مقدمهای بر کالابرگ و تغییرات اخیر در فاز اجرایی
طرح کالابرگ الکترونیک، با هدف تامین حداقل سبد کالایی خانوارهای ایرانی و بهبود دسترسی به اقلام اساسی اجرا شده است. دو هفته از آغاز رسمی این طرح میگذرد و گزارشها نشان میدهد که حالا غالب افراد دارای اعتبار کالابرگ شدهاند و میتوانند با سهمیه دیماه از فروشگاههای طرف قرارداد خرید کنند. با این وجود، برخی از خانوارها هنوز نتوانستهاند اعتبار خود را به صورت کامل فعال کنند یا به دلیل نقص در دادهها، دسترسی کامل به سامانههای مربوطه را نیافتهاند. در گزارشهای منتشرشده، بهروزرسانیهای منظم اطلاعات خانوار در بازههای زمانی مشخص مطرح شده است تا اجتنابناپذیرترین اختلافات در فرآیند شارژ اعتبار کاهش یابد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این فرایندها بهطور منظم در تاریخ دهم هر ماه میان ثبتاحوال و وزارت رفاه و همچنین میان وزارت رفاه و سازمان هدفمندی انجام میشود تا وضعیت کالابرگ بهروزرسانی شود.
وضعیت کنونی اعتبار کالابرگ و فرآیندهای مرتبط
بر اساس اظهارات مسئولان، اعتبار کالابرگ برای افرادی که در سالهای گذشته یارانه آنها قطع شده یا تغییراتی در ساختار خانوار آنها رخ داده است، از طریق مسیرهای مشخصی و با سرعت نسبتاً مناسب واریز میشود. افرادی که پیشتر یارانه دریافت میکردند اما به هر دلیلی یارانه آنها قطع شده است، میتوانند با مراجعه به اپلیکیشن شمیم یا سامانه حمایت، درخواست خود را ثبت کنند تا در اسرع وقت (معمولاً حدود ۴۸ ساعت) اعتبار ۴ ماهه برای آنها شارژ شود. این فرایند به یک سازوکار هماهنگ اشاره دارد که بر پایه دادههای خانوار در مرکز اطلاعات رفاهی ایرانیان عمل میکند و تأکید دارد که کاربر باید با ساختار خانوار مشخص در سامانهها روبهرو شود.
در روشهای عملی ثبت کالابرگ، تنها کافی است کاربر وارد سربرگ کالابرگ اپلیکیشن شمیم شود و بنر آبیرنگ کالابرگ را در بالای صفحه لمس کند تا وضعیت ثبت درخواست یا واریز اعتبار بررسی شود. برای کسانی که پیش از این یارانه نگرفتهاند یا در سالهای گذشته از یارانه انصراف دادهاند، اطلاعرسانیهای لازم اغلب بهروز میشود تا با طرح راهکارهای جایگزین، امکان شارژ کالابرگ فراهم گردد. در این جا دو مسیر اصلی وجود دارد: (۱) ثبت ساختار خانوار در ثبتاحوال و ارسال تأییدیه به وزارت رفاه و سازمان هدفمندی، و (۲) استفاده از سامانه حمایت و اپلیکیشن شمیم برای تکمیل فرایندها. این دو مسیر بهطور دورهای بهروزرسانی میشوند تا مطمئن شویم که اطلاعات خانوارها به طور دقیق بر اساس ساختار خانوار و افراد پوشش داده شده است.
توضیحات اجرایی درباره نحوه پیکربندی واریز بسته کالابرگ
برای واریز یارانه یا کالابرگ، ساختار خانوار باید مشخص باشد. در برخی موارد، افراد با وجود ثبت اطلاعات در سامانه، با پیامهایی مانند «شما سرپرست خانوار نیستید» مواجه میشوند. در این حالت، افراد باید از طریق کد ملی و سیمکارت سرپرست خانوار وارد ثبتاحوال شوند و با مراجعه به درگاه «درگاه مراجعه مردمی خانوار» نسبت به بررسی و اصلاح ساختار خانوار اقدام کنند. پس از تایید ساختار خانوار در ثبتاحوال، اطلاعات به وزارت رفاه ارسال میشود و در تاریخ بیستم هر ماه، اعتبار کالابرگ برای کل افراد جدید شارژ میشود. این فرایند به طور منظم طی دو بازه زمانی مشخص انجام میشود: دهم هر ماه برای بهروزرسانی دادههای ثبتاحوال و بیستم هر ماه برای اعمال شارژ کارکرد کالابرگ بر اساس ساختار خانوار جدید.
در برخی موارد، اطلاعات خانوار در سامانه ثبتاحوال درست ثبت شده و با وجود این، کاربران با پیغام «خطا» یا عدم واریز اعتبار مواجه میشوند. در این وضعیت، خانوارهایی که اطلاعاتشان در وزارت رفاه مشخص است و درخواست کالابرگ را ثبت کردهاند، به صورت روزانه اطلاعات آنها برای شارژ اعتبار ارسال میشود. اگر ساختار خانوار مشخص نباشد، پیامکی از طریق سامانه سیمین سازمان هدفمندی ارسال میشود تا کاربر ساختار خانوار خود را ثبت کند و پس از ارسال به وزارت رفاه، اعتبار کالابرگ با ساختار جدید شارژ خواهد شد. این فرایند، به ویژه برای بانوان سرپرست خانوار یا افرادی که یارانه خود را از خانوار جدا کردهاند، مستلزم ورود به سامانه سیمین و مشخصکردن نقش سرپرستی است تا بیستم هر ماه پس از ارسال اطلاعات، اعتبار کالابرگ به حساب آنها واریز شود.
محدودیتهای سبد کالابرگ و اینکه کدام اقلام مشمول میشود
یکی از نکات کلیدی طرح، محدودیت اقلام است تا سلامت خانوار و تأمین حداقل کالری را تضمین کند. اعتبار کالابرگ صرفاً برای خرید فهرستی از ۱۱ قلم کالای اساسی صادر میشود. با این حال، امکان انتخاب نوع کالا و برند در قالب سبد وجود دارد و مصرفکننده میتواند تا حد امکان سبد را با ترجیحات خود پر کند؛ اما برخی دستههای کالایی مانند شویندهها تحت این اعتبار قرار نمیگیرند. در شیوهای که هماکنون در دست اجرا است، در فرآیند ثبت تقاضای کالابرگ، اعتبار به شکل سبدی با ۹ قلم کالای اساسی با حجم مشخص تنظیم میشود و قیمت قدیم این سبد (حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان) باید توسط متقاضی پرداخت شود. این طراحی میتواند به مرور تغییر کند اما هدف آن حفظ ثبات و کارآیی توزیع است.
وضعیت اجرایی نیروهای مسلح و سایر ملاحظات اجرایی
یکی از بحثهای مطرح، نمایش اعتبار کالابرگ برای نیروهای مسلح در سامانههای مختلف و امکان عدم نمایش آن در سامانه اصلی است. در برخی از مواقع، اعتبار کالابرگ این گروه به دلیل سیستمهای مختلف شارژ میشود و ممکن است در برخی سامانهها نشان داده نشود. این نکته بر اهمیت همگامسازی دادهها میان سامانههای مختلف تأکید دارد تا افراد بتوانند بدون سردرگمی از اعتبار خود مطلع شوند. همچنین، سوالات متعددی درباره امکان خرید هر نوع کالای از طریق کالابرگ مطرح میشود. به منظور حفاظت از سلامت خانوار و تامین حداقل کالری، اعتبار کالابرگ برای خرید ۱۱ قلم کالای اساسی صرف میشود و خرید سایر اقلام یا محصولات غیر اساسی ممکن است خارج از قالب اعتبار باشد، هرچند که کاربر میتواند با سهمیه تخصیصی، کالای انتخابی خود را تهیه کند. این نکته به همراه توضیحاتی درباره سبد خرید و ارتباط آن با قیمتهای قدیم، نشان میدهد که پروژه کالابرگ در حال تطور است و با بازنگریهای مدیریتی و اجرایی روبهرو است.
در نهایت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی بر عزم جدی برای رفع نواقص احتمالی و پیگیری مشکلات با هدف اطمینان از اجرای بهروز و سریع طرح تأکید میکند. بدیهی است که هر کاربر که مشمول طرح شود، کل اعتبار ۴ ماهه را دریافت خواهد کرد و فرایندهای مربوط به ثبت و شارژ بهطور منظم ادامه خواهد یافت. به گزارش تیم آرشیو کامل، این فرآیندها در راستای حفظ کارآیی توزیع و جلوگیری از تاخیرهای احتمالی طراحی شده است و انتظار میرود با بازنگریهای مستمر، کارایی بیشتری پیدا کند.
تحلیل حقوقی-اجرایی درباره کالابرگ
این گزارش حاوی تحلیل اجرایی از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران است تا بخشهای اجرایی طرح کالابرگ را بررسی کند، بدون ورود به مباحث سیاسی. به دلیل اهمیت حفاظت از حقوق خانوارها و تأمین نیازهای اساسی، بررسی سازوکارهای بهروزرسانی دادهها و همسویی بین سامانههای مختلف میتواند به کاهش بروز خطاها و نبود شفافیت کمک کند. از منظر حقوقی، حفظ حریم اطلاعات خانوار و شفافیت در فرایند ثبت و واریز اعتبار از شاخصهای کلیدی است؛ اما لازم است که فرایندها با دقت اجرا و بهروز شوند تا از تضییع حقوق افراد جلوگیری شود. همچنین، سازوکارهای ارتباطی با کاربران باید ساده و قابلاعتماد باشد تا افراد بتوانند به سرعت نسبت به اصلاح ساختار خانوار و یا دریافت اعتبار اقدام کنند. با توجه به چارچوبهای اجرایی کشور، وجود بازههای زمانی منظم برای بهروزرسانی اطلاعات و شارژ اعتبار میتواند از نظر قانونی مؤید شفافیت و امکان پاسخگویی به مشکلات کاربران باشد. این تحلیل تنها پیرامون جنبههای اجرایی و قانونی است و از هرگونه مداخله سیاسی پرهیز دارد؛ هدف، بهبود کارکرد خدمات رفاهی و کاهش موانع اجرایی است.