مقدمه و اهمیت موضوع
به گزارش تیم آرشیو کامل، این پژوهش به بررسی احتمال وجود ارتباط بین آلودگی هوای شهری و افزایش خطر ابتلا به سرطان معده از طریق یک مرور نظاممند میپردازد. سرطان معده یکی از عوامل عمده مرگ و میر ناشی از بیماریهای سرطان در سطح جهان است و بررسی عوامل خطر آن در کنار سایر سرطانها از اولویتهای پژوهشی بهشمار میرود. آلودگی هوا نیز هر ساله میلیاردها نفر را در معرض خطرات سلامت مختلفی قرار میدهد و ذرات معلق و ترکیبات کربنی همراه آن میتوانند اثرات وسیعی بر سلامت انسان داشته باشند. این مرور تلاش دارد تصویر روشنتری از رابطه احتمالی بین آلودگی هوا و سرطان معده ارائه کند و نکتههای کلیدی را برای سیاستگذاران و پژوهشگران روشن سازد.
چارچوب روششناختی مرور
این مرور نظاممند تا اکتبر ۲۰۲۴ را در بر میگیرد و مقالاتی را از پایگاههای پابمد، اسکوپوس و وب آو ساینس بررسی کرده است که به روشهای پژوهشی معتبر و دادههای مرتبط با قرار گرفتن در معرض PM2.5 یا سایر ذرات معلق و پیامد سلامت سرطان معده اشاره دارند. تیم پژوهشی از دانشگاه علوم پزشکی سبزوار و همکارانِ ایشان با تعیین معیارهای ورود به تحلیل، دادههای مرتبط را از مقالات منتخب استخراج و با استفاده از روشهای آماری مناسب ترکیب کردند تا تصویری فراگیر از نتایج به دست آید.
یافتههای کلیدی مرور
نتایج نشان میدهند که شواهد در مورد ارتباط آلودگی هوا با سرطان معده کاملاً یکپارچه نیستند. برخی مطالعات گزارش کردهاند که قرار گرفتن طولانی مدت در معرض ذرات معلق بهویژه PM2.5 با افزایش خطر سرطان معده همراه است و این افزایش خطر در برخی جمعیتهای مردان نسبت به زنان مشاهده شده است. در مقابل، پژوهشهای دیگری در کشورهای مختلف از جمله ایالات متحده و تایوان به وجود چنین ارتباطی تأکید نکردهاند یا به شیوهای متفاوت گزارش کردهاند. این تفاوتها میتواند ناشی از تفاوتهای جغرافیایی، تفاوت در مدلهای اندازهگیری آلودگی، شدت مواجهه، مدت زمان تماس و همچنین سبک زندگی و عوامل ژنتیکی باشد. با وجود این تفاوتها، بهطور کلی میتوان نتیجه گرفت که قرارگیری بلند مدت در معرض ذرات معلق میتواند بر خطر ابتلا به سرطان معده تاثیر داشته باشد، اما اندازه این اثر در مطالعات مختلف به شدت متغیر است.
مکانیسمهای زیستی و توضیحات علمی
ذرات معلق به ویژه PM2.5 وارد جریان خون میشوند و میتوانند منجر به التهاب مزمن، زیان اکسیداتیو و تغییرات در فرایندهای سلولی و ژنتیکی شوند. این مکانیسمها از نظر زیستشناختی میتواند مسیرهای کارسینوجن را فعال یا تسهیل کنند. همچنین وجود ترکیبات همراه این ذرات، از جمله مواد آلی فرار و سایر آلایندهها، میتواند اثرات مضاعفی بر سلامت دستگاه گوارش بگذارد. یافتههای مرور نشان میدهد که این مکانیسمها ممکن است با سایر عوامل خطر مانند رژیم غذایی نامناسب، شیوه زندگی و وجود بیماریهای مزمن تعامل داشته باشند و به افزایش خطر سرطان معده کمک کنند. مطالعات مختلف نیز نشان میدهند که تأثیر آلودگی هوا بر سرطان معده ممکن است در مناطق مختلف جغرافیایی با شدتهای متفاوتی ظاهر شود.
روشهای اندازهگیری آلودگی هوا و محدودیتهای موجود
دو رویکرد اصلی در اندازهگیری آلودگی هوا وجود دارد: دادههای مستقیم از ایستگاههای اندازهگیری کیفیت هوا و مدلهای جغرافیایی که برای مناطق فاقد ایستگاه نیز تخمینهایی ارائه میدهند. هر دو رویکرد نقاط قوت و محدودیتهایی دارند؛ ایستگاههای سنجش دقیقاند اما ممکن است پوشش مکانی محدودی داشته باشند، در حالی که مدلهای جغرافیایی میتوانند پوشش وسیعتری ارائه دهند اما با عدم قطعیتهای مرتبط با ورودیهای داده و روشهای تخمین مواجهاند. همچنین تفاوت در تعریف دورههای مواجهه، مقیاس زمانی مطالعه و معیارهای سلامت گزارش شده میتواند به تفاوت نتایج منجر شود. در نهایت، میتوان گفت که ترکیب دادههای مختلف و استفاده از روشهای چند سطحی میتواند تصویر دقیقتری از رابطه بین آلودگی هوا و سرطان معده ارائه کند.
پیامهای عملی و الزامات سیاستی
نتایج این مرور نشان میدهد که آلودگی هوا تنها تهدیدی برای سلامت تنفسی و قلبی نیست بلکه میتواند اثرات طولانی مدت و نامشخصی بر سلامت دستگاه گوارش داشته باشد. از این رو، سیاستگذاران بهداشت عمومی باید بازنگریهای جدی برای کاهش بار آلودگی هوا و کاهش تماس جمعیت با ذرات معلق انجام دهند. اقدامات پیشنهادی شامل ارتقای کیفیت هوای شهری با استفاده از فناوریهای پاک، بهبود شبکههای حمل و نقل عمومی، تشویق به استفاده از انرژیهای پاک و تدوین دستورالعملهای سلامت محیط کار است. همچنین پژوهشهای آینده باید به تحلیل دقیقتر بافتهای جمعیتی و مکانی بپردازند تا بتوانند تفاوتهای منطقهای را بهتر توضیح دهند و راهکارهای بهداشتی عملی و اثربخشتری ارائه کنند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این پژوهش در مجله دانشگاه علوم پزشکی سبزوار منتشر شده و میتواند نقطه آغازین برای کارهای پژوهشی گستردهتر باشد.
تحلیل سیاستی-اجرایی
تحلیل: با وجود وجود شواهد متنوع، کاهش مواجهه با ذرات معلق در محیط کار و محیط شهری به عنوان یکی از راهکارهای بهبود سلامت عمومی مطرح است. اجرای سیاستهای کاهش آلودگی هوا و بهبود کیفیت هوای عمومی باید با رعایت چارچوبهای قانونی کشور و بدون جنبههای سیاسی یا امنیتی انجام شود و به نفع عدالت بهداشتی تمامی اقشار جامعه باشد. تمرکز بر توانمندسازی ساکنان شهری برای دسترسی بهتر به هوای پاک و بهبود زیرساختهای حمل و نقل سالم میتواند به کاهش فشار بر دستگاه گوارش و در نتیجه کاهش خطر سرطان معده کمک کند. همچنین، نیازمند همکاری بین دستگاههای اجرایی، پژوهشگران و حوزه سلامت است تا سیاستها به صورت مستمر ارزیابی و بهروزرسانی شوند.