پرده نخست: روایت یک فرمانده از خاطراتی که امنیت منطقه را با خود آورد
به گزارش تیم آرشیو کامل، سیصد و هفتاد و ششمین شب خاطره به یاد سردار شهید محمد حسن محققی در سالن سوره حوزه هنری برگزار شد. در این نشست، سرهنگ مجید ایشانی با مرور خاطرات ۳۷ ساله خود درباره شهید محققی و مسیر خدمتش، نکتهای کلیدی را مطرح کرد: این سردار، در طول دوران خدمت، با صبوری و ارادهی غیرقابل وصفی به وظیفه خود ادامه داد و در نهایت به «شهادت دوم» رسید. این روایت نه تنها بیانگر فداکاری یک فرمانده است، بلکه نگاهی به ساختارهای دفاعی و لزوم تقویت روحیه و انسجام تیمی در نیروهای مسلح نیز میاندازد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این مراسم با محوریت یادآوری و تجلیل از شهید محققی برگزار شد و به بازتولید تجربهای ماندگار در میان نیروها انجامید.
در ابتدای مراسم، مجید ایشانی با اشاره به نقش محققی که در دوران پس از دفاع مقدس به عنوان یک نماد اخلاق و تعهد شناخته میشود، توضیح داد که این شهید چگونه با اقدام به شهادت، مسیر جهاد و خدمت را روشن ساخت. ایشانی با صراحت از خاطراتی صحبت کرد که نشان میدهد هر جلسه مشترک با شهید محققی، پیامی برای تقویت عزم و ارادهٔ کارکنان بود. در ادامهٔ بحث، فرمانده ارشدِ حاضر توضیح داد که شهادت اول محقق در تاریخ ۲۴ خرداد ۱۳۶۷ به وقوع پیوست و شهادت دوم او در ۲۵ خرداد ۱۴۰۴ رقم خورد. این دو رویداد در فاصلهای طولانی و در شرایطی کاملاً متفاوت رخ دادند، اما اصول و معیارهای اخلاقی شهید محققی همواره به عنوان چراغ راه نیروها باقی ماند.
ایشانی با بیان این خاطرات، به دوران خدمتهای طولانی در نیروهای سپاه و جابهجاییهای مدیریتی در لشکر ۲۷ محمد رسولالله (ص) اشاره کرد. او توضیح داد که پس از دفاع مقدس، پادگانهای رسمی برای انجام امور تاکتیکی و رزمی وجود نداشتند و تیمها برای تأمین نیازهای آموزشی و رزمی به فضاهای مختلفی مراجعه میکردند. در این راستا، ساختمان پادگان امام حسن که به عنوان ستاد فرماندهی لشکر واگذار شد، ساختمانی دهطبقه بود که از این ده طبقه پنج طبقهٔ قابل بهرهبرداری داشت و چهار اسانسور نسبتاً بزرگ در اختیار داشت. با وجود این سیستم اداری-رزمی، کارایی برخی از سیستمهای حمل و نقل داخلی کاهش یافته بود و این موضوع در طول سالها به عیوبی ساختاری تبدیل شد که نیروها با وجود تلاشهای پرسنل، همواره با آن روبهرو بودند. همچنین ایشانی خاطر نشان کرد که این ساختمان به دلیل بازسازیهای مکرر و استفاده طولانیمدت، در برخی بخشها از آسانسورهای قدیمی که کارآیی پایینتری داشتند بهره میبرد.
اما قصهٔ اصلی این روایت، آن ستون فقراتی است که در ذهن هر شنوندهای میماند: ۱۳۷ پله از پادگان امام حسن تا طبقات بالایی ساختمان. وقتی آسانسورها به درستی کار نمیکردند، این مسیر به وسعت آزمونِ اراده تبدیل میشد. در یکی از توصیفهای تاریخیِ ایشانی آمده است که شهید محققی، با وجود شدت جراحات و عدم وجود امکان بهبود سریع، با دو عصا و با پایِ زخمیِ ران که بخش قابل توجهی از عضلاتش را از دست داده بود، این مسیر را طی میکرد. این تصویر، به عنوان نمادی از ایستادگی و تعهد نسبت به مأموریت، در ذهن افراد حاضر نقش خود را به خوبی ایفا کرد. توضیحات این فرمانده دربارهٔ تلاشهای محققی در مقابل موانع جسمی، به درک بهتری از فضای عملیاتی آن دوران و تعهد نیروها نسبت به مسؤولیتهایشان انجامید.
در ادامهٔ بحث، ایشانی به رویدادهای مرتبط با شهادت و زخمیشدن اشاره کرد و توضیح داد که چگونه محققی سهمی اساسی در تقویت ساختار لشکر ۲۷ محمد رسولالله (ص) داشت. او روایت کرد که شهید محققی، در سال ۱۳۶۷ در حادثهای که به مجروحیت منجر شد، در حالی که تیم پزشکی برای درمان او به حالت شکنندهای رسیده بود، امید به زنده ماندن داشت و با وجود این فشارها، نیروی دلیرانهٔ خود را حفظ کرد. روایتها از آن دوران، حاکی از ارادهای است که به رغم سختیهای فیزیکی، بر کار و وظیفهٔ سنگینش پافشاری داشت. همچنین ایشانی از این میگوید که در زمان درمان، همواره ارتباطی عمیق با اعضای تیم درمانی ایجاد میکرد و با وجود فشارهای بیرونی، به معرفت و اخلاق حرفهای پایبند ماند.
دو بخش از روایتِ این مراسم قابل تامل است: نخست، جنبهٔ تاریخی و عملیِ حضور در لشکر ۲۷ محمد رسولالله (ص) و دوم، تأملی حقوقی- اجرایی دربارهٔ ساختارهای پادگانی و نحوهٔ مدیریت منابع انسانی در فضایهای رزمی. در بخش نخست، مجید ایشانی توضیح داد که پس از پایان جنگ، پادگانها و ساختمانهای مربوطه با چالشهای متعددی روبهرو بودند و سازمانها برای اجرای مأموریتهای رزمی خود، به فضاهای اداری-رزمی موقتی مراجعه میکردند. در بخش دوم، او به مسایل اجرایی-نظامی اشاره کرد که با بهکارگیری منابع انسانی و تجهیزات موجود در لشکر ۲۷، تا حد امکان تلاش میشد تا کارایی و امنیت پرسنل حفظ شود، هرچند فضای فیزیکی و سیستمهای حمل و نقل داخلی با مشکلاتی روبهرو بود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این نکتهها نشان میدهند که چگونه تاریخ دفاعی کشور با بازنمایی چنین روایتهایی، به نسلهای آینده نشان میدهد که با وجود محدودیتها، عزم و ارادهٔ نیروها میتواند داستانی روشن بسازد.
در پایان، ایشانی با اشاره به ویژگیهای شخصی شهید محققی، به برخی از اخلاقیات و خصایصِ او اشاره کرد: تعهد، جدیّت، و شورِ خدمت به میهن که در تمام همکارانِ وی نیز بازتاب داشت. او گفت که هر کس که با این شهید همرزمی کرده است، یکسان به ارزشهای انسانی و اصولیِ کار وفادار بود و از ضعفها فاصله میگرفت. این روایتها، افزون بر یادآوریِ تاریخی، به تقویت اعتماد عمومی نسبت به نیروهای مسلح و فرهنگِ سازمانیِ مبتنی بر تعهد به مأموریت کمک میکند. بازنشر این روایات برای نسل حاضر، میتواند به عنوان یک الگوی عملی در زمینهٔ مدیریت بحران و پاسخگویی به موقع به رویدادهای اضطراری و نیز بهبود زیرساختهای پشتیبانی از نیروهای اجرایی باشند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این گفتگو با هدف حفظ و گسترش یاد و خاطرهٔ شهید محققی و سپری کردن مسیرِ آموزش و ارزشهای معنویِ دفاعی، صورت گرفت.
زمینهٔ فنی-ساختاری در پادگانها: از پادگان امام حسن تا پشتیبانی در عملیات
یکی از نکات مهم این روایت، نگاه به زیرساختهای فیزیکی است که در سالهای اخیر به عنوان یک عامل تأثیرگذار در عملکرد نیروهای مسلح مطرح شده است. ساختمان پادگان امام حسن، که پس از جنگ به عنوان ستاد فرماندهی لشکر ۲۷ محمد رسولالله (ص) مورد استفاده قرار گرفت، ساختمانی ده طبقه بود که پنج طبقهٔ آن قابل بهرهبرداری محسوب میشد و درون آن چهار آسانسور بزرگ قرار داشت. این آسانسورها، با وجود اینکه طراحیِ قدیمی داشتند، با وجود شأنیتِ مدیریتیِ بالای ساختمان، بیشتر مواقع کارایی لازم را نداشتند و نیروها ناچار بودند تا از پتانسیلهای دیگر برای جابهجایی تجهیزات و افراد استفاده کنند. در این میان، ساختمانِ بلند، با وجود سیستمهای بالابرِ قدیمی، چالشی در امر مدیریت تردد ایجاد میکرد و این مسأله به ویژه در مواقع بحران و عملیاتِ رزمی، میتواند به عنوان یک عامل محدودکننده برای پاسخگویی سریع عمل کند. در این چارچوب، قول ایشانی و محققان دیگر دربارهٔ رفع نقصهای زیرساختی و ارتقای کاراییِ ستادها، بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند. این نکتهٔ فنی-ساختاری، به ضرورتِ بازنگری در فضاهای اداری و پشتیبانی نیروها اشاره دارد تا در مواقع اضطراری، عملیاتها با کمترین معطلی انجام شود.
در ادامهٔ گفتگو، به موضوعِ پلهها بازمیگردیم: ۱۳۷ پله که اگر آسانسور خرابی داشت، محیطی بود برای آزمون مقاومت روحی و جسمی نیروها. شهید محققی بهعنوان فردی که در این مسیر، با دو عصا و پایی که از ران نبود، این پلهها را طی میکرد، نمادی از پایداری است. این تصویر میتواند به عنوان نمونهای از مدیریت بحران در شرایط کاری سخت تلقی شود، جایی که تجهیزاتِ حمایتیِ دیگر از کار افتادهاند و نیرو باید با طراحیِ ذهنی و ارادهٔ فردیِ خود، مأموریت را تا پایان انجام دهد. این روایت، در کنار سایر نکات، به بازنگری در ساختارهای پشتیبانیِ لجستیکی و تجهیزاتی نیروهای مسلح منجر میشود تا در آینده، بحرانهای مشابه با کارایی بیشتری مدیریت شوند.
جزئیات زمانی و رواییِ شهادتها
براساس روایت ارائهشده توسط مجید ایشانی، شهادت شهید محققی در تاریخ ۲۴ خرداد ماه ۱۳۶۷ به وقوع پیوست و شهادت نهایی او در روز ۲۵ خرداد ۱۴۰۴ رقم خورد. این دو رویداد، با فاصلهای حدودِ ۳۷ سال، بیگمان بازتابِ عمیقی از تعهد و پایبندی به اصولِ حرفهای نیروهای مسلح ایران است. در این میان، روایتِ استفادهٔ محقق از فرصتها و تلاشِ بیوقفهٔ او برای حفظ سلامت و انجام وظیفه در شرایطِ دشوار، بهطور متمایز از دیگر رویدادهای جنگی، به عنوان یک الگوی اخلاقی معرفی میشود. با وجود این فاصلهٔ زمانی، ارزشهای محققی همچنان به عنوان اصولِ کار در نیروهای مقاومت و خدمتِ عمومی تکرار میشود. این روایت، نه تنها به دلیلِ مستندسازیِ تاریخی، بلکه به دلیلِ درسآموزی برای نسلهای آینده ارزش دارد. بنابراین، بازگو کردن این خاطرات برای مأموریتهای کنونیِ نیروهای بسیجی و نظامی، میتواند به ایجاد حسِ مسئولیتپذیری و تشویقِ کار تیمی کمک کند. در این راستا، تیمِ خبریِ حاضر تلاش کرده است تا با دقت جزئیاتِ رویدادها را حفظ کند و از اغراق یا کمبینشهای غیرواقعی پرهیز نماید.
تحلیل اجرایی-حقوقی: ساختارهای پشتیبانی و نقاط بهبود
در این روایت، به وضوح نمایان است که فاصلهٔ زمانیِ شهادتها، میتواند به بررسیٔ کاراییِ ساختارهای پشتیبانی از نیروها در پادگانها منتهی شود. از منظر اجرایی، وجودِ ساختمانی بلند با امکانات قدیمی، نیازمند بررسیای است تا مشخص شود در چه سطحی میتوان با بهکارگیری فناوریهای نوین، کاراییِ سیستمهای حمل و نقل داخلی را افزایش داد و امنیتِ پرسنل را بهبود بخشید. بهرغم وجودِ سجایای اخلاقیِ شهید محققی و تلاشهای بیشائبهٔ نیروهای همراه، بهبود وضعیتِ فضاهای فیزیکی بهویژه در حوزهٔ ترابریِ داخلی، میتواند به پاسخگویی سریعتر نیروها در زمان بحران کمک کند. این نکته، بهخصوص در دورانِ فعلی که با کاربرد فناوریهای نوینِ مدیریت عملیات و لجستیک، ظرفیتِ پاسخگویی به مخاطرات بالا میرود، از اهمیت زیادی برخوردار است. در نهایت، با توجه به قوانین و چارچوبهای جمهوری اسلامی ایران، هرگونه بهبودِ زیرساختی باید با رعایت اصول ایمنی، حقوق کارکنان و تامین امنیت عمومی همراه باشد. این تحلیل، توصیهای ساده نیست بلکه یک یادآوری است برای مدیرانِ میدانی و کارگزارانِ اجرایی که چگونه میتوان از تجربههای تاریخی برای بهبودِ کیفیتِ خدمات و امنیتِ نیروها الگوبرداری کرد.
نتیجهگیری و پیام برای نسلهای آینده
این روایت، با وجودِ همهٔ سختیها و چالشها، بر اهمیتِ تعهد فردی و جمعی در نیروهای مسلح تأکید میکند. شهید محققی و همکارانِ او، به رغم موانعِ فیزیکی و ساختاری، نشان دادند که در میدانهای عملیاتی، قدرتِ اراده و پایبندی به اصولِ دفاعی، میتواند از هر مانعی عبور کند. برای نسلهای آینده، این روایت میتواند به عنوان یک الگوی عمل در مدیریت بحران و حفظِ انسجامِ تیمی استفاده شود. همچنین، با توجه به نکتههای فنی-ساختاری اشارهشده، ضروری است که بهبودِ زیرساختها و بهکارگیری فناوریهای روز در پادگانها و فضاهای رزمی بیش از پیش توجه شود تا هر مأموریت به بهترین شکل ممکن انجام پذیرد. در پایان، این گزارش با احترام به یاد شهید محققی و همهٔ شهیدانِ راهِ حق، یادآور میشود که امنیتِ امروز نتیجهٔ ایثارِ دیروز است. به گزارش تیم آرشیو کامل، این مطلب برگرفته از روایتهای معتبر و مستند است.
تحلیل حقوقی-اجرایی: رعایت اصول ایمنی و بهبود ساختارها برای آینده
در نهایت، لازم است که مروری کوتاه و روشن داشته باشیم: حفظ امنیت و سلامت کارکنان در واحدهای رزمی، مشروط به رعایتِ استانداردهای ایمنی و بهبود مداومِ زیرساختها است. با توجه به تاریخچهٔ روایتها، بهکارگیری طرحهای بهبود ساختمانهای پادگانی، تجهیزِ مناسبِ حمل و نقل داخلی و بهروزرسانی سیستمهای امدادی، میتواند در مدیریت بحرانهای آتی کارایی بیشتری ایجاد کند. این نکته، همانطور که در قوانین جمهوری اسلامی ایران نیز تأکید میشود، بر حفظ کرامت انسانی و امنیتیِ پرسنل تأکید دارد و بر این پایه، سازمانهای مرتبط باید برای توسعهٔ آموزشهای عملی، بهبودِ فرایندهای پشتیبانی و بهکارگیری فناوریهای نوین در حوزهٔ دفاعی سرمایهگذاری کنند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این تحلیل تلاشی است برای استفاده از تجربههای تاریخی در بهبودِ کاراییِ عملیاتی و حفاظتِ از ارزشهای انسانی در محیطهای رسمی و نظامی.