بازتاب رسانهای از ادعای نماینده قم درباره آینده سیاسی
در پی انتشار یک پست در کانال شخصی یکی از نمایندگان قم، موجی از واکنشهای رسانهای با محوریت عقلانیت سیاسی و نقدِ رویکردهای سلبیِ آیندهپژویی به وجود آمد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رخداد به سرعت از سوی دو رسانه اصولگرا با تیترها و تحلیلهایی جدید پوشش داده شد تا از یک سو بر اهمیت جایگاه عقلانیت در عمل نمایندگان تأکید شود و از سوی دیگر، هر گونه تمایل به تفسیرهای غیرعلمی از منبعی غیررسمی را نزد مخاطبان به چالش بکشد. در این زمینه، تمرکز بر واکنشها به یک روایت خاص که با ادعای آیندهنگری و حضور در گفتوگوی غیرعلنی با فردی ناشناس القا میشود، به شدت دیده میشود.
این رویداد با ذکر اینکه نماینده قم، محمد منان رئیسی، در پستی که منتشر کرد از گفتوگویی با فردی به نام «آقا صادق» نوشته است که درباره آینده کشور نکاتی مدام تکرار میشود، توجه تحلیلگران را جلب کرده است. ادعاهای مطرحشده از سوی این فرد ناشناس، از جمله احتمال تکرار درگیری با رژیم صهیونیستی و شدت یافتن جنگ، با واکنش شدید رسانههای اصولگرا مواجه شد و منتقدان با استناد به اصول عقلانیت و کارکرد نمایندگی، از وقوع چنین محتواهایی به عنوان خطر برای همسویی با واقعیتهای روزمره جامعه یاد میکنند. تولید این بحثها، به روایت برخی منابع، در فضای عمومی باعث تشویش اذهان عمومی و اقتصادی میشود و از منظر سیاستگذاری نیز جای سؤال دارد.
به گزارش تیم آرشیو کامل، فضای رسانهای پس از انتشار این روایت، با بازتابهای متنوعی روبهرو شد؛ از یک سو، رسانههای اصولگرا این ادعاها را به نقد میکشند تا نشان دهند که ملاحظات عقلانی و حقوقی نمایندگی، نباید با تعبیرات غیرعلمی درهم آمیخته شود؛ از سوی دیگر، این رسانهها به مسأله مهمی اشاره میکنند که رفتار نمایندگان در برخورد با اخبار غیررسمی و غیررایج میتواند به اعتبار مجلس و کارآمدی تصمیمگیریهایش آسیب بزند. در این راستا، تحلیلی که توسط یکی از پلتفرمهای خبری منتشر شد، به نوعی با انکار جدی رویکردهای فرامتنی و غیررسمی در فرایند تصمیمگیری موافق است و از نمایندهای که مردم او را به مجلس فرستادهاند میخواهد با حفظ شأن نمایندگی، به جای تمسک به پیشگوییها و رویاهای غیرعلمی، به اصول قانونگذاری و مصلحت ملت توجه کند.
در ادامه، گزارشها به نقد جایگاه و نقش احساسات در سیاست و جلب توجه به اهمیت وجود کانالهای رسمی و معتبر برای انتشار اخبار و اظهارنظرها میپردازد. برخی منابع با استناد به کارشناسان دین و سیاست تأکید میکنند که رؤیاها، خوابها و محتوای شخصی که در حالات غیرعادی به دست آمده است، نمیتواند حجت در مباحث سیاسی یا تصمیمگیریهای ملی باشد. این نگاه، در کنار مبانی علمی و اخلاقی، میتواند به سلامت فضای تصمیمگیری کشور کمک کند و از شکلگیری فضایی که در آن «حدس و گمان» به عنوان منبع خبر مطرح میشود جلوگیری کند. در این چارچوب، آیات و روایات دینی نیز به گونهای مطرح میشود که برای تصمیمگیریهای بزرگِ ملی، باید از ابزارهای معتبر، مستند و قابل قبول استفاده کرد و از هرگونه رویکرد جایگزین که ممکن است با عقلانیت و مصالح عمومی ناسازگار باشد پرهیز کرد. این مواضع، به اپوزیسیون یا موافقانِ رویکردهای تازه ناظر است و در نهایت به تبیین جایگاه مجلس، نمایندگان و نهادهای نظارتی برمیگردد. همچنین، در میان گزارشهای منتشرشده، اشارهای هم به ماجرای بحثبرانگیز دیگری شد که در قالب بازنقلِ خبرها از منابع مختلف مطرح شد؛ از جمله نقل قولهایی که در رسانههای دیگر درباره این موضوع منتشر شده بود و دوباره به بحث میرود که آیا چنین نقل قولهایی از سوی افراد غیرمسئول یا غیررسمی میتواند به جایگاه نمایندگان آسیب بزند یا خیر. به گزارش تیم آرشیو کامل، این ترکیب خبرها نشان میدهد که فضای رسانهای کشور در برابر هر گونه ادعا و روایت غیررسمی حساس است و به قدر کافی نیازمند کنترل و صحتسنجی است تا از هرگونه سوءبرداشت جلوگیری شود.
در این میان، رسانه فرهیختگان و پلتفرمهای بینالمللی مانند یورونیوز فارسی نیز به بازتاب این خبرها پرداختند و برخی تحلیلها را به زبان دیگری مطرح کردند. به عنوان نمونه، گزارشهایی از این منابع منتشر شد که در آنها به این نکته اشاره شده بود که اگرچه یک نماینده مجلس درباره موضوعی غیررسمی صحبت میکند، اما این امر نباید به معنای پذیرش یک خبر یا پیشبینی غیرمستند باشد. در همین راستا، نقدها به این نکته نیز اشاره میکند که نسبت دادن چنین گفتوگوهایی به سطح تصمیمگیریهای کلان کشور، میتواند به تفسیرهای نادرست از مواضع سیاستی منجر شود و نیازمند تفکیک دقیق بین اظهار نظرهای فردی و جایگاه قانونی نماینده است. همچنین، بیان میشود که چنین روایتهایی، نباید باعث بدبینشدن مردم نسبت به نهادهای قانونی و ظرفیتهای سیاستی کشور شود، و بهتر است که منابع رسمی و موثق در نشر اخبار جایگاه ویژهای داشته باشند. در مجموع، پوشش رسانهای این رویداد، همچنان بر این نکته تأکید میکند که عقلانیت، شفافیت و پاسخگویی به عنوان اصولی ثابت در فرایند تصمیمگیریهای کلان کشور باید پایدار بماند و از هرگونه روایت غیرعلمی و فاقد سند معتبر پرهیز گردد. این نوع رویکردها، اگرچه ممکن است از سوی برخی منابع سیاسی و رسانهای به عنوان ابزار نقد لازم دیده شود، اما به طور قطع نیازمند نگاه دقیق به منابع، صحتسنجی و تحلیلهای مبتنی بر مستندات است تا از گمراهی مخاطبان و خدشه به اعتماد عمومی جلوگیری شود. در پایان این بخش، با توجه به گسترهای از منابع خبری و تحلیلهای مختلف، میتوان گفت که محور اصلی این خبر، اهمیت حفظ عقلانیت و مصلحت عمومی است و هر گونه رویکرد غیرعلمی را باید با دقت جدی رد یا اصلاح کرد تا منافع ملی و امنیت اقتصادی و اجتماعی کشور حفظ شود.
تحلیل-rooted: عقلانیت، کارکرد نمایندگی و نقد رویکرد غیرعلمی
در این بخش، با توجه به مواضع مطرحشده و تکرارِ برخی نقدهای اکید نسبت به اتخاذ رویکردهای پیشگویی و طالعبینی در اظهارات نمایندگان، میتوان به چند نکته کلیدی رسید. نخست، اینکه نمایندگان مجلس وظیفه دارند پس از رأی اعتماد ملت و با توجه به اصول دین و انقلاب اسلامی، در قالب قانونگذاری و نظارت، برای منافع عمومی گام بردارند. هر گونه رویکرد غیررسمی یا غیرعلمی که بتواند فضای تصمیمگیری را با اطلاعاتِ نامعتبر آلوده کند، با منطق و اصول تبیینشده برای کارکرد مجلس در تضاد است. دوم، رفتارهای فردی که به صورت علنی در کانالهای شخصی یا سایر پلتفرمها منعکس میشود، در صورتی که به جای ارائه راهکارهای اجرایی و مبتنی بر مستندات به نقد و گمانهزنی درباره آینده منجر شود، میتواند به بیاعتمادی نسبت به ساختارهای سیاستی منجر شود و به ویژه در فضایی که تنشهای اقتصادی و اجتماعی وجود دارد، آسیبهای جدی وارد کند. سوم، وجود هیئتی با نقش نظارتی بر رفتار نمایندگان، هرگاه به جای بازخواست و پاسخگویی به عنوان ابزار پیشگیرانه استفاده شود، میتواند به افزایش شفافیت منجر شود و از انحراف مسیر قاعدهمند جلوگیری کند. این تحلیلها نشان میدهد که برخلاف رویکردهای غیرعلمی، رویکردهای مبتنی بر شواهد، واقعیتهای میدانی و اصول قانونی، میتواند به ایجاد تعادل میان آزادی بیان نمایندگان و حفظ اعتماد عمومی کمک کند. در نهایت، جایگاه خبر و رسانهها در چنین وضعیتی، به شدت تعیینکننده است. رسانههای اصولگرا و رسانههای بینالمللی هر دو باید بر اصول گزارشگری دقیق، تفکیک بین دیدگاههای شخصی و مواضع رسمی و حفظ صحت و اعتبار منابع تأکید کنند تا مخاطبان بتوانند با درک درست از موقعیتها تصمیم بگیرند و از سوءِبرداشتها پرهیز کنند.
تحلیل حقوقی-اجرایی درباره رویکرد نمایندگان در مواجهه با اخبار غیررسمی
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، نماینده مجلس مأموریت دارد به جای تمسک به رویکردهای غیررسمی و پیشگوییهای غیرمعتبر، از ابزارهای قانونی و کارشناسی برای هدایت تصمیمسازیها بهره ببرد و هر گونه اظهار نظر درباره موضوعات ملی را در قالب وظایف قانونگذاری و گزارشهای رسمی ارائه دهد. این رویکرد، هم به شفافیت نهادی کمک میکند و هم از ایجاد زمینه برای سوءاستفادههای احتمالی جلوگیری میکند. از منظر اجرایی، ضرورت دارد که پیامهای نمایندگان به صورت روشن و با استناد به منابع رسمی منتشر شود تا فضای عمومی از سردرگمی و گمانهزنیهایی که ممکن است به اقتصاد و امنیت روانی جامعه آسیب برساند دور بماند. همچنین، نهادهای ناظر بر رفتار نمایندگان، به جای برخورد انفعالی، باید به سمت شفافسازی و پاسخگویی عمومی حرکت کنند تا اعتماد مردم به سازوکارهای دموکراتیک تقویت شود. در نهایت، با توجه به الزامات قانونی و اخلاقی، انتشار هر گونه مطلبی که به آیندهنگریهای غیرعلمی منجر شود باید با دقت و با استناد به اصول علمی و منابع معتبر ارزیابی گردد تا از تضعیف کارآمدی مجلس و نگرانیهای مردمی جلوگیری شود.