زمینه تاریخی و هدف نمایشگاه
در دهه نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بنیاد مستضعفان به منظور پاسخ به نیازهای محرومان و تقویت همبستگی اجتماعی، تصمیمی تاریخی گرفت تا داراییهای مصادرهشده رژیم پیشین را به معرض فروش بگذارد. این اقدام نه تنها با هدف بازتخصیص ثروت به اقشار کمدرآمد، بلکه برای نشان دادن فاصله فاحش طبقاتی و نمایش رویکردی تازه در اقتصاد کشور انجام شد. به گزارش خبرگزاری آن ایماژ خبری-تحلیلی از دیدگاه ارگانهای رسمی، این مجموعه از اقلام مصادرهشده در محوطه نمایشگاههای بینالمللی به معرض نمایش گذاشته شد و درآمد حاصل از فروش آن در نهایت به بهبود سطح زندگی خانوارهای محروم اختصاص مییافت. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، رفتارهای اقتصادی پس از انقلاب به شدت تحتتأثیر سیاستهای بازتوزیعی قرار گرفت و این نمایشگاه یکی از نخستین نمادهای عملی این رویکرد بود.
ساختار نمایشگاه و اقلام عرضهشده
نمایشگاه در تالارهای مجزا برگزار شد و سه بخش عمده را دربرمیگرفت: تالار مبلمان، تالار فرش و تالار لوستر و عتیقهجات. در این فضا، اجناس لوکس که از خانههای سرسپردگان رژیم شاهنشاهی خارج شده بود، در فضایی نسبتاً گسترده به نمایش درآمد تا فرصت تبدیل این ثروتهای مربوط به گذشته به منابع برای بهبود خدمات اجتماعی فراهم شود. تابلوها، لوسترها، فرشهای ابریشندی و مبلمان با طراحیهای گرانقیمت در کنار آثار تاریخی و عتیقهها قرار گرفتند و همزمان با این نمایش، دیدگاههای اقتصادی–اجتماعی مربوط به توزیع ثروت و امکانات رفاهی مطرح شد. منابع گزارششده حاکی از آن است که این کالاها در قالب فروش با قیمتی پایینتر از بازار معمول عرضه میشدند و هدف از این کار، کاهش فاصله طبقاتی و ایجاد دسترسی به اقلام لوکس برای خانوارهای کمدرآمد بود. در پایان، تأکید شد که این اقدامات با هدف تامین درآمدی پایدار برای بهبود سطح زندگی محرومان صورت میگیرد و تلاش میشود واسطهها و سوداگران بازار از فرآیندهای توزیع کنار گذاشته شوند.
در گزارشهای منتشر شده، توضیح داده شد که کالاها از ۱۰۰ تا ۱۲۱ خانه متعلق به سرسپردگان رژیم پیشین مصادره شدهاند و روند فروش با توجه به شرایط بازار و شرایط اقتصادی کشور تنظیم میشود. برخی از مسئولان گفتند که قیمتگذاریها با در نظر گرفتن کیفیت ساخت و کار دست روی کالاها انجام شده است و حتی با اعمال تخفیفهای قابل توجه، هدف اصلی حفظ و ارتقای سطح زندگی اقشار نیازمند است. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، در پاسخ به نقدها درباره سطح قیمتها، مسئولان تأکید کردند که تخفیفها نشان از توجه به واقعیتهای اقتصادی زمانه دارد و این قبیل اقدامها، فراتر از فروش صرف است تا گامی عملی در برابر فقر باشد.
قیمتها و واکنشهای بازار
در این نمایشگاه، اقلامی از مبلمان تا فرشهای نفیس و آیینههای بزرگ با قیمتهای نسبتاً پایین عرضه شدند. برای نمونه، قیمت پارچه مبلمان با مخمل خارجی و ترکیبهای چوبی با پشتیها و میزهای مربوطه به ارقام پایینتری نسبت به بازار معمولی تنظیم شد تا امکان دستیابی به این اقلام فراهم آید. در گزارشهای ارجاعی، مجموعهای از قیمتها بهطور نمونه مطرح شد؛ از جمله میز منقوش بیستوچهارنفری با صندلیهای لهستانی که قیمت آن به حدود یکصد و سی هزار تومان رسید، و آیینهای بزرگ با میز مرمرین و نقشی منبتکاریشده با قیمت بالاتر اما همچنان قابل توجه برای خانوارهای محروم. همچنین فرشهایی با طرحهای رنگارنگ و بافتههای با نقوش سنتی در تالارهای مختلف ارائه شد و برخی از فرشها به مساحتهای مختلف با قیمتهای متفاوت به نمایش درآمد. این قیمتها، بهویژه در مقایسه با بازار آزاد، برای خریداران پرطمطراق و مصرفکنندگان عادی با تفاوتهای قابل توجهی همراه بود؛ هرچند برخی از مراجعهکنندگان به دلیل محدودیتهای مالی قادر به خرید نبودند. در گفتگوهای انعکاسی، مسئولان فروش تأکید کردند که هدف کاهش فاصله قیمتی میان کالاهای لوکس و توان خرید طبقات کمدرآمد است و تخفیفها با محاسبه کیفیت جنس و کار دست اعمال میشود. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، با وجود برخی نقدها، رویکرد توزیعی جدید در این نمایشگاه با نگاه به عدالت اجتماعی ارزیابی میشد.
تحلیل واکنشها: دیدگاهی از طرف نمایندگان بنیاد و منتقدان بازار
در گفتوگو با نماینده بنیاد مستضعفین در این نمایشگاه، تأکید شد که این پروژه طولانیمدت است و با توجه به موجودی کالاها، تا مدتها میتواند به عنوان منبع درآمد برای بهبود وضعیت زندگی محرومان عمل کند. وی با بیان اینکه تلاش میشود دلالان و واسطههای سوداگر از این فضا کنار گذاشته شوند، تصریح کرد که هدف، ایجاد شفافیت و عدالت در فرایند فروش است. همچنین وی اضافه کرد که اگرچه کالاها از داراییهای سابق و افرادی با جایگاه اجتماعی سابق آمدهاند، این اقدام با نیت کمک به جامعه و تقویت بنیه اقتصادی خانوارهای کمدرآمد انجام میشود و این نگرش باید از طریق نظارت دقیق و پاسخگویی شفاف تقویت شود. در پاسخ به پرسش برخی منتقدان مبنی بر اینکه آیا فروختن این کالاها به طبقات مختلف میتواند به بازتولید تفاوتهای طبقاتی منجر شود، او گفت که این نقدها با ارائه پیشنهادهای عملی و مشارکت عموم در تصمیمگیریها میتواند بهبود یابد. وی همچنین اشاره کرد که در چارچوب شرعی و اخلاقی، فروش این اقلام از منابعی صورت میگیرد که به وسیله انقلاب به دست آمده و اکنون در مسیر رفع فقر به کار گرفته میشود.
در گفتوگو با حجتالاسلام کریمی، نماینده بنیاد در نمایشگاه، تاکید شد که این جنسها از خانههای سرسپردگان رژیم گذشته آمدهاند و به جز برخی موارد معدود که به موزهها منتقل میشوند، اکثر آنها به بازار عرضه میشود تا ارزش افزودهای برای فقرا ایجاد کند. همچنین مدیر تالار مبلمان، حاج آقا رحیمی، توضیح داد که کالاها با وجود ملاحظات اقتصادی، در مجموعهای گسترده و با مدیریت دقیق عرضه میشوند تا از زیادهخواهی و سوداگری جلوگیری شود. او با بیان این نکته که برخی مراجعان از قیمتها گلهمندند، گفت که تخفیفها به نسبت کیفیت جنس و نوع کار انجام شده و در صورت نیاز، تصمیمگیریهای دقیقتری انجام میشود تا عدالت در توزیع اجرا گردد. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، این نمایشگاه از نظر تاریخی، به عنوان یکی از نخستین تجربههای سازمانیافته در بهرهبرداری از املاک و لوازم مصادرهشده به نفع جامعه محسوب میشود.
جمعبندی و نتیجهگیری
نمایشگاه اجناس مصادرهای نه تنها به عنوان یک رویداد بازارمحور مطرح شد، بلکه به عنوان نمادی از تلاش برای همگانیسازی ثروت و تقویت امکانات رفاهی خانوارهای محروم در نخستین گامهای پس از انقلاب شناخته شد. از منظر تاریخی، این تجربه نشان داد که چگونه میتوان از داراییهای گذشته برای تامین هزینههای جاری و حرکت به سمت عدالت اجتماعی استفاده کرد. با وجود بحثهای اقتصادی و نقدهای بازار، رویکرد کلی نمایشگاه بر این محور استوار بود که درآمدها در راستای بهبود زندگی بخشهای کمدرآمد به کار گرفته شود و این ایده با نظارت دقیق و شفافیت در فرایند فروش و توزیع تقویت میشود. در پایان، باید یادآور شد که این گزارش بازنویسیشده است و برای ارائه در قالب کمپین خبری این رسانه تنظیم شده است. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل.