نگاهی تازه به تحول در فضای سیاسی ایران: استقبال اصولگرایانه از حزبی اصلاحطلب با رویکرد متعادل
در فضای پر تلاطم و گاه غیرقابل پیشبینی سیاست داخلی ایران این روزها همان طور که انتظار میرفت بحثها حول تشکیل حزب عهد ایران و چگونگی جایگاه آن در کنار احزاب اصلاحطلب سنتی شدت بیشتری پیدا کرده است. به گزارش تیم آرشیو کامل، هفته گذشته خبر صدور مجوز برای حزب عهد ایران در کمیسیون ماده 10 احزاب در محافل سیاسی و رسانهای بازتاب یافت و نام برخی از چهرههای شناختهشده در هیئت مؤسسان این حزب مطرح شد. از جمله اسامی که بیش از پیش به چشم میخورد، علی باقری و محمدرضا جلاییپور است که به عنوان اعضای مؤسس این حزب معرفی شدند.
این رویداد در شرایطی رخ میدهد که برخی از طیفهای اصلاحطلبی که به اصطلاح به عنوان اقلیت رادیکال شناخته میشوند، نسبت به ایجاد چنین تشکلی اعتراضات و انتقادات خود را مطرح کردهاند. با این حال، آنچه در فضای رسانهای تا کنون منتشر شده حاکی از حرکت به سمت کنگرهای است که قرار است روز 11 دی ماه برگزار شود و در آن اعضای شورای مرکزی و ترکیب تیم رهبری حزب عهد ایران مشخص شوند. این روند نشان میدهد که حزب عهد ایران با هدف ایجاد یک بدنه سیاسی با پایهای وسیع و مشارکتی در حال شکلگیری است؛ رویکردی که از نظر برخی تحلیلگران میتواند به عنوان یک گام به طرف میانهگرایی و همنشینی با سایر جریانهای سیاسی تعبیر شود.
افراد حاضر در حزب عهد ایران، به گفته منابعی که به شرط عدم انتشار نام با فرهیختگان گفتوگو کردهاند، از بین طیفی که به عنوان «روزنهگشایان» شناخته میشود و با تجربههای اجرایی و تخصصی در حوزههای مختلف سیاسی و مدیریتی حضور دارند، انتخاب شدهاند. این افراد، با تاکید بر گشودگی در مناسبات سیاسی و از آن مهمتر حذف پدیده پدرخواندگی در تشکلهای حزبی، در جستوجوی ایجاد یک حزب وسیع با پایه دموکراتیک هستند که در آن ساختار شورای مرکزی و ارکان دیگر به طور شفاف شکل بگیرد و از تمرکز قدرت در دست یک یا چند نفر خارج باشد.
رویکرد حزب عهد ایران از منظر یکی از اعضای شورای مرکزی که مایل نبود نامش فاش شود، به شکل قابل توجهی با سایر احزاب اصلاحطلب تفاوت دارد. به گفته این منبع، «مرامنامه» به عنوان محور عضویت، در کنار تعهد به عدالتخواهی، توسعهگرا و میانهگرایی، از همزیستی با محورهای کلان سیاست داخلی و خارجی نیز حمایت میکند. او همچنین توضیح داد که این حزب در سیاست داخلی به دنبال ایجاد فضای توافق و مشارکت است تا با عبور از دو قطبیهای قدیمی، از ظرفیتهای سیاستگذاری عمومی به سمت بهبود و پاسخگویی به مطالبات عمومی حرکت کند. در این چارچوب، علاوه بر نگرش میانهگرایانه، تقویت انسجام ملی و حفظ منافع ملی در سیاست خارجی نیز از جایگاه بالایی برخوردار است. این ویژگیها باعث میشود تا حزب عهد ایران به نسبت احزاب اصلاحطلب حاضر در صحنه، رویکردی عدالتخواهانهتر و همسو با گسستهشدن از رقابتهای خشک و ستیزهای بیحاصل باشد.
یکی از نکات قابل توجه در گزارشهای منتشر شده این است که حزب عهد ایران برخلاف برخی از احزاب سنتی اصلاحطلب، سعی دارد از جمعی جوان و با تجربه در ارکان خود بهره ببرد. این وجه از نظر برخی تحلیلگران میتواند به معنای پذیرش گسترهای از دیدگاهها در حوزههای سیاست داخلی، آموزشی، اجتماعی و همچنین سیاست خارجی باشد. در این چارچوب، حزب عهد ایران نسبت به برخی از احزاب اصلاحطلب که به رویکردهای قدیمیتر و گاهی ستیزهجویانه معروفاند، به سمت رویکردی «میانجیگرا» و «توافقگرا» حرکت میکند تا جایگاه خود را در فضای سیاسی کشور به دست آورد. این حرکت در نهایت میتواند به تقویت گفتمانهای میانهگرا و حضور گستردهتر چهرههای تخصصی در پروژههای تصمیمگیری منجر شود.
بر پایه گفتههای یک عضو شورای مرکزی، حزب عهد ایران تمایل دارد تا نسبت به سایر احزاب اصلاحطلب از «نوعی تعامل و توافقگرایی» در فرآیند تصمیمگیری برخوردار باشد. به جای تمرکز بر اختلافات، این حزب به دنبال یافتن راهکارهایی است که امکان پیگیری توسعه و رفاه عمومی را در چارچوب تعامل با دیگر بازیگران سیاسی فراهم آورد. از این منظر، میتوان گفت که «عهد ایران» با رویکردی که از عدالت، توسعه و میانهگرایی صحبت میکند، میخواهد سهمی از فضاهای تصمیمگیری را به دست آورد که از طریق سازوکارهای قانونی و اصولی، به اجرای سیاستهای اجرایی منجر شود. در این راستا، به نظر میرسد که جوانانی که در ارکان حضور دارند، میخواهند با ترکیبی از تخصص و تجربه در حوزههای مختلف، مسیرهای تازهای را برای طراحی و اجرای سیاستهای عمومی هموار کنند.
در کنار این گرایشها، نکتهای که به طور مشخص در گفتوگوها مطرح شده، این است که حزب عهد ایران به دنبال این است که به جای سازمانی با ساختار بسته و محدود، به یک حزب با مرامنامه پویا و کادر پایه گسترده تبدیل شود. این موضوع با توضیحاتی که درباره نبود «پدرخوانده» و نبود «دولت شخصی» در حزب ارائه میشود، به عنوان یکی از شاخصهای تمایز این حزب از برخی تشکلهای موجود در فضای سیاسی ایران مطرح شده است. این نشان میدهد که حزب عهد ایران تلاش دارد تا با رویکردی مشاورهای و تیمی، به جای تمرکز قدرت در یک محور واحد، از ظرفیتهای گروهی و تشکیلاتی برای تصمیمگیریهای کلان استفاده کند. به گزارش خبرگزاریهای مرتبط، این روند میتواند به افزایش شفافیت در فرایندهای تصمیمگیری و پاسخگویی به اعضا و هواداران منجر شود.
در نهایت، نکتهای که از محتوای گفتگوها و گزارشهای منتشر شده برداشت میشود، این است که اعضای مؤسس و شورای مرکزی حزب عهد ایران به دنبال ایجاد یک حزب اصلاحطلب با رویکرد عدالتخواهانه، توسعهگرا و میانهگرا هستند که بتواند با اجماعسازی در داخل کشور و حضور فعال در حوزههای آموزشی، اجتماعی و سیاست خارجی، نقش پررنگتری در صحنه سیاست ایران ایفا کند. اگرچه هنوز مسیر اجرایی این پروژه به صورت کامل طی نشده است، اما نشستها و کنگرههای آتی میتواند نقطه عطفی در تثبیت جایگاه این حزب و تعریف دقیقتر نقاط تمایز آن با سایر احزاب اصلاحطلب باشد. این تحلیل از منظر رسانهای، با نگاهی به روندهای گذشته در فضای سیاسی کشور، نشان میدهد که هر چند تغییری بزرگ در قالب یک حزب جدید ممکن است با مقاومتهای داخلی و خارجی روبهرو شود، اما تعریف روشن رویکردهای عدالتخواهانه و میانهگرایی میتواند به گشودگی بیشتر در گفتوگوهای سیاسی و ایجاد بسترهای جدید برای مشارکت عموم مردم منجر شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این تصویر احتمالاً به دلیل محوریت عدالتخواهی و توجه به توسعه پایدار، میتواند در چارچوب نظام جمهوری اسلامی ایران با هر گونه تلاش برای ایجاد موازنه نیروهای سیاسی، به عنوان یک گزینه قابل بررسی و ارزیابی مطرح شود.
تحلیل حقوقی-اجرایی درباره تشکیل حزب عهد ایران
بررسی قانونی این روند نشان میدهد که فرایند صدور مجوز برای احزاب به چارچوبهای مشخصی در قانون اساسی و قوانین مربوط به احزاب سیاسی وابسته است. در این تصویر، ابتدا باید توجه داشت که اعتبار مجوزهای حزبی معمولاً از طریق کمیسیون ماده 10 احزاب و تشکلهای سیاسی بررسی میشود و با رعایت معیارهای عضویت، ساختار تشکیلاتی و شفافیت در مسیر هدایت حزب، امکان تغییرات در ترکیب شورای مرکزی و ارکان حزب فراهم میشود. در مورد حزب عهد ایران نیز مطابق گزارشهای منتشرشده، مجوز تشکیل در کمیسیون ماده 10 احزاب دریافته شده و کنگره نخست آن در دیماه برگزار خواهد شد تا ترکیب شورای مرکزی و ارکان دیگر مشخص شود. این فرایند، از منظر قانونگرایی و حفظ قواعد اجرایی، میتواند نشاندهنده تمایل به پیادهسازی ساختارهای شفاف و قابل پاسخگویی در یک حزب تازهجان باشد، که به نوبه خود میتواند به تقویت اعتماد عمومی و کاهش فضاهای نامشخص در فرایندهای تصمیمگیری منجر شود. با این حال، در اجرای این مسیر، باید از هر گونه فشار یا تأثیر خارج از سازوکارهای قانونی و هر گونه محدودیتهای اجرایی که ممکن است به کاهش مشارکت مردمی یا اختلال در روند تصمیمگیری منجر شود، خودداری کرد. اصولاً مسئله عدالتخواهی و میانهگرایی که در مرامنامه حزب عهد ایران مطرح است، اگر به صورت عملیاتی و با شفافیت اجرایی پیاده شود، میتواند به ایجاد فضای سالم رقابتی و تقویت حقوق شهروندان منجر شود و در چارچوب قوانین داخلی، امکان توسعه مشارکت اجتماعی را فراهم آورد.