مقدمه
در روزهای اخیر بازار دام زنده ایران با رشد قیمت قابل توجهی روبهرو شده است. به گزارش تیم آرشیو کامل، قیمت دام زنده در برخی میدانها به ۶۵۰ هزار تومان برای هر کیلو دام سبک رسیده و این روند میتواند قیمت گوشت قرمز را به سطحی بالاتر از انتظار مصرفکنندگان سوق دهد. این گزارش تلاش میکند تا از طریق بررسی گزارشهای رسمی و دیدگاههای فعالان بازار، توضیحی روشن درباره چرایی این تغییرات ارائه دهد و چشماندازی نسبی از آینده بازار ارائه کند.
به گزارش تیم آرشیو کامل، قیمت دام زنده در بازار به رکوردی تازه رسیده است و هر کیلوگرم دام سبک در برخی میدانها تا ۶۵۰ هزار تومان معامله میشود. این موضوع نشان میدهد که فاصله قیمتهای اعلامی مسئولان با واقعیت بازار به شدت افزایش یافته است و میتواند به طور مستقیم بر قیمت گوشت قرمز در سبد مصرفکنندگان تأثیر بگذارد.
عوامل مؤثر در افزایش قیمت دام زنده
برای فهم بهتر از این روند، لازم است به عوامل کلیدی افزایش قیمت دام زنده توجه کنیم. در ادامه مهمترین مولفهها به صورت خلاصه مرور میشود:
- افزایش هزینههای تولید دام به دلیل حذف ارز ترجیحی و افزایش شدید قیمت نهادههای دامی در ماههای اخیر
- افزایش تقاضای مصرفکننده با نزدیک شدن به فصول مصرفی و تعطیلات
- کاهش عرضه دام زنده در نتیجه محدودیتهای وارداتی و مشکلات بهداشت و قرنطینه در برخی مناطق
- تأثیر تب برفکی بر زنجیره تولید و کاهش عرضه دامهای مولد و پرواری
- نوسانات ارزی و تأثیر آن بر قیمت نهادهها و هزینههای حمل و نقل
- تاخیر یا کندی در اجرای تسهیلات حمایتی و پرداختها به تولیدکنندگان
در مجموع گفته میشود که با وجود افزایش هزینههای تولید، قیمت نهادههای دامی وارداتی تا چهار برابر قبل نیز افزایش یافته است و این موضوع فشار بیشتری بر تولیدکنندگان وارد میکند. به گفته برخی مقامهای صنفی، افزایش هزینههای تولید از جمله عوامل اصلی گرانی دام زنده است و این تحولات میتواند در ماههای آینده تشدید شود، به ویژه با نزدیک شدن به فصول پرمصرف سال.
بررسی بازار گوشت و همبستگی با قیمت دام زنده
معمولاً تعرفی بازار به این صورت است که قیمت گوشت قرمز معمولاً حدود دو برابر قیمت دام زنده است. با فرض نرخ فعلی دام زنده ۶۵۰ هزار تومان به ازای هر کیلو برای دام سبک، ممکن است قیمت گوشت قرمز در سطح خردهفروشی به حدود ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان در هر کیلو برسد. این نسبت از گذشته تا کنون نقدهای کارشناسی فراوانی را به دنبال داشته و اکنون با واقعیتهای بازار مطابقت ندارد. رئیس اتحادیه دام سبک کشور پیشتر قیمت دام زنده را در بازه ۵۰۰ تا ۵۵۰ هزار تومان اعلام کرده بود؛ اختلافی که نشاندهنده شکاف بین پیشبینیها و واقعیت بازار است. این تفاوت میتواند به فشار قیمتی بیشتری بر مصرفکننده نهایی منجر شود، بهخصوص در بازارهای خردهفروشی که نقش قابلتوجهی در زندگی روزمره مردم دارند.
راهبردها و اقدامات تنظیم بازار
مواضع مسئولان دولتی و بخشهای تعاونی بازار دام در این زمینه همواره به دو دسته تقسیم شده است: از یک سو افزایش هزینههای تولید و از سوی دیگر انتشار راهکارهایی برای بهتعادل رساندن بازار. در این راستا، برخی اقدامات مطرح شده است که اگر به موقع اجرا شوند، میتواند تا حدودی به تعادل بازار کمک کند. از جمله این اقدامات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- آمادهسازی توزیع حدود ۲۴ هزار رأس دام به منظور تنظیم عرضه در بازار و کاهش فشار قیمتی
- واردات دام زنده از کشورهایی با عرضه مناسب به منظور جبران کمبودها و کاهش فاصله قیمتها
- تسریع در اجرای پرداختهای تسهیلات برای تأمین نقدینگی تولیدکنندگان و دامپروران
- اقدامات بهداشتی و پروتکلی برای کاهش تأثیر بیماریهای دام مانند تب برفکی که میتواند مانع از افزایش عرضه شود
- مدیریت دقیقتر قیمت نهادههای دامی و جلوگیری از افزایش غیرمنطقی هزینههای تولید
اگرچه تبعات بهکارگیری این سیاستها قابل مشاهده است، اما برخی از این طرحها به دلیل شیوع بیماریهای دام و محدودیتهای بینالمللی یا داخلی، با تاخیر یا کاهش اثربخشی روبهرو شدهاند. به رغم این مشکلات، اجرای سریع و دقیق این اقدامات میتواند بهطور موقت به کنترل قیمتها کمک کند و به سمت تعادل بازار پیش برود. همچنین بازارهای پروتئینی دیگر مانند مرغ و تخممرغ نیز پس از حذف ارز ترجیحی شاهد جهش اولیه بودند اما پس از مدتی تا حدودی به تعادل رسیدند، که برخی کارشناسان این تجربه را برای بازار گوشت قرمز نیز قابلاستفاده میدانند.
ایستگاه تحلیلی: تحلیل عملیاتی و حقوقی اجرای سیاستهای بازار گوشت
تحلیلی واحد درباره چارچوب اجرایی و قانونی بازار
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، سیاستهای تنظیم بازار باید با هماهنگی مراجع تصمیمگیرنده و دستگاههای اجرایی صورت گیرد و از نظر حقوقی با اصول شفافیت و سهامداری بازار همسو باشد. افزایش قیمت دام زنده به صورت ناگهانی و مستمر میتواند منجر به تشدید فشار بر معیشت خانوار شود؛ بنابراین، توصیه میشود راهبردهای حمایتی که در قالب بودجه و تسهیلات به تولیدکنندگان ارائه میشود، به سرعت اجرا شوند تا از کاهش عرضه یا افزایش شدید قیمتها جلوگیری شود. همچنین ارتقای شفافیت در ارائه آمار بازار و جلوگیری از عدمتوازن میان گزارشهای مسئولان و واقعیت بازار از اهمیت بالایی برخوردار است. استفاده از ابزارهای وارداتی برای جبران کمبودهای کوتاهمدت و بهرهگیری از ظرفیتهای داخلی برای افزایش عرضه میتواند به تقویت تعادل بازار کمک کند، اما همواره باید با رعایت ملاحظات امنیتی و اقتصادی کشور و در چارچوب قانون انجام پذیرد و از ایجاد اختلالات غیرمنطقی جلوگیری کند.
نتیجهگیری و چشمانداز بازار
سازمانها و نهادهای مرتبط با دام و گوشت برای جبران ضربههای ناشی از افزایش هزینهها و کاهش برخی منابع ورودی در حال بررسی اقدامهای فوری و بلندمدت هستند. با وجود اینکه قیمت دام زنده در برخی بازارها به سطوح بالاتری رسیده است، انتظار میرود با اجرای موثر و بهموقع راهکارهای تنظیم بازار، به ویژه در زمینه عرضه دام زنده و تسهیل پرداختهای حمایتی، روند قیمتها به سمت تثبیت یا کاهش ناچیز حرکت کند. با این حال، واقعیت بازار تابعی از عوامل گوناگون است؛ از جمله تغذیه دام، وضعیت واردات نهادههای دامی، تب برفکی و سایر فاکتورهای غیرتکراری. در نهایت، باید افزود که سیاستهای پایدار نیازمند اراده جمعی و اجرای دقیق است تا هرگونه نوسان قیمتی به صورت پایدار کنترل شود و ثبات قیمتها برای مصرفکنندگان فراهم گردد.