مسیر رودخانه مهاباد برای دریاچه ارومیه دوباره گشوده شد
به گزارش تیم آرشیو کامل، مدیر منابع آب شهرستان مهاباد در گزارشی میدانی توضیح داد که دو نقطه از مسیر انتقال آب رودخانه مهاباد به پیکره دریاچه ارومیه که پیشتر توسط کشاورزان مسدود شده بود، با پیگیریهای اجرایی و با رعایت اصول مدیریت منابع آب بازگشایی شد. این اقدام در شرایط خشکسالی و با توجه به اولویت تأمین آب شرب انجام شد تا در صورت وقوع بارشهای مناسب، جریان آب بدون مانع به سمت پیکره دریاچه ارومیه هدایت شود. در این گزارش تأکید شد که بازگشایی مسیر به معنی پایان بحران نیست، بلکه گشایش موقتی است که در صورت تداوم بارشها و مدیریت دقیق منابع آب میتواند نقش مؤثری در حفظ تراز آبی دریاچه ایفا کند.
روند اجرایی و زمینههای عملی بازگشایی
براساس توضیحات ارائهشده، دو نقطه از مسیر انتقال آب رودخانه مهاباد به مخزن دریاچه ارومیه که به دلیل بیعملی برخی از کشاورزان در سالهای گذشته مسدود شده بود، با هماهنگی بین بخشی سازمان آب منطقهای و واحدهای اجرایی مرتبط بازگشایی شد. این گام به دنبال گزارشهای متعدد از سوی کشاورزان برای تأمین آب مورد نیاز سفرههای زیرزمینی و منابع سطحی انجام شد اما همواره اولویت اصلی تأمین آب شرب همچنان حفظ شد تا با وجود خشکسالیهای پیاپی، مردم از آب سالم و بهداشتی بهرهمند شوند. در این راستا، مدیران اجرایی تأکید کردند که روند بازگشایی با در نظرگرفتن سهم هر مصرفکننده انجام شده و هیچ گاه آبرسانی به مصارف غیرضروری یا غیرضروری اولویتدار در کنار آب شرب صورت نگرفته است.طرحهای مرتبط با بازگشایی مسیر اکنون در حال ارزیابی است تا با توجه به بروز بارندگیهای قابل پیشبینی، منابع آبی به صورت کارآمدتر در اختیار رودخانه مهاباد و پیکره دریاچه ارومیه قرار بگیرد.
توضیح شرایط خشکسالی و وضعیت منابع آبی منطقه
براساس گزارشهای میدانی، حوضه آبریز مهاباد در سالهای اخیر با کاهش شدید حجم آب مواجه بوده و مخزن سد مهاباد نیز کاهش قابل توجهی را تجربه کرده است. بر اساس گزارشهای شرکتهای آب و فاضلاب و منابع آب منطقهای، در ابتدای سال آبی جاری هیچگونه رهاسازی آبی از سد مهاباد به استثنای مصارف شرب انجام نشده است و در حال حاضر آب در بستر رودخانه جریان ندارد. با این وجود، بازگشایی مسیر میتواند با وجود بارشهای مناسب، امکان هدایت آب را به سمت دریاچه ارومیه فراهم سازد و شرایط را برای بهبود نسبی توازن آبی پیکره دریاچه ارومیه فراهم آورد. این اقدام از منظر مدیریت منابع آب میتواند به عنوان یک ابزار موقتی برای کاهش فشار بر رودخانهها و بهرهبرداری بهینه از منابع آبی در شرایط خشکسالی محسوب شود.
پیامدها و چشماندازهای احتمالی برای مناطق محلی
بازگشایی مسیر رودخانه مهاباد در کوتاه مدت میتواند اثرات متعددی بر مناطق اطراف داشته باشد. برای کشاورزان، هر گونه تغییر در دسترس بودن آب به معنای امکان تنظیم کشت و برنامهریزی فصلی است. در عین حال، اولویت آب شرب برای ساکنان منطقه همچنان به عنوان یک اصل راهبردی مدنظر قرار میگیرد و هرگونه تخصیص آب باید با در نظر گرفتن این اولویت انجام شود. در بلندمدت، با وجود بارشهای مناسب، جریان آب در بستر رودخانه و هدایت آن به سمت پیکره دریاچه ارومیه میتواند به کاهش افت سطح سفرههای آب زیرزمینی کمک کند و به تعادل بخشی به منابع آبی منطقه منجر شود. لازم است که این روند با نظارت دقیق از طریق سامانههای پایش منابع آب و هماهنگی با شوراهای محلی و کشاورزان ادامه یابد تا از هرگونه تضییع سرمایههای طبیعی جلوگیری شود.
تحلیل اجرایی-حقوقی
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران و در راستای حفظ امنیت منابع آب و تامین آب شرب عمومی، بازگشایی این مسیر با رعایت اولویتبندی مصرف آب و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی انجام شده است. اجرای این اقدام بر پایه اصول مدیریت منابع آب، عدم تجاوز به حقوق آبی سایر مناطق و جلوگیری از هرگونه اقدام غیرقانونی یا مخدوش در مسیر رودخانه انجام شده است. همچنین انجام این گام با هدف ایجاد ظرفیت برای هدایت جریان آبی به دریاچه ارومیه در صورت بارندگیهای آتی و جلوگیری از هدر رفت آب در مواقع خشکسالی است. تصمیمات اتخاذشده باید به موازات نظارتهای مستمر، شفافسازی و گزارشدهی به مراجع مربوطه انجام پذیرد تا از هرگونه سوءبرداشت یا سوء استفاده جلوگیری شود.
نتیجهگیری و چشمانداز آینده
بازگشایی مسیر رودخانه مهاباد به دریاچه ارومیه، در کنار اولویت حفظ آب شرب و مدیریت منابع آب، گامی است برای بهبود مدیریت منابع آبی منطقه در شرایط خشکسالی. این اقدام با وجود محدودیتهای موجود، میتواند در آینده به افزایش میزان دسترسی به آب برای مناطق پیرامونی و همچنین تقویت پیکره دریاچه ارومیه منجر شود، به شرط آن که با تداوم پایشهای دقیق، بارشهای فصلی و مدیریت مصرف، این مسیر بتواند به عنوان یک ابزار کارآمد در مدیریت منابع آب عمل کند. براساس گزارشهای اخیر، این گشایش نباید به پدید آمدن فشار مضاعف بر سایر بخشهای مصرف آب منجر شود و لازم است که تمامی ذینفعان با هماهنگی و اصولی که در استانها و کشور به عنوان سیاستهای ملی وجود دارد، به کارگیری این مسیر را ادامه دهند.