درگذشت بهرام بیضایی و پاسخ رسمی به گمانهزنی درباره خاکسپاری
در نشست خبری و اطلاعرسانی اخیر، مقامهای فرهنگی کشور با تأکید بر تفکیک مسائل شخصی از مسائل فرهنگی-هنری، به موضوع خاکسپاری استاد بهرام بیضایی که در سن ۸۷ سالگی در آمریکا درگذشت است، نگاه کردهاند. این هنرمند جوانب ماندگارِ تئاتر و سینمای ایران محسوب میشود و سالهای اخیر را خارج از ایران سپری کرده بود. پنجم دیماه، که همزمان با روز تولد اوست، خبر درگذشتش اعلام شد و اشاره شد که بیش از یک دهه از اقامتش در خارج از کشور میگذرد. به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از انصافنیوز، تصمیمگیری در این باره با خانوادهی استاد است و هیچ اظهارنظر رسمی دیگری درباره خاکسپاری نهایی تا این لحظه اعلام نشده است. برخی منابع خبری از ایران و خارج از ایران بهنقل از منابع رسمی، توضیح دادهاند که خانوادهٔ بیضایی درحال دریافت مشاورههای فرهنگی و اجتماعی هستند و مقامات فرهنگی کشور هم بر حفظ حرمت و شخصیت هنرمند بزرگوار تأکید میکنند. به گزارش تیم آرشیو کامل، روند تصمیمگیری درباره خاکسپاری در خارج یا داخل ایران بهعهده خانوادهٔ استاد است و واکنشها نیز بیشتر حول حفظ شأن هنرمند و احترام به میراث او میگردد. در ۱۵ سال اخیر، بیضایی بهرغم میل شخصیِ خود، خارج از ایران به زندگی و کار ادامه داده بود و اکنون تصمیمگیری در این خصوص، از منظر فرهنگی و اجتماعی برای جامعۀ ایران با حساسیت ویژهای دنبال میشود. این خبر به دلیل اهمیت موضوع در سطح ملی و فرهنگی، بهطور پیوسته پیگیری میشود تا اطلاعات دقیق و موثق از طریق منابع رسمی منتشر گردد.
بهرام بیضایی، به عنوان یکی از چهرههای منحصربهفرد تئاتر و سینمای ایران، سالها به عنوان نمایشنامهنویس، فیلمنامهنویس و کارگردان شناخته میشد. او در کنار کارهای هنری، نقش بارزی در تحکیم زبان و قالبهای روایتی ایرانی داشت و بخش مهمی از تاریخ معاصر نمایش و سینمای ایران را شکل داد. در این خبر، تمرکز اصلی بر این است که تصمیم دربارهٔ خاکسپاری او در روزهای آینده چگونه اتخاذ میشود و آیا این تصمیم با نظر خانوادهٔ استاد همسو است یا تغییراتی در نظر گرفته میشود؛ موضوعی که با توجه به قوانین جمهوری اسلامی ایران و همچنین نگرشهای فرهنگی کشور، با دقت و مسئولیتپذیری دنبال میشود. بر اساس گفتههای مسئولان، رویکرد عمومی این است که هیچ اظهار نظر نهاییای دربارهٔ خاکسپاری بدون حضور و تأیید خانواده انجام نخواهد شد و چنین تصمیمی بهعنوان امری خصوصی و خانوادگی قلمداد میشود. در این راستا، مقامات فرهنگی ایران بر حفظ احترام به استاد و میراث او تأکید دارند و همچنین به حضور مردم و علاقهمندان به آثارش اجازه داده میشود تا از طریق کانالهای رسمی، به لحاظ فرهنگی با این خبر همدردی کنند. به گزارش تیم آرشیو کامل، اقدامات حمایتی و آموزشی در حوزهٔ فرهنگ و هنر برای پاسداشت جایگاه بیضایی در جامعهٔ هنری کشور در حال بررسی است تا با حفظ شان خانواده و فضاهای خصوصی، به پیامهای فرهنگی جامعی دست یابد.
در طول این خبر، بررسیهای تحلیلی نشان میدهد که هرگونه تصمیمگیری دربارهٔ خاکسپاری در چارچوب قانون و با مشارکتِ خانواده باید انجام شود تا حرمت شخصی استاد بیضایی حفظ گردد. از دیدگاه فرهنگی، این وضعیت از اهمیت ویژهای برخوردار است چرا که فرایند خاکسپاری میتواند نمادی از تعامل فرهنگِ رسمی با دیاسپورای هنرمندان باشد و همچنین پیامهایی در خصوص حفظ میراث فرهنگی کشور به نسلهای آینده منتقل کند. از سوی دیگر، اجرای تصمیمات عملی مانند هماهنگی با سفارتها، بنیادها و مجموعههای فرهنگی، و همچنین فراهمکردن امکانات مراسم میتواند بهگونهای طراحی شود که با احترام به هر دو فضای داخلی و بینالمللی، به نیازهای خانوادگی و فنی این فرایند پاسخ دهد. در نهایت، هر تغییری که در این فرایند اتفاق بیفتد، باید از مسیرهای قانونی و با شفافیت کامل انجام شود تا اعتماد عمومی حفظ شود و از هرگونه تفسیر نادرست جلوگیری گردد. بهرغم گمانهزنیهای مختلف، تاکنون تأیید رسمی دربارهٔ محل خاکسپاری اعلام نشده است و این موضوع همچنان باز همچنان در فضای عمومیِ اطلاعرسانی دنبال میشود.
تحلیل یک پاراگرافی: چارچوب حقوقی-اجرایی برای خاکسپاری یک چهره فرهنگی بزرگ و نقش خانواده و وزارت فرهنگ
در شرایطی که شخصیتهای شاخص فرهنگی همچون بهرام بیضایی در میان ما نیستند، تصمیمگیری دربارهٔ خاکسپاری بیش از هر چیز به رویکردهای حقوقی-اجرایی بستگی دارد: ابتدا حفظ حرمت خانواده و حفظ حق تصمیمگیری دربارهٔ مراسم؛ دوم، رعایت اصول قانونی کشور مبنی بر امنیت و نظم مراسم؛ سوم، امکانِ هماهنگی با نهادهای فرهنگی و مجامع هنری داخلی و خارجی برای حفظ میراث و حضور در مراسم گرامیداشت. این فرایند باید با شفافیت کامل انجام شود تا از هر گونه سوء تفاهم یا تفسیرهای ناقص جلوگیری گردد و در عین حال به رعایت اصول اخلاقی و فرهنگی ملت ایران پایبند باشد. ضمن اینکه رفتارها و تصمیمات تنها باید بهگونهای باشند که از منظر اجرایی، غیرسیاسی و غیرامنیتی بوده و صرفاً جنبههای فرهنگی-هنری را دربرگیرند.