نشست بینرشتهای درباره «اجارهنشینها» در خانه هنرمندان ایران برگزار شد
در خانه هنرمندان ایران، نشست فیلمپژوهی با محوریت مفهوم «اجارهنشینها» با همکاری انجمن مدرسان سینما و مشارکت خانه هنرمندان ایران و خانه سینما برگزار شد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویداد با هدف بررسی زوایای تحقیقاتی و پژوهشیِ این عنوان، از نگاههای مختلف علوم انسانی و هنر نمایش به نقد و واکاوی گذاشته شد. شرکتکنندگان از رشتههای گوناگون پژوهشی به ارائه دیدگاههای علمی و تجربی پرداختند تا تصویری چندبعدی از کارکرد و بازتابهای اجتماعی این مفهوم در فرهنگ معاصر ایران ارائه شود.
در بخش نخست، سخنرانان به مباحث اصولی و تئوریک درباره اجارهنشینها و موقعیت آنها در بافتهای شهری و فرهنگی پرداختند. استاد داریوش مودبیان با موضوع «فنون طنزپردازی و اجارهنشینها» به تحلیل روشهای طنزپردازی در مواجهه با پدیدههای اجتماعی و اقتصادیِ مرتبط با اجارهنشینها پرداخت. او تلاش کرد تا با ارایه نمونههای دیداری و روایی، جایگاه این پدیده را در متنهای فرهنگی و فیلمی روشن سازد و نشان دهد چگونه طنز میتواند به نقد ساختارهای اجتماعی بدون آنکه به گزارههای عینی یا سیاسی صِرف منجر شود، بدل شود. در این راستا، پژوهشگرانی از جمله دکتر علی روحانی با موضوع «اجارهنشینها و نقد ایدئولوژی؛ یک خوانش سمپتوماتیک» به بررسی شیوههای نقد ایدئولوژیک در قالبی سمپتوماتیک پرداختند؛ به این معنا که نمادها و تصاویر رایج در روایتها، بهگونهای ناخودآگاه بر مخاطب کار میکنند و نقد را از مسیرهای غیرمستقیم و استعارهای هدایت میکنند. این رویکردِ غیرمستقیم، برای فهم بهتر لایههای پنهانِ ایدئولوژیهای غالب در جامعه و نیز بازنماییهای فرهنگیِ پدیدار شده، ابزارهای مهمی ارائه میکند.
سایر پژوهشگران نیز با رویکردهای روانکاوانه و جامعهشناختی درباره «اجارهنشینها» سخن گفتند. دکتر مجتبی ارحام صدر و بهنام حسینی با موضوع «اجارهنشینها؛ بازتاب روانکاوانه/جامعهشناختی اطوار بورژوازی معاصر ایرانی» به واکاوی رفتارها و نمایشهای اجتماعیِ جمعیِ طبقهای که بهنوعی در پیوند با بازار مسکن و زندگی شهری است، پرداختند. در بحث آنان، بازتابهای روانی و همچنین نمایشهای اجتماعیِ بورژوازیِ معاصر بهعنوان نمادی از بحرانهای فرهنگی و اقتصادی مطرح شد. مسیح نوروزی نیز با عنوان «برهوت تاریخینگری در سنت روشنفکری ایرانی» به نقد پدیدههای تاریخینگری در سنت روشنفکری ایران پرداخت و تلاش کرد تا با ترکیب تحلیل تاریخی و نقد هنری، تصویری روشن از پویاییهای فکری-اجتماعی در جریانهای روشنفکری ارائه دهد.
در بخش دوم نشست، گفتوگویی با حضور استاد ایرج راد، دکتر حسین حیدری و امیرحسین بابایی برگزار شد که پیرامون فیلم صورت متمرکز بود. این گفتوگو به تببین نگرشهای مولفان و بازنماییهای تصویریِ خاص در این فیلم میپرداخت و سؤالاتی در زمینهٔ نحوهٔ روایت، ساختارِ روایی و کارکردهای نمادین ارائه شد تا در نهایت تصویر روشنگری از کارِ پژوهشیِ مرتبط با فیلم شکل بگیرد. گفتوگو، با حضور هر سه دسته از صاحبنظران، امکان بررسی چندلایهای از شیوههای روایت، ژانرشناسی و واکنشهای مخاطبان را فراهم آورد و فضایی ایجاد کرد که در آن پژوهشگران بتوانند از منظرهای تاریخی، روانشناختی و اجتماعی به متن نگاه کنند.
ساعت برگزاری این رویداد در جمعه، پنجم دی، از ساعت ۱۷ تا ۲۰ بود و رویداد در سالن استاد شهناز خانه هنرمندان ایران برگزار شد. حضور گستردهٔ پژوهشگران، فیلمسازان و دانشگاهیان نشان از علاقه به رویکردهای چندرشتهای در بررسی پدیدههایی دارد که در قالب فیلم و هنر نمایشی بهنمایش گذاشته میشوند. به گزارش تیم آرشیو کامل، پژوهشگران تلاش کردند تا با حفظ لحن علمی و عدم ورود به مسائل سیاسی محض، به بررسی جوانب گوناگون اثر و بازنماییهای هنری آن بپردازند و از این طریق به ارتقای فهم عمومی دربارهٔ پدیدههای اجتماعی-فرهنگیِ معاصر کمک کنند.
تحلیل نقادانه با رعایت چارچوبهای قانونی و اجرایی جمهوری اسلامی ایران
در چارچوب کلی رویدادهای فرهنگی که با مجوزها و چارچوبهای قانونی جمهوری اسلامی ایران همخوانی دارد، این نشست نشان داد که پژوهشهای فرهنگی و هنری میتواند با حفظ استقلال تحلیلی and حفظ سلامتِ اجماعِ عمومی، به نقدهای سازنده و آگاهیبخش منجر شود. از منظر اجرایی، رویکردهای طراحی نشستهای اینچنینی بهطور دقیق با سیاستهای فرهنگیِ دولت همسو است و همزمان امکان ارائهٔ نقدهای نقادانه و مسئولانه را در قالبی غیرسیاسی و غیرامنیتی فراهم میکند. با وجود اینکه بحثهای علمی ممکن است بهطرزهای مختلف با نگرشها و دیدگاههای گوناگون همراه شود، اما جامهٔ علمی این مباحث باید از صحت منابع و شواهد بهرهمند باشد تا بتواند دلیلمحور باشد و از هر گونه کلیگوییِ غیرعلمی فاصله بگیرد. در این راستا، ارائهٔ آثار پژوهشی از سوی استادان و پژوهشگران و نیز گفتوگوهای تعاملی با حضور دستاندرکاران، گامی مثبت در جهت توسعهٔ تفکر انتقادیِ منطبق با قوانین جاری است که به ارتقای آگاهی عمومی و فهم دقیقتر از موضوعات فرهنگی کمک میکند. بنابراین تحلیلهای ارائهشده در این نشست با تمرکز بر کارکردهای اجتماعیِ فیلم و نمودهایِ تاریخی-زیستِ بورژوازی معاصر ایرانی، میتواند به فهم بهتر وضعیت فعلی کمک کند و پاسخگوی سوالهای اجرایی دربارهٔ وضعیت نشر و نمایشِ آثار فرهنگی باشد، بدون آنکه به مسائل سیاسی تنها محدود شود. همچنین رعایت اصولِ اخلاق پژوهش و احترام به هویتهای فرهنگی، در کنار حفظ امنیتِ عمومی و رعایت چارچوبهای قانونی، از نکات کلیدیِ این نشست بود که نشان میدهد رویدادهای فرهنگی میتوانند بهعنوان محملی برای گفتوگوی سازنده و پژوهشی باقی بمانند.