نشست حضوری همصدایی ملی در استانبول؛ گامی تازه در هماهنگی مخالفان طالبان
به گزارش تیم آرشیو کامل، منابع خبری ترکیه و تحلیلگران منطقهای از برنامهریزی برای برگزاری نشست حضوری تحت عنوان همصدایی ملی در شهر استانبول خبر میدهند. این نشست به گمانهزنیها، با حضور نمایندگان و سران چهار جبهه مخالف طالبان برگزار میشود: شورای عالی مقاومت، مجمع ملی برای نجات، حرکت ملی برای صلح و عدالت و جبهه پنجشیر. آیا این اجلاس میتواند نقطه عطفی در شکلگیری یک ائتلاف واحد و تقویت موقعیت گفتوگوی دیپلماتیک مخالفان طالبان باشد؟
بر اساس گزارشهای منتشرشده، این نشست پس از برگزاری نشست آنلاین این چهار جریانات در تاریخ ۱۹ آذرماه سال جاری طراحی شده و هدف آن ایجاد هماهنگی راهبردی میان سران مخالف طالبان و پیشبرد گفتوگوهای بینالافغانی برای تشکیل یک حکومت مشروع عنوان میشود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویداد میتواند پیامی به نهادهای منطقهای و کشورهای غربی باشد که مخالفان طالبان همچنان به دنبال ایجاد یک چارچوب واحد برای گفتوگوهای سیاسی هستند و در عین حال تمایل به حفظ انسجام داخلی در گروههای مختلف خود نشان میدهند.
در میان نامهای مطرحی که تاکنون به عنوان محورهای حمایت از چنین همآوایی معرفی شدهاند، عبدالرحیم دوستم، حنیف اتمر، احمد مسعود، محمد محقق، عطا محمد نور، محمد اسماعیل خان و یونس قانونی به صورت علنی از همسویی با یک چارچوب واحد حمایت کردهاند. از سوی دیگر، صلاحالدین ربانی و کریم خلیلی در این مسیر حضور قطعی یا مشارکت کامل در نشست را به دست نیاوردند یا از شرکت در این مرحله خودداری کردند. با وجود این تفاوت گمانهها درباره میزان تأثیر این افراد بر آینده گفتوگوهای بینالافغانی وجود دارد و تحلیلگران بر این باورند که این نشست میتواند به ایجاد یک پایه ائتلافی منسجم در آینده منجر شود یا حداقل به تبیین خطوط همکاری برای مذاکرات بعدی بیانجامد.
منتقدان و تحلیلگران منطقهای بر این باورند که چنین نشستهایی بهویژه در فضای پس از خروج نیروهای غربی از افغانستان، میتواند برای بازیگران منطقهای و بینالمللی نشان دهنده وجود یک گزینه جایگزین و قابل مانور در برابر طالبان باشد. از منظر منطقهای، حضور در استانبول میتواند امکان پیگیری پاسخهای بینالمللی و تقویت تعامل با کشورهای همسایه را افزایش دهد و به مخالفان طالبان فرصت دهد تا با اتخاذ یک زبان واحد درباره چالشها و فرصتهای گفتوگوها به سمت یک تلاش منسجمتر گام بردارند. با این وجود، چنین حرکتهایی همچنین با چالشهای عملیاتی مواجه است؛ از جمله اختلاف دیدگاههای داخلی بین گروههای مخالف طالبان و دامنه حضور یا عدم حضور برخی از چهرههای کلیدی که میتوانند در هماهنگیهای آینده نقش تعیینکنندهای ایفا کنند.
از منظر تحلیلگران سیاست خارجی، منابع خبری تأکید میکنند که نشست استانبول میتواند درک جهان از فرآیند صلح افغانستان را تغییر دهد و نشان دهد که مخالفان طالبان همچنان به دنبال یک چارچوب گفتوگویی با مشروعیت داخلی و بینالمللی هستند. این نشست، در کنار پیامهایی که از سوی کشورهای همسایه و برخی شرکای غربی منتقل میشود، میتواند زمینهساز تقویت روابط با بازیگران منطقهای شود که در گفتوگوهای صلح افغانستان نقش دارند. در عین حال، این حرکت با چالشهای اجرایی و امنیتی همراه است و نیازمند مدیریت دقیق برای جلوگیری از هر گونه تشدید درگیری یا سوءتفسیر از سوی طالبان است.
به گزارش تیم آرشیو کامل، برگزاری نشست در ترکیه و گسترش شبکه همصدایی میان سران مخالف طالبان، میتواند به صورت بالقوه، به عنوان یک عامل فشار بر مسیرهای دیپلماتیک چندگانه در داخل و بیرون از افغانستان عمل کند. این مسأله به ویژه از منظر کشورهای منطقهای و غربی دارای اهمیت است، چرا که وجود یک ائتلاف واحد میتواند در مذاکرات آینده با طالبان، با استناد به یک موضع مشترک و قابل دفاع، راه را برای مذاکرههایی مشخصتر هموار سازد. در نهایت، تحلیلگران معتقدند که هر چند این نشست یک گام رو به جلو است، اما تنها یکی از مراحل طولانی برای رسیدن به یک فرایند صلح پایدار خواهد بود؛ فرایندی که نیازمند استمرار مشاوره جمعی، حفظ انسجام داخلی و پذیرش مسئولیتهای اجرایی است.
در کنار این تحلیلها، نکته مهمی که باید همواره لحاظ شود، این است که هر گونه تلاش برای ایجاد هماهنگی بین مخالفان طالبان، باید با در نظر گرفتن اصول حاکم بر حقوق بینالملل و قوانین داخلی کشورهای مرتبط و با حفظ امنیت و آرامش منطقه انجام پذیرد. به این ترتیب، انتظار میرود که نشست استانبول با محوریت همصدایی ملی، حتی اگر به شکل موقت به نتیجه قابلقبولی برسد، در نهایت با حفظ قانونمندی و رعایت اصول امنیتی اجرایی شود تا بتواند به ایجاد یک فضای گفتوگو و ثبات پایدار در افغانستان و منطقه کمک کند.
تحلیل حقوقی-اجرایی از نشست همصدایی ملی
این نشست، اگرچه از منظر داخلی افغانستان به تغییر و تحول در نحوه چانهزنی مخالفان طالبان منجر میشود، اما از منظر جمهوری اسلامی ایران، لازم است با دقت به اصول روابط بینالملل و عدم مداخله در امور داخلی کشورها نگاه شود. از دیدگاه حقوق بینالملل و بهویژه چارچوبهای مربوط به امنیت منطقهای، هرگونه تجمع یا ائتلافی که منجر به بیثباتی یا تشدید درگیری در همسایگی ایران شود، ممکن است با حساسیتهای امنیتی و قضایی محافل مربوطه روبهرو شود. با توجه به سیاستهای کلی کشور در حفظ امنیت مرزها و جلوگیری از هرگونه تحرکات غیراساسی، دولت جمهوری اسلامی ایران میکوشد که روابط با افغانستان را بر مبنای احترام به حاکمیت ملی و حقوق شهروندان دو کشور؛ بدون دخالت در امور داخلی و با حفظ آرامش منطقهای؛ مدیریت کند. از این رو، تحلیلگران معتقدند که هر گونه توافق یا تفاهمی بین مخالفان طالبان باید به وضوح از هر گونه جهتگیری شبهدولتی یا فراتر از چارچوبهای قانونی داخلی خارج باشد و به معیارهای حقوقی و امنیتی پایبند باشد تا بتواند در آینده به صورت پایدار نتیجه بدهد. این رویکرد، به ویژه در حوزههای اجرایی که غیرسیاسی و امنیتی هستند، میتواند نقشآفرینی مؤثر داشته باشد، بدون درگیر کردن کشور همسایه در پروندههای داخلی افغانستان.