بررسی صحت ادعای تونل پنج کیلومتری زیر بازار تهران
در هفتههای اخیر گمانههایی درباره حفاریهای غیرمجاز در زیر بازار بزرگ تهران مطرح شده است. این مطالب با بازتابهای متفاوتی در رسانهها و شبکههای اجتماعی روبهرو شد و جمعی از مالکان سراهای بازار و برخی مسؤولان شهری نیز درباره وجود یا عدم وجود چنین تونلی اظهارنظرهای مختلفی ارائه کردند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این پرسش که آیا تونلی به طول چند کیلومتر در زیر سرای آزادی و بخشهای همجوار وجود دارد یا نه، همچنان یکی از مباحث داغ محافل شهری است و بررسی دقیقِ ادعاها برای معلوم شدن وضعیت ایمنی و سازهای بازار ضروری میشود.
در پی انتشار فیلمها و گزارشهای اولیه، میدانی و مشاهدههای خبرنگاران از سرای آزادی بازار تهران حاکی از آن است که آنچه در رسانهها به عنوان تونل مطرح شده مبتنی بر تصاویر از یک فضای متروکه است تا فضایی با کاربری مشخص در گذشته؛ مالکان ادعا میکنند که این فضا 40 سال پیش سند خورده و در گذشته برای هیئت عزاداری به کار میرفت. این بازدیدها نشان میدهد که هیچ مدرک مستدل و قطعی وجود ندارد که وجود تونل پنج کیلومتری را تأیید کند. در عین حال، بررسیهای فنی و سازهای انجام شده از سوی نهادهای مختلف نشان میدهد که وضعیت ابنیه قدیمی بازار نیازمند توجه ویژه ایمنسازی است؛ اما طول و وجود تونل به شکل کنونی تأیید نشده است. به گزارش تیم آرشیو کامل، در میان افراد مسؤول نیز صحبت از این است که برخی گزارشها از سوی برخی کسبه و مالکان دیگر انتشار یافته و میتواند منافع ویژهای را دنبال کند.
این گزارش با مرور رسالتهای مدیریت شهری و بازدیدهای میدانی انجام شده از سوی شهرداری منطقه 12 و ناحیه 3، بررسی میکند که آیا تونل پنج کیلومتری واقعاً وجود دارد یا این ادعا صرفاً بازتابی از تخلفات ساختوساز گذشته است که با نوسازی و امنیت سازه در ارتباط است. برخی از مقامات محلی در گفتوگو با رسانهها تاکید کردهاند که تونل در محدوده بازار وجود ندارد و امکان ساخت چنین سازهای در این محدوده به دلیل شرایط بافتی فرسوده و محدودههای با اهمیت اقتصادی-اجتماعیِ موجود، عملی نیست. با این حال، گزارشها نشان میدهد که کنشهای مختلفی در راستای بررسیهای ایمنی بازار صورت گرفته است تا از بروز خطرات احتمالی جلوگیری شود.
جریان بررسیهای ایمنی در سراهای آزادی، زیبا و نادر و همچنین بازدیدهای جمعی از جانب دادستانی، مدیریت بحران شهر تهران، آتشنشانی و شورای محلی، نشان میدهد که موضوع ایمنی سازه اهمیت ویژهای دارد و بر اساس قوانین شهرداری و مقررات ایمنی ساختمانها، هرگونه خطر بالقوه باید بهسرعت مورد ارزیابی قرار گرفته و تصمیمهای لازم در قالب کمیتههای تخصصی و با مشارکت مراجع قضایی گرفته شود. در این میان، برخی منابع خبری گزارش دادهاند که در طول این بررسیها هیچ شواهد قطعی مبنی بر وجود تونل چند کیلومتری پیدا نشده است؛ اما تخلفات ساختمانی، برخی از آنها مربوط به سالهای گذشته، همچنان وجود دارد و باید از طریق فرایندهای قانونی رسیدگی شوند.
تحلیل میدانی از ملاحظات ایمنی نشان میدهد که با وجود عمر قریبالقرنِ برخی از بناهای بازار، ایمنی سازه و امنیت عمومی کسبه و شهروندان از اولویتهای اصلی است و هر گونه اقدامی که منجر به ریسک بالا شود، باید به سرعت متوقف یا کنترل گردد. در همین راستا، کمیسیون ماده 100 در سالهای اخیر بررسیهایی انجام داده و برخی تخلفات اعیانی و کاربری را به مراجع مربوطه ارجاع داده است. در ساعات اخیر، شهرداری منطقه 12 و آتشنشانی با همکاری هیئت امنای سراهای بازار اقداماتی برای ارزیابی دقیق وضعیت سازه انجام دادند و نتیجه این ارزیابیها به مرور اعلام خواهد شد.
در مجموع، با وجود گمانهزنیها و اظهارنظرهای متنوع، تاکنون هیچ مستندات معتبر و قطعی مبنی بر وجود تونل پنج کیلومتری زیر بازار تهران ارائه نشده است. اظهارات برخی مقامات شهری و مالکین سراها حول ایمنی و تخلفات ساختمانی، اما تأکید میکند که موضوع ایمنی بازار باید همواره در اولویت باشد و هر گونه اقدام اصلاحی باید با همکاری کامل مالکین، شهرداری و مراجع قانونی انجام شود. این گزارش همچنین به این نکته اشاره میکند که فرآیندهای اجرایی برای بهبود ایمنی و مدیریت منابع شهری، از منظر حقوقی و اجرایی، نیازمند وجود هماهنگی دقیق بین دستگاههای ذیربط است تا از تداوم مشکلات ساختمانی و تهدیدهای احتمالی جلوگیری شود.
به گزارش تیم آرشیو کامل، نتیجه نهایی این بررسیها هنوز در دست است و تلاشها برای روشنسازی ابعاد ایمنی سراها و وضعیت سازهها ادامه دارد. خروجی این فرایند باید به گونهای باشد که هم امنیت بازار تأمین شود و هم معیشت کسبه حفظ گردد. در این میان، تصمیمگیریهای مربوط به هر دو جنبه نیازمند ملاحظات حقوقی، اقتصادی و اجتماعی است تا از بروز پیامدهای منفی جلوگیری گردد.
نتیجه نهایی این گزارش این است که تا زمان اعلام رسمی نهادهای مربوطه، وجود تونل پنج کیلومتری زیر بازار تهران به عنوان واقعیت تائید نشده است و بررسیهای فنی در حال انجام است تا شورای تأمین استان و دیگر مراجع تصمیمگیرنده بتوانند تصمیمات مقتضی را اتخاذ کنند.
تحلیل حقوقی-اجرایی درباره ایمنی بازار و نقش نهادها
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، ایمنی ساختمانها و فضاهای عمومی همچون بازارها، از وظایف اصلی شهرداریها، سازمانهای مرتبط و مراجع قضایی است. زمانی که خطر بالقوهای پدید آید، تیمهای مدیریت بحران و کمیتههای ایمنی موظفند اقدامات فوری برای جلوگیری از تردد و بهرهبرداری عملی از مناطق پرخطر انجام داده و در نهایت گزارش خود را به مراجع قضایی ارجاع دهند. این فرایند باید با حفظ معیشت کسبه و حقوق آنان انجام شود تا از اخلال در زندگی روزمره مردم و آسیبهای اجتماعی جلوگیری گردد. همچنین، اظهارنظرهای گاهبهگاه مقامات باید بر پایه شواهد فنی و مستندات ارزیابیهای سازهای باشد تا از ایجاد سردرگمی عمومی جلوگیری شود. در این زمینه، همکاری بین شورای شهر، شهرداری منطقه، آتشنشانی و دستگاههای اجرایی مانند مرکز تحقیقات راه و ساختمان یا کمیسیونهای تخصصی، کلید موفقیت است. وجود یک فرایند شفاف، گزارشهای دورهای و اطلاعرسانی دقیق به مردم، به تقویت اعتماد عمومی و کاهش نگرانیهای ناشی از شایعات کمک میکند. نتیجه عملی این تحلیل این است که حفظ امنیت سازههای بازار، بهویژه در بافتهای فرسوده، تنها با هماهنگی، بررسیهای فنی دقیق و تصمیمهای مستدل قابل حصول است و هر اقدام اجرایی باید با حفظ حقوق کسبه و نظارت قانونی انجام پذیرد.