ارزیابی جدید از وضعیت قیمت روغن نباتی با پایان ارز ترجیحی
به گزارش تیم آرشیو کامل، پس از حذف ارز ترجیحی و آزادسازی نرخ ارز در بازار کالاهای اساسی، قیمت روغن نباتی نیز با نوساناتی مواجه شد و دولت برای حمایت از سبد مصرفی خانوار و حفظ قدرت خرید، میزان حمایت از طریق افزایش اعتبار کالابرگ را مد نظر قرار داد. در حالی که برخی واحدهای عرضه همچنان با اختلاف قیمتهایی ناهمسو با نرخ مصوب مواجهاند، آنچه در گزارشهای میدانی و دادههای رصد بازار به دست آمده، نشان از تشدید فاصله بین قیمتهای رسمی و قیمتهای موجود در فروشگاهها دارد. این روند با توجه به پیک مصرف در ایام اخیر، باعث شده تا خانوارها به طور مستقیم با هزینههای بالاتر روغن روبهرو شوند. به گزارش تیم آرشیو کامل، در بازار روغن حلب ۵ کیلوگرمی، قیمتها در بازه حدوداً ۱ میلیون و ۸۰۰ هزار تا ۱ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان ثبت شده است، در حالی که مرجع رسمی قیمت برای این محصول معمولاً کمتر از این سطح اعلام شده بود. این اختلاف قیمت، به ویژه در روزهای پرمصرف همچون ماههای اخیر، به دلیل کمبود عرضه و فشار تقاضا در بخشهای مختلف بازار محسوس است.
در گزارشی که به تازگی منتشر شد، برخی از فعالان صنعت روغن نباتی با اشاره به شرایط کنونی تولید تاکید کردند که روند فعلی بازار روغن به طور مستقیم با دشواریهای تامین ارز مربوط به بدهیهای ارزی و تعادل عرضه و تقاضا گره خورده است. به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، علی فاضلی، رئیس هیئت مدیره انجمن صنفی روغن نباتی، اظهار داشت که با افزایش قیمت روغن پیشبینی میشود که مصرف کاهش قاچاق را به دنبال داشته باشد، اما برای ارزیابی نهایی این اثر باید تا حداقل یک تا دو ماه زمان سپری شود. به گفته وی، در حال حاضر تولید روغن در سطحی است که میتواند پاسخگوی تقاضا نباشد و بدهیهای ارزی باقیمانده همچنان از بزرگترین چالشهای این صنعت به شمار میرود که میتواند بر تولید و عرضه در ماههای آینده اثر بگذارد.
بر اساس آمارهای ارائهشده، تولید روغن در ماههای اخیر به حدود ۱۵۰ هزار تن رسیده است و با وجود تلاشهای صورتگرفته برای افزایش سطح تولید، تداوم عدم تکلیف بدهیهای ارزی مانع آرامش بازار شده است. این نکته باعث شده تا فاصله بین عرضه و تقاضا در برخی نقاط بازار تشدید شود و بخشی از محمولههای روغن به طور غیرمصوب در برخی واحدهای صنفی عرضه شود. رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، در گفتوگو با رسانهها تاکید کرد که همچنان با چالش عرضه روغن روبهرو هستیم؛ عرضه به صورت قطرهچکانی و با محدودیت انجام میشود و به دلیل وجود کالای تحمیلی مانند بیسکویت در کنار روغن، وضعیت توزیع درباره روغن به شکل ویژهای تنظیم میشود. وی افزود که این وضعیت به بنکداران روغن ارتباطی ندارد و باز هم در مسیر تامین کالا در واحدهای صنفی با موانعی مواجه هستیم.
در بخش نحوه قیمتگذاری و نقش سیاستهای ارزی، برخی از مدیران واحدهای تولیدی و عرضه از اضافه شدن فشار تقاضا به دلیل برداشتن ارز ترجیحی سخن میگویند. این موضوع، در کنار پایداری تقاضا برای روغن در فصول مختلف سال، میتواند به تداوم تفاوت بین قیمتهای بازار و نرخهای مصوب منجر شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، با توجه به تداوم شرایط فعلی، سیاستگذاران اقتصادی به دنبال راهکاری هستند تا با حفظ قدرت خرید اقشار کمدرآمد و جلوگیری از بحرانهای توزیعی، راهحلهای کوتاهمدت و بلندمدت را برای بازار روغن نباتی طراحی کنند. هرچند که این مسیر نیازمند همافزایی بین دستگاههای اقتصادی، تولیدکنندگان و بازرگانان است تا بتوان از رشد بیضابطه قیمتها جلوگیری کرد.
در ادامه، تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که عاملهای متعددی در تعیین قیمت روغن نقش دارند. یکی از این عوامل، میزان عرضه در بازار داخلی و ظرفیت کارخانههای روغنسازی است که در ماههای اخیر به دلیل بدهیهای ارزی و مشکلات پرداخت مطالبات، کاهش یافته است. دیگری، نوسانات نرخ ارز و تغییرات نرخ ارز در بازار آزاد است که به صورت مستقیم بر قیمت تمامشده روغن اثر میگذارد. همچنین، با توجه به واردات مواد اولیه و کالاهای واسطهای در این صنعت، هر گونه ناپایداری در تامین منابع ارزی میتواند منجر به افزایش هزینهها و به تبع آن قیمت نهایی محصول شود. در کنار این موارد، رفتارهای تقاضایی خانوارها در مواجهه با قیمتهای جدید نیز میتواند به تشدید یا کاهش تقاضا و در نتیجه تغییرات بهای روغن منجر شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، بخشی از این نوسانات از طریق بازاریابی غیر رسمی و فروش ناپایدار روغن حلب در برخی نقاط بازار تشدید شده است که در ادامه به تفصیل توضیح داده میشود.
برای درک بهتر از وضعیت کنونی، نکته قابل توجه این است که روغن حلب ۵ کیلوگرمی در پیک مصرف رو به بالا قرار دارد. مردم عادی و سایر گروههای مصرفی به دلیل توجه بیشتر به وعدههای غذایی و نیازهای روزمره، بیش از پیش با افزایش قیمت مواجه هستند. به همین دلیل، مصرفکنندگان به دنبال راهکارهایی مانند برنامههای حمایتی دولت یا بازارهای متعادلتر برای دسترسی به روغن با قیمت مناسبتر هستند. در این راستا، کارشناسان به نقش بانکها و بنکداران در عرضه کالا و همچنین مسیر حمل و نقل و توزیع در بازار داخلی اشاره میکنند. با وجود این دغدغهها، ادامه بررسیها و پیگیریهای رسانهای میتواند به افزایش شفافیت بازار و ارائه اطلاعات به روز به مصرفکنندگان منجر شود.
تحلیل حقوقی-اقتصادی درباره قیمت روغن و سازوکار بازار در ایران
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران و با توجه به اصول حقوقی مرتبط با تنظیم بازار کالاهای اساسی، تغییرات قیمت روغن نباتی پس از حذف ارز ترجیحی، باید با شفافسازی کامل و همکاری بین نهادهای اجرایی و تولیدکنندگان انجام شود. سیاستهایی که به اصلاح قیمتها منجر میشود، باید با سازوکارهای نظارت دقیق و گزارشدهی منظم همراه باشد تا از تکرار نوسانات شدید و غیرمنطقی جلوگیری شود. از منظر حقوقی، حفظ حقوق مصرفکننده و تضمین دسترسی عمومی به کالاهای اساسی با قیمتهای عادلانه، دارای اولویت است و هر گونه تصمیمگیری در این زمینه باید با درنظر گرفتن عدالت اجتماعی و مصالح عمومی انجام شود. به عنوان تحلیل اجرایی، لازم است تا در مدت زمان مشخص، مجموعهای از اقدامات هماهنگ از جمله تعیین تکلیف بدهیهای ارزی، بهبود فرآیندهای تامین ارز، تقویت شفافیت عرضه و کنترلهای کیفی مناسب برای واحدهای بازرگانی انجام گیرد تا بازار روغن نباتی بتواند به تعادل و پایداری دست یابد. همچنین، باید از انعقاد قراردادهای با تسهیل نقدینگی برای واحدهای تولیدی و توزیعی پشتیبانی شود تا از بروز مشکلات مالی در زنجیره تامین روغن جلوگیری شود و در نتیجه مصرفکنندگان از تثبیت قیمتها و کاهش ناآرامیهای بازار بهرهمند شوند. این تحلیل به چند اصل کلیدی اشاره میکند: شفافیت قیمتی، هماهنگی بین عرضه و تقاضا، و حفظ اشتغال و ثبات بازار کالاهای اساسی. در نهایت، حاکمیت قانون و مسئولیتپذیری نهادهای اجرایی بهعنوان رکن اصلی برای مدیریت بازار روغن نباتی همواره باید مدنظر باشد تا از هرگونه رفتار غیرمسئولانه یا غیرقانونی که ممکن است به بازار لطمه بزند، جلوگیری شود.