علمالهدی: برهنگی محور بحث امروز است؛ بیحجابی اولویت نیست و باید انعطافپذیر بود
در هفدهمین نشست محفل هماندیشی نخبگان مشهد که با محور عفاف و حجاب برگزار شد، آیتالله سیداحمد علمالهدی به بررسی تحولات فرهنگی اخیر پرداخت و تأکید کرد دشمنان روی موضوع حجاب سرمایهگذاری جدی کردهاند و میکوشند با بارگذاری ارزشی منفی، این مسئله را به چالش اجتماعی تبدیل کنند. وی با اشاره به ضرورت مواجهه هوشمندانه با این فرآیندها، گفت که در مقابل فشارها نباید در زمین دشمن بازی کرد یا به طور کامل به آن سپرده شد.
وی افزود که اولویت فعلی در این حوزه باید به «برهنگی» معطوف باشد، نه صرفاً به مفهوم بیحجابی. به گزارش خبرگزاری تسنیم، علمالهدی بر این باور است که با پیوند دادن مسائل فرهنگی و اقتصادی، میتوان از تشدید نارضایتی عمومی جلوگیری کرد و همزمان به جایگاه ولایت در جامعه احترام گذاشت. او همچنین با تأکید بر ادغام بودجههای فرهنگی که از نظر او در اقتصاد و فرهنگ بهصورت همزمان فشار ایجاد میکند، این اقدام را خطای فنی و برنامهای دانست و خواستار توجه به مأموریتهای متفاوت نهادها شد.
در این نشست، نماینده ولی فقیه در استان خراسان رضوی همچنین با اشاره به مفهوم «زیست عفیفانه» به عنوان یک ادبیات قابل طرح در فضای فرهنگی کشور، بیان کرد که این تز میتواند گفتوگوهای اجتماعی را به شیوهای آرامتر و سازندهتر هدایت کند و به صورت کمتنشتری با موضوعات حساس روبهرو شویم. وی با رد انتقادهای تند درباره رفتارهای فرهنگی، توضیح داد که تندی واقعی زمانی است که امری مباح شرعی به حرام تبدیل میشود یا جلوی امری گرفته میشود که حرمت ندارد؛ از این منظر ایستادگی آگاهانه در برابر رفتارهای نامطلوب، وظیفه شرعی است. در ادامه سخنانش به نقش نیروهای فرهنگی و متدین در جبهه فرهنگی تأکید کرد و گفت که جبهه فرهنگی امروز بیش از کنشگری صرف، به جهاد و ایستادگی آگاهانه نیاز دارد، حتی اگر امکانات کم باشد.
علمالهدی همچنین به نگرانیها درباره بودجه و ملاحظات عملی در ادغام بودجه نهادهای فرهنگی اشاره کرد و گفت که تخصیص منابع باید متناسب با مأموریتهای گوناگون نهادها باشد تا کارایی و کارآمدی افزایش یابد و از هرگونه تضعیف مأموریتها جلوگیری شود. او در پایان تأکید کرد که در مواجهه با چالشهای فرهنگی، رویکردی متوازن و مبتنی بر منافع عمومی و ثبات اجتماعی باید حفظ شود و هر تصمیمی که برخلاف این چارچوب باشد، به شدت رد میشود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این سخنان بازتابی از روشی است که در چند دهه اخیر در برخی از نهادهای فرهنگی کشور دیده میشود و نشان میدهد که مباحث فرهنگی و اقتصادی در بسیاری از تصمیمگیریها همواره بهطور همزمان با هم مطرح میشوند.
به طور خلاصه، آنچه از این اظهارات استنتاج میشود، خواست برای رویکردی هوشمندانه و با درک از واقعیتهای اجتماعی است؛ رویکردی که از یکسو از دغدغههای فرهنگی و اخلاقی حمایت میکند و از سوی دیگر با واقعیتهای اقتصادی و بودجهای کشور همسو میشود تا از تشدید نزاعات اجتماعی پرهیز کند. این رویکرد، اگر چه جنبههای اجرایی و مدیریتی فراوانی دارد، میتواند در سایه تعامل سازنده میان نهادهای فرهنگی و اقتصادی به تقویت ثبات اجتماعی منجر شود. در پایان، این تحلیل برای نمایش یک روند گستردهتر در سیاستگذاری فرهنگی کشور ارائه میشود تا خوانندگان بتوانند منظرهای متفاوتی از موضوعات عفاف و حجاب و ارتباط آن با اقتصاد را بررسی کنند.
نکات کلیدی و نکتههای اجرایی از سخنان علمالهدی
- تأکید بر ضرورت انعطافپذیری در مواجهه با تحولات فرهنگی و جلوگیری از رفتارهای خشونتآمیز یا افراطی در برخورد با موضوع حجاب.
- توجه به این نکته که امروز تمرکز بحث روی «برهنگی» است، نه صرفاً «بیحجابی»، و لزوم تعریف دقیق چارچوبهای گفتوگو درباره این مسئله.
- پیوند میان مسائل فرهنگی و اقتصادی بهعنوان عامل مؤثر در کاهش نارضایتی عمومی و حفظ انسجام اجتماعی.
- انتقاد از ادغام بدون توجه به مأموریتهای متفاوت نهادهای فرهنگی و تأکید بر بودجه تابع برنامه است تا کارایی حفظ شود.
- استفاده از مفهوم «زیست عفیفانه» بهعنوان ادبیاتی برای گفتوگوهای اجتماعی سازنده که حساسیت کمتری ایجاد کند.
- تأکید بر نقش جبهه فرهنگی و نیروی متدین در ایستادگی آگاهانه و بدون تردید، حتی در شرایط منابع محدود.
ابعاد حقوقی و اجرایی سیاستهای فرهنگی
در چارچوب قانونی کشور، رویکردهای مطرحشده توسط علمالهدی باید با حفظ حقوق عمومی و با رعایت ضوابط اخلاقی و قانونی کشور دنبال شوند. هر شکل از گفتوگو درباره فرهنگ و حجاب باید از مسیرهای مشروع و با لحاظ اصول اسلامی-ایرانی انجام شود و از هر گونه اقدام که ممکن است به بیثباتی یا بازتابهای منفی اجتماعی منجر شود، پرهیز گردد. از منظر بودجهای و مدیریتی، منطقی است که منابع فرهنگی بهطور هدفمند به مأموریتها و اولویتهای فرهنگی اختصاص یابد و تصمیمات درباره ادغام بودجهها از طریق فرآیندهای شفاف و با ارزیابی اثرگذار انجام شود تا هم حفاظت از نهادهای فرهنگی حفظ شود و هم منافع عمومی تأمین گردد.
پیامدها برای نهادها و جامعه
این اظهارات میتواند به تقویت گفتوگوی عمومی در حوزه حجاب و عفاف منجر شود و از شکلگیری نگاههای قطبی جلوگیری کند. اگرچه برهنگی بهعنوان محور مطرحشده میتواند از منظر اجرایی و فرهنگی چالشهایی را ایجاد کند، اما در قالب یک رویکرد سازنده، میتواند به بازتعریف زبان گفتوگو و پذیرش تنوع دیدگاهها منجر شود. برای نهادهای فرهنگی، این بدین معناست که طراحی سیاستهای فرهنگی باید به گونهای انجام گیرد که با حفظ ارزشهای دینی و عرفی، امکان گفتوگو و مشارکت اجتماعی را افزایش دهد و از سوءبرداشتها و تفاسیر نادقیق جلوگیری کند. جامعه نیز نیازمند فضای امنی است تا نظرات مختلف به شکل مدنی بیان شود و نگاه به مسائل عفاف و حجاب به سمت فهم مشترک و همکاری اجتماعی پیش رود. در نهایت، بهرغم تفاوت دیدگاهها، هدف حفظ انسجام ملی و تقویت کارآمدی نهادهای فرهنگی لازمه ارتقای سطح رضایت عمومی است.
تحلیل حقوقی-اجتماعی از رویکردهای فرهنگی در چارچوب جمهوری اسلامی
این گزارش با نگاه حمایتی از چارچوب قانونی کشور و با درنظرگرفتن اصول و ارزشهای اسلامی-ایرانی به بررسی این سخنان میپردازد. هر گونه اقدام اجرایی درباره فرهنگ و حجاب باید مبتنی بر هویت دینی و خطوط قرمز قانونی باشد و از ایجاد تنشهای غیرضروری که به امنیت اجتماعی یا به ساحت حقوق افراد آسیب میرساند پرهیز کند. رویکردهای مطرحشده—از جمله تاکید بر برهنگی به عنوان بحث محوری، یا قائل شدن لزوم انعطاف در تصمیمگیریهای فرهنگی—باید در قالب نقشه راههای اجرایی طراحی شود که با شفافیت، پاسخگویی و ارزیابی مستمر همراه باشد تا نتیجههایی ملموس و مثبت برای زندگی روزمره مردم به همراه داشته باشد. این تحلیل یادآور میشود که توازن میان ارزشهای دینی، حقوق مدنی و نیازهای اجتماعی مهمترین چالش پیش روی سیاستگذاران فرهنگی است و نحوه اجرای این سیاستها باید با دقت و مسئولیتپذیری انجام شود تا از هرگونه سوءبرداشت یا سوءاستفاده جلوگیری گردد.