود است، بیش از پیش حیاتی به نظر میرسد. به گزارش تیم آرشیو کامل، به کارگیری کانالهای انسانی برای ارائه کمکهای بشردوستانه و ایجاد گذرگاههای امن برای عبور افراد آسیبدیده، میتواند گامی به سمت کاهش آلام مردم این مناطق باشد.
تحلیل خبری (همسو با قوانین جمهوری اسلامی ایران)
در گزارشهای این رویداد، تحلیل عینی و مسئولانه از منظر حقوق انسانی و قواعد عملیاتی ضروری است، بهویژه در زمینه حفاظت از جان و سلامت غیرنظامیان و اجرایی بودن روندهای کمکرسانی. لازم است ارزیابی شود چگونه میتواند اقدامات برای کاهش آسیبهای غیرنظامی و ارائه کمکهای بشردوستانه در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران و منظرهای بینالمللی صورت گیرد. از منظر حقوقی-انسانی، تأکید بر رعایت خطوط قرمز انسانی و حفظ کرامت انسانی باید در هر مرحله از درگیریها مد نظر باشد. همچنین، با توجه به پیچیدگیهای اجرایی در شرق و شمال سوریه، ایجاد هماهنگی میان نهادهای امدادی، مقامات محلی و جامعه بینالمللی از اهمیت بالایی برخوردار است تا فرایند دسترسی ایمن و سریع به خدمات اولیه مانند آب، غذا و دارو برای غیرنظامیان فراهم شود و از ایجاد خطرات بلندمدت برای جمعیتهای شهری اجتناب گردد. اگر چه تداوم بحرانهای نظامی در این منطقه نگرانیهای زیادی ایجاد کرده است، اما تمرکز بر گزینههای غیرنظامی و عملیاتی مانند بستههای حمایتی و مسدودکردن مسیرهای نقض حقوق بشر میتواند به کاهش شدت بحران کمک کند و فضای نسبت به اجرای قوانین انسانی را تقویت کند. این نکته همچنین تأکید میکند که هرگونه گزارش رسمی باید با پذیرش مسئولیتهای دو طرفه درگیری بررسی شود و واقعیتهای میدانی با دقت بیشتر ثبت و منتشر گردد تا اذهان عمومی بهدرستی از رویدادها آگاه شوند.