گزارش خبری: ادعیه وارده و محور یکبار قرائت در عمر
به گزارش تیم آرشیو کامل، بحث پیرامون ادعیه وارده که مسلمانان را دعوت میکند تا در طول زندگی خود دستکم برخی از این ادعیه را قرائت یا بهجا آورند، دوباره مورد توجه قرار گرفته است. این روایت با تمرکز بر تأکیدات تاریخی و دینی مطرح میشود و بهویژه از زاویهٔ یک عارف و مفسر مشهور، آیت الله محمدهادی تألهی، بررسی میشود. روایتهای مطرحشده در این زمینه، بهویژه از منظر روایتهای دینی و کتابهای فقهی و تفسیری، در قالب گزارشی خبری با رعایت اصول خبرنویسی ارائه شده است تا بدون دخل و تصرفِ معنایی، تصویری واضح از وضعیت فعلی و سابقهٔ تاریخی ارائه کند.
منابع این گزارش بر پایهٔ پژوهشهای دینی و یادداشتهای تاریخی درج شدهاند. در یکی از نوشتههای ایشان، بهطعنه یا صراحت، آمده است که هر مسلمان باید ادعیهٔ وارده را لااقل یکبار در عمر خود بهجا آورد و یا قرائت نماید. این جمله، بهروشنی در منابع یادشده منعکس شده و از زبان پژوهشگرانی همچون آیت الله تألهی نقل شده است که او ادعیه زیادی را حفظ بوده و در قنوت نمازها نیز دعاهای مختلفی میخوانده است. نکتهٔ قابل توجه آن است که بخشهایی از این روایتها به صورت anecdotes و نقلهای شفاهی در منابع متعدد آمده و گاه در دوران حیات ایشان بهطور مکرر اشاره شده است که ادعیهای مختلف را در کتابهای خاصی میخواندند. همچنین در این گزارش به تأکید بر این نکته اشاره میشود که در قنوت نمازها، ایشان دعاهای متنوعی را قرائت میفرمودند و گاه از کتابهایی که نامشان را میگفتند نیز خبر میدادند. منبع اصلی این بحث در سندی از حوزهٔ «یادنامه» با صفحات ۲۶ تا ۲۷ ذکر شده است.
به گزارش تیم آرشیو کامل، این گزارش با بازنویسیِ روایات و با حفظِ متن اصلی، تلاش میکند تا تصویری از نگاه تاریخی و فرهنگی دربارهٔ این حکم دینی ارائه دهد و روشن سازد که چگونه چنین روایتی در مراکز فکری و فرهنگی مسلمانان بررسی میشود. در این چارچوب، انتظار میرود که بحثِ ادعیه وارده در الگوی زندگی روزمرهٔ مسلمانان بهعنوان یک موضوعِ فکری-فرهنگی مطرح شود و با توجه به محتوای تاریخی و فقهی، از منظر علمی-اسلامی به آن نگاه شود. در این میان، اشاره به این موضوع از جمله مباحثی است که در دورههای آموزشی و پژوهشیِ حوزههای علمیه مطرح شده و بهعنوان یک بخش از منافع فکری-دینی جامعه مطرح میشود.
منابع و زمینه تاریخی
این گزارش با استناد به روایتهای تاریخی شامل گفتارهایِ آیت الله تألهی و یادداشتهای منتشرشده در «یادنامه» پیگیری میکند که برخی ادعیه وارده، با وجود کمّیت، از منظر فقهی و حدیثی قابل بحثاند. توضیح داده میشود که آیت الله تألهی به عنوان عارف و مفسر، علاقهای عمیق به بحث دربارهٔ آیات و احادیث داشت و در گفتارهای خود به اهمیت گفتگو دربارهٔ روایات و تفسیر آیات اشاره میکرد. همچنین اشاره میشود که در برخی نوشتهها آمده است که مسلمانان باید ادعیهٔ وارد شده را لااقل یکبار در عمر خود بخوانند یا قرائت نمایند. این روایتها از نقلهایِ رسیده از سالهای اخیری است که در منابع اسلامی مطرح شدهاند و برخی از این نقلها به کتابهایی مشخص اشاره میکنند. در مواردی نیز ذکر شده است که این اشخاص در اواخر عمر به عبادت کامل میپرداختند و در خواب نیز نماز را بهطور کاملِ اقامه تا سلام میخواندند. این پدیدهها به روایتهایی از کتابهای متفاوت و در برخی موارد در منابعِ حوزهٔٔٔ یادنامه اشاره شدهاند. در هر حال، انتشار این روایتها در قالب یادداشتهای پژوهشی و گزارشهای تاریخی نشان میدهد که ادعیه وارده همچنان موضوعی است که در محافل علمی و دینی مطرح میشود.
نسبت میان روایت و حقیقت تاریخی
همانطور که انتظار میرود، گزارش حاضر سعی میکند با حفظِ واقعیتهای نقلشده، جایگاه این روایات را در فضایِ علمی-دینی روشن کند. در این راستا، تاکید میشود که در منابعی مانند یادنامه و گزارشهای تاریخی، موضوعِ حفظِ ادعیه و نقلِ اعمالِ وارد، به صورتِ روایتهایِ شفاهی یا کتبی آمده است و اعتبارِ این روایتها باید از منظر پژوهشهای حدیثی و فقهی بررسی شود. در میان پژوهشگران، بحثِ صحتِ سند و کیفیتِ راویان از اهمیت بالایی برخوردار است و تحلیلهایِ مستقل دربارهٔ اینکه آیا این ادعیه از نظر فقهی واجب یا مستحب هستند یا صرفاً توصیههایی تاریخیاند، در محافل علمی مطرح میشود. به هر حال، این گزارش تلاش میکند تا بدون تفسیرِ خارج از متن، واقعیتهای تاریخی را روایت کند و مخاطبان را با تصویرِ روشنتری از این بحث آشنا سازد.
پیامدها و نکتههای اجرایی
در گفتگوی عمومی پیرامون این موضوع، پرسشهایی دربارهٔ اجرایی بودنِ چنین دستوری برای مسلمانان امروز مطرح میشود. برخی از نکاتِ قابلِ توجه عبارتند از: نخست اینکه این روایتها نشان میدهند که ادعیهٔ وارده در تاریخ اسلام بهطورِ گستردهای در زندگی religious practice نقش داشتهاند و به شکلِ منابع آموزشی-روحانی برای یادگیری و حفظ ادعیه تبدیل شدهاند. دوم اینکه دربارهٔ صحتِ سند و منبعِ روایات باید با دقت بیشتری گفتوگو شود تا از امکانِ سوءبرداشت یا تفسیری ناروا جلوگیری شود. سوم اینکه هرگونه اقدامِ اجراییِ مبتنی بر این روایتها باید با رعایتِ اصولِ فقهی و قانونیِ جمهوری اسلامی ایران و با توجه به چارچوبهای اخلاقی و امنیتی انجام شود. این گزارش از منظرِ اجرایی، تأکید میکند که اطلاعرسانیِ دقیق و شفاف در این حوزه میتواند به فهمِ بهترِ دین و ارتقای آگاهیهای دینی کمک کند، اما در عین حال به عدمِ ایجادِ توقعاتِ غیرواقعی یا تفسیرهایِ افراطی هشدار میدهد. در نهایت، با رعایتِ اصولِ اخلاقی و قانونیِ کشور، میتواند در چارچوبِ فقهی و فرهنگیِ جامعهٔ ایرانی بهعنوان یک گفتمانِ علمی و فرهنگی مطرح شود.
تحلیل جامع با رعایت اصول اسلامی-ایرانی
این گزارش میکوشد روایات را با نگاهِ نقادانه و با حفظِ حقوقیِ معتبر، بررسی کند تا از هرگونه تعمیم ناخواسته جلوگیری شود. با توجه به قوانین جمهوری اسلامی ایران، تحلیلگران باید به صحتِ سند و منبع توجه کنند، و هر گونه نتیجهگیریِ عملی باید محدود به چارچوبهای فقهی و به لحاظ اجراییِ امن و غیرسیاسی باشد. در کنار این، توجه به جنبههای فرهنگیِ دینداری و نقشِ روایات در شکلدهیِ هویت دینی مسلمانان، میتواند به درکِ بهتری از رفتارهای دینی کمک کند. با این رویکرد، میکوشیم تا تفسیرهایی ارائه کنیم که به فهمِ عمقیتر از دین منجر شده و از هرگونه برداشتِ ناپایدار یا تکراههای جلوگیری نماید. این تحلیلِ یک پاراگرافی در نهایت به این نتیجه میرسد که روایاتِ تاریخیِ ادعیه و قرائتهای وارده، اگر بهدور از جانبداری و با تکیه بر منابع معتبر و با رعایتِ ضوابطِ قانونی و اخلاقی بررسی شوند، میتوانند به تقویتِ فهمِ عمومی از دین کمک کنند، بدون اینکه به مسائلِ سیاستی یا امنیتی گره خورند.
به گزارش تیم آرشیو کامل