وضعیت کنونی ذخایر آبی تهران و چشمانداز نیمه پاییز
تهران در شرایطی به ثبت رسیده است که بارشهای پاییزی از ابتدای مهر تا این لحظه به شکل قابل توجهی کاهش یافته و منابع آبی این پایتخت با کاهش شدید ورودی مواجه است. بر اساس دادههای رسمی، میزان بارشهای استان تهران در ۷۵ روز نخست پاییز و سال آبی جاری تنها ۱۵.۹ میلیمتر بوده و این مقدار نسبت به دوره مشابه سال آبی گذشته حدود ۷۰ درصد و نسبت به میانگین درازمدت حدود ۸۵ درصد کاهش یافته است. در عین حال ورودی بارشهای اخیر به سدهای تهران تنها حدود ۴ میلیون مترمکعب بوده است در حالی که نیاز آب شرب سالانه این استان حدود ۱ میلیارد و ۷۰۰ میلیون مترمکعب است. به گزارش تیم آرشیو کامل، ذخایر سدهای تهران در پایان شهریورماه امسال به ۲۶۵ میلیون مترمکعب رسیده که نسبت به حداقل حجم مطلوب، حدود ۳۳۵ میلیون مترمکعب کمبود دارد.
بازرسی دقیقتر نشان میدهد که حجم آب موجود در چهار سد اصلی تامینکننده آب تهران، یعنی امیرکبیر، لتیان، لار و ماملو، تنها ۴۳ میلیون مترمکعب است و با احتساب سد طالقان، مجموع ذخایر به ۱۵۵ میلیون مترمکعب میرسد؛ وضعیتی که به عنوان یک وضعیت مخاطرهآمیز و شکننده توصیف میشود. این امر به معنی آن است که با وجود بهرهبرداری از منابع دیگر، موجودی آب به طور قابل توجهی کمتر از نیازهای روزانه است.
عیسی بزرگزاده- سخنگوی صنعت آب کشور- در گزارشی اعلام کرده است که مردم حق دارند نسبت به تامین آب شرب تهران نگران باشند چراکه بضاعت آبی فعلی کم است. وی با اشاره به این که سدهای کشور اکنون به حجم مرده رسیدهاند و برای تامین آب شرب از برخی سدها از سامانههای پمپاژ استفاده میکنیم تا از آب شرب بهرهمند شویم، تأکید کرد: اگر به طور متوسط مصرف روزانه آب را در روزهای حاضر حدود ۳۲ مترمکعب بر ثانیه در نظر بگیریم، تقریباً نیمی از مصرف از منابع آب زیرزمینی و نیمی دیگر از منابع آب سطحی تأمین میشود. این منابع سطحی بخشی از طریق جریان بهنگام و روند ورود به سدهاست و بخشی نیز از حجم مرده سدها و از سامانه پشتیبان دوم آب شرب از سد طالقان به تهران منتقل میشود.
بارشهای مختصری در تهران مشاهده شده است اما به گفته مسئولان، این کم و بیش بودن بارشها همچنان نمیتواند از شکنندگی تأمین آب تهران، البرز و بخشهایی از استان قزوین عبور کند. به همین دلیل مدیریت مصرف به عنوان یک محور کلیدی مطرح است. در این راستا، مسئولان مصرف بهینه را به عنوان راهکار اصلی معرفی کردهاند و بر اجرای دقیق این سیاستها تأکید دارند. از جملات رایج در این زمینه میتوان به استفاده کامل از ظرفیت ماشینهای ظرفشویی و لباسشویی، کاهش مدت زمان استحمام، بستن شیر آب در زمانهای بدون استفاده و مسواک زدن با یک لیوان آب اشاره کرد. همچنین بانوان به عنوان مدیران خانه میتوانند نقشی کلیدی در اجرای طرحهای مدیریت مصرف آب شرب خانگی ایفا کنند.
تأثیر بارشها بر ورودی آب روزانه و اقدامهای اجرایی
با وجود بارشهای کم، ورودی روزانه سدها تغییرات محدودی را تجربه کرده است. برآوردها نشان میدهد که در روزهای اخیر مصرف آب تهران به شکل قابل توجهی با کاهش یا تغییر رفتار مصرفکنندگان همراه بوده و برخی از الزامات بهداشتی و بهینهسازی مصرف، به اجرا گذاشته شده است. با این حال، برای تأمین آب پایدار ضروری است که همواره الگوی مصرف خانوارها و صنایع با دقت بیشتری پایش شوند تا بتوان از منابع موجود به شکل بهینه استفاده کرد و از اتلاف آب جلوگیری شود. در این زمینه، رسانهها و شرکتهای آب و فاضلاب با انتشار جداول و نمودارهای مصرف هفته به هفته، تلاش میکنند تا آگاهی عمومی را افزایش دهند و هر گونه تبلیغ یا تبلیغات غیرواقعی در این زمینه را کاهش دهند. به گزارش تیم آرشیو کامل، پیگیری دقیق و شفاف هر گونه تغییر در سطح تأمین آب، نقشی اساسی در حفظ اعتماد عمومی و مدیریت بحران آبی دارد.
راهبردهای خانوادگی برای مدیریت مصرف آب
- استفاده بهینه از ماشینهای ظرفشویی و لباسشویی با اجرای چرخههای اقتصادی و کوتاهتر از حالت عادی.
- کاهش طول مدت استحمام و کنترل زمان تماس با آب در سبک زندگی روزمره.
- بستن شیر آب در هنگام مسواک زدن و انجام کارهایی که به آب کمتر نیاز دارد.
- استفاده از لیوان برای مسواک زدن و شستوشوی دقیق با آب محدود در هر بار مصرف.
- نظارت خانوارها بر مصرف آب در فضاهای عمومی خانه مانند حیاط و تراسها و اطمینان از عدم هدررفت آب از نشتیها.
در نهایت باید توجه داشت که مدیریت مصرف تنها وظیفه مسئولان نیست، بلکه هر خانواده و هر کسب و کار کوچک نیز باید با همکاری با طرحهای ملی و استانی به حفظ منابع آب کمک کند تا از شدت بحران آبی کاسته شود. این روند مستلزم همکاری فعالانه همه دستگاههای اجرایی و مشارکت مردم است تا با حفظ ثبات تأمین آب، امنیت عمومی و کیفیت زندگی حفظ شود.
تحلیل حقوقی-اجرایی درباره تأمین آب تهران
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، تأمین آب شرب شهری به عنوان یکی از وظایف اساسی دولت و نهادهای مرتبط تعریف شده است و اقتضای مدیریت منابع آب و اجرای پروژههای مرتبط با بهرهبرداری از سدها و شبکههای آبی، به صورت ملی و با همکاری دستگاههای اجرایی انجام میشود. از منظر اجرایی، وجود طرحهای پمپاژ از حجم مرده سدها باید با رعایت استانداردهای حفاظت از ایمنی سدها و با نظارت دقیق محیطی و فنی دنبال شود تا از خطرات احتمالی برای منابع آبی، سلامت عمومی و زیرساختها جلوگیری شود. به علاوه، گزارشهای رسمی نشان میدهد که کمبود منابع آبی و کاهش ورودیها به سدها، باید به عنوان یک موضوع هماهنگی بین دستگاهی در سطح ملی مطرح و از طریق برنامههای ملی بهینهسازی مصرف، مدیریت تقاضا و بهکارگیری منابع جایگزین دنبال شود. در این میان، نکته اجرایی کلیدی آن است که هر گونه تصمیمگیری مرتبط با پمپاژ از حجم مرده سدها باید با توجه به چارچوبهای قانونی و با توجه به اصول صرفهجویی در مصرف، ایمنی سدها و حفظ پایداری منابع آبی انجام شود و از هرگونه اقدامی که ممکن است به حقوق ساده مردم آسیب برساند یا امنیت عمومی را به خطر اندازد، پرهیز شود. این تحلیل تنها در راستای بهبود کارایی و شفافسازی روندها است و هیچگونه اشارهای به مسائل سیاسی ندارد.