بازتابی تازه از طرح آب هزار مسجد و چشمانداز تأمین آب پایدار برای مشهد
در جریان دیدار اخیر میان سید احمد علمالهدی، نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی، و مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان، بر ضرورت نوآوری در راههای تأمین منابع آب بدون وابستگی سنگین به بودجههای دولتی تأکید شد. محور این گفتوگو، طرح آب هزار مسجد بود که از سوی مقام معظم رهبری به منظور تضمین دسترسی پایدار به آب در شهر مشهد مطرح شد. این طرح بهعنوان یک ابتکار مدیریتی شناخته میشود که هدف آن استفاده بهینه از منابع داخلی و کاهش اتکا به بودجههای کلان است. به گزارش تیم آرشیو کامل، در این نشست راهبردهایی برای اجرای سریعتر طرح و جلوگیری از بنبستهای اجرایی بررسی شد.
ظاهرًا طرح آب هزار مسجد با رویکرد کمهزینه و با بهکارگیری ابزارهای مبتنی بر مدیریت منابع محلی طراحی شده است. سخنان آیتالله علمالهدی نشان میدهد که این طرح باید هر چه زودتر به نتیجه برسد؛ عبارت «طرح آب هزار مسجد باید هر چه زودتر به نتیجه برسد» بیانگر اراده قاطع حوزویان و مقامات مذهبی برای حفظ امنیت آبی شهر است. ایشان در ادامه با اشاره به اینکه این ابتکار از سوی مقام معظم رهبری مطرح شده، تصریح کرد که هدف از آن فراهمسازی آب پایدار برای شهر مشهد است و در عین حال از تکیه بیش از حد به بودجههای دولت پرهیز میکند. این رویکرد، که با عنوانی پروژهمحور و با محوریت منابع داخلی استان مطرح میشود، مدعی است میتواند از طریق بهکارگیری ظرفیتهای محلی و بهبود کارایی شبکههای توزیع، پاسخگوی نیاز آب شهری باشد.
به گزارش تیم آرشیو کامل، در این گفتگو بهویژه بر ضرورت پویایی در برنامهریزی و اجرای طرحهایی که بتوانند بیشترین بهرهبرداری را از منابع داخلی استان داشته باشند، تأکید شد. در این راستا، نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی بر این نکته تأکید کرد که پروژههای آینده نباید به بنبستهای بودجهای منجر شوند و راهکارهای جایگزینی ارائه شود که نیازمند بودجه سنگین نباشند. از منظر مدیریتی، یکی از محورهای کلیدی این طرح، پایش دقیق منابع آبی منطقه و استفاده بهینه از ظرفیتهای موجود در شبکههای آبی استان است تا در تابستانها و پاییزهای خشک، شهر مشهد با کمترین قطع آب مواجه شود. همچنین، ایشان با اشاره به موفقیتهای مدیریت منابع آبی در دورههای گذشته، از کمیت و کیفیت منابع آبی بهدقت قدردانی کردند و گفتند که با همراهی مدیران و کارکنان ذیربط، میتوان از منابع داخلی استان بیشترین بهره را برده و از وابستگی به بودجههای دولتی کاست.
سخنان آیتالله علمالهدی با توجه به بازتابهای عمومی، نشان میدهد که زیرساختهای آبی شهر از منظر راهبردی نیازمند بازنگری است و این بازنگری باید با اصولی از جمله شفافیت، کارآمدی در اجرا و پاسخگویی به نیازهای فعلی و آینده مطابقت داشته باشد. در کنار این بحثها، بخشهای اجرایی و مدیریتی طرح به بررسی و ارزیابی دقیق ظرفیتهای زیرساختی، امکانات فنی و همچنین چارچوبهای قانونی نیازمند است تا پروژه بتواند بهطور پایدار و بدون خطرات احتمالی اجرا شود. همچنین بر همکاریهای بینسازمانی با آب منطقهای خراسان رضوی و دیگر دستگاههای مرتبط تأکید شد تا با استفاده از تجارب گذشته و بهبود فرایندهای مدیریتی، احتمال شکست پروژه کاهش یابد. به گفته طرفهای مقابل در نشست، تمرکز اصلی باید بر کاهش اتکاء مالی به منابع دولتی و افزایش کارایی شبکههای توزیع آب باشد تا از اتلاف و هدررفت منابع جلوگیری شود و در نهایت امنیت آبی شهر را تقویت کند.
در این راستا، میتوان انتظار داشت که اصلاحات مدنظر در طرح آب هزار مسجد شامل بازنگری در مدلهای تامین مالی، امیدبخش بودن به مشارکت بخش خصوصی و مردمی، و همچنین بهرهگیری از فناوریهای نوین برای پایش مصرف و توزیع آب باشد. بررسیهای اولیه نشان میدهد که برخی از این اصول قابل پیادهسازی در چارچوب بودجههای موجود یا با سطحی از سرمایهگذاری داخلی است. بهرغم قولها و وعدههای ارائهشده در پیگیریهای اجرایی، تا کنون عملیاتیشدن این طرح با وجود اهمیت و ظرفیتهای بالای آن، به دلیل ملاحظات اجرایی و مدیریتی نیازمند زمان بیشتری است. از منظر رسانهای و پوشش خبری، این طرح میتواند در قالب گزارشهای متوالی با انتشار جزئیاتی درباره هر گام اجرایی، شفافیت و اعتماد عمومی را افزایش دهد. به عنوان نمونه، تحلیلگران اجرای پروژههای مشابه در کشور بر اهمیت تامین منابع داخلی، کاهش وابستگی به بودجههای دولتی و مدیریت دقیق منابع میدانند که این سه اصل بهعنوان ستونهای اصلی طرح آب هزار مسجد مطرح میشود.
مسئولان منطقهای طی جلسات آینده به دنبال مشخصکردن فازهای اجرایی، زمانبندی دقیق و شاخصهای ارزیابی موفقیت خواهند بود تا بتوانند در گزارشهای دورهای به افکار عمومی توضیح دهند که چگونه طرح به آب مشهد دست پیدا میکند و چه محدودیتهایی وجود دارد. با وجود این، نگرانیهای طبیعی از بابت روند اجرایی و همراهی دستگاههای مربوطه همچنان باقی است و نیازمند همگرایی و هماهنگی دستگاههای مرتبط در سطح استانی است تا از تکرار اشتباهات گذشته جلوگیری شود. در نهایت، انتظار میرود که طرح آب هزار مسجد با رویکردی واقعبینانه و مبتنی بر منابع داخلی، بتواند گامی مؤثر در جهت بهبود امنیت آبی شهر مشهد باشد و بهعنوان الگویی برای سایر شهرهای کشور مطرح شود.
تحلیل حقوقی-اجرایی
این طرح با وجود تأکید بر رشد پایدار منابع داخلی و کاهش وابستگی به بودجههای دولتی، نیازمند چارچوب قانونی روشن، شفافیت در فرایندهای قراردادها و نظارت دقیق است تا از بروز هرگونه ابهام در تخصیص منابع جلوگیری شود. از منظر حقوقی-اجرایی، ضروری است که منابع مالی داخلی بهطور دقیق تعریف و مراقبت شود تا از هرگونه ناهمگونی در تخصیص بودجه و یا تضاد منافع جلوگیری گردد. همچنین، بهکارگیری ابزارهای مدیریتی شفاف مانند گزارشهای دورهای، شاخصهای ارزیابی عملکرد و ایجاد کانالهای پاسخگویی عمومی میتواند اعتماد عمومی را تقویت کند و به رسیدن به اهداف طرح سرعت بخشد. با این حال، هرگونه تصمیمگیری باید با رعایت موازین قانونی و چارچوبهای کشور، به ویژه قوانین جمهوری اسلامی ایران، سازگار باشد و از هر گونه بحث سیاسی یا امنیتی خارج از حیطه اجرایی دوری کند. بهطور کلی، اجرای موفق این طرح به مدیریت دقیق زمانبندی، نظارت فنی منسجم و همکاری سازنده میان دستگاههای اجرایی و نهادهای نظارتی بستگی دارد تا بتوان از منابع داخلی به طور کارآمد استفاده کرد و به نتیجهای پایدار رسید.