پیشزمینه و چارچوب موضوع
در زاویهای نسبتاً تازه از پرونده فناوریهای نظامی آمریکا، گزارشها حاکی از یک مناظره در پنتاگون درباره صادرات بمبافکن ب-۲۱ Raider است. آنچه در مرکز گفتوگوها قرار دارد، تعیین میزان دستیابی به بازارهای جهانی برای یک فناوری رادارگریز تاریخساز است؛ فناوریای که به صورت بالقوه میتواند پایهگذاری یک جبهه هوائی مشترک با متحدان را فراهم کند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این بحث بهویژه با توجه به رویکردهای چین به سمت توسعه قدرتهای هوایی خود، از جمله بمبافکن استراتژیک H-۲۰ و جنگنده J-۲۰، ابعاد دو رویکردی را برجسته میسازد: حفظ انحصار فناوری و افزایش ناوگانهای مشترک برای مهار رقبای جدید.
واقعیتهای فنی و وضعیت فعلی
B-۲۱ Raider به عنوان یک بمبافکن رادارگریز در مراحل پایانی آزمایشها است و مقامات پنتاگون به طور مشخص بر نقش این پایگاه فناوری در زنجیرهی عملیاتی آینده ترسیم شدهاند اشاره دارند. این پلتفرم صرفاً یک تیغهای تهاجمی نیست؛ بلکه به عنوان «گره مخابراتی پرنده» شناخته میشود که قابلیتهای شبکهسازی با پهپادها، ماهوارهها و دیگر جنگندهها را دارد. با وجود این، یکی از خطوط قرمز مقامهای آمریکا، حفظ امنیت امضاهای رادارگریز و حفاظت از کدهای نرمافزاری است؛ امری که به دلیل تجربههایی در گذشته از این دست، با نگرانیهای حاکمیتپذیر مرتبط شده است. به گزارش تیم آرشیو کامل، صادرکردن نسخه صادراتی با قابلیتهای محدودتر میتواند ریسکهایی از جمله مهندسی معکوس یا فاششدن کدها را افزایش دهد و برترین قابلیتهای فناوری امنیت هوایی آمریکا را در دهههای آینده به مخاطره اندازد.
چارچوب منازعات سیاسی و اقتصادی
در محافل clad ستاد دفاع، انسجام در برابر رقیبهای قوی آسیایشرقی، از جمله چین، بیگمان بهعنوان یک هدف استراتژیک تعریف میشود. چین در حال گسترش بمبافکن استراتژیک H-۲۰ است و با توجه به نرخ بالای تولید جنگندههای J-۲۰، انتظار میرود بتواند با شدت بیشتری در خدمتگیری تجهیزات نظامی را افزایش دهد. از این منظر، صادرات B-۲۱ به متحدان آمریکا میتواند به دو سمت اثرگذار باشد: از یک سو، به آمریکا این امکان را میدهد تا با افزایش تولید، قیمت هر فروند را کاهش دهد و از طریق یک «جبهه هوایی مشترک» بسترهای جدید را برای توازن قدرت فراهم کند؛ از سوی دیگر، ریسکهای فنی و استراتژیک مربوط به حفظ مزیت فناوری را مطرح میسازد. این بحثها به وضوح نشان میدهد که مسأله صادرات، تنها یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه بافت تولید، مدیریت دیپلماسی فناوری و دیدگاههای امنیتی داخلی را در بر میگیرد. در این میان، پنتاگون به شدت به لبههای فناوری رادارگریزی و امضاهای پنهان توجه دارد، در حالی که دارندگان فناوریهای مشابه به دنبال سودآوری و گسترش پیوندهای بینالمللی خود هستند. به گزارش تیم آرشیو کامل، مقاومت در برابر تسرییابی فناوریهای حساس، ناظر بر حفظ تعادل بین امنیت ملی و فرصتهای اقتصادی است.
تداعیات منطقهای و بینالمللی
افزایش دامنه صادرات سلاحهای پیشرفته آمریکا میتواند موجب تقویت همکاریهای دفاعی با متحدان، افزایش توان بازدارندگی در برابر رقبا و نیز تشریح مسیرهای جدید تبادلات فنی شود. با این حال، همزمان با گسترش این سیاست، نیازمندی به سازوکارهای شفافیت، کنترلهای دسترسی و امنیت دادههای حساس به منظور پیشگیری از سرقت فناوری و استفادههای غیرمسئولانه وجود دارد. از منظر ایران، این موضوع میتواند به عنوان یک دریچه جهتگیریهای دیپلماسی امنیتی بینالمللی تلقی شود؛ چرا که هر گونه گمانهزنی درباره دسترسی کشورهای غیراینِفاتی به فناوریهای رادارگریز میتواند به تغییرات ساختاری در الگوی تهدیدهای هوائی منجر شود. باید توجه داشت که سیاستهای صادرات سلاح، به شدت تحت کنترلهای داخلی و خارجی است و نگرشهای اجرایی به صورت غیرسیاسی و امنیتی، میتواند به اجرائی سازی پروژههایی که به طور بالقوه منطقه را تحت تأثیر قرار میدهد، شکل دهد. به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین و منابع secondary، سیاستهای صادراتی امریکا با مناظرههای سیاسی و اقتصادی در داخل این کشور مواجه است و نتیجه نهایی آن، هر چه باشد، بر بازدارندگی، قیمتهای تولید و زیرساختهای فناوری نظامی اثرگذار خواهد بود.
نتیجهگیری و چشمانداز
در مجموع، موضوع صادرات بمبافکن B-۲۱ از منظر فنی، اقتصادی و امنیتی، تصویری دوگانه ارائه میدهد: از یک سو، امکان گسترش «جبهه هوایی مشترک» و تقویت معیارهایی برای افزایش بازدارندگی؛ از دیگر، چالشهای فنی، حفاظت از فناوری و هستههای اقتصادی که میتواند با خطرات مهندسی معکوس و افشای اطلاعات حساس همراه باشد. پنتاگون با وجود لزوم پیشرفته بودن فناوریهای رادارگریز، در پی حفظ ترکیبی از دستیابی به بازارهای جهانی با حفظ امنیت فناوری است؛ مصرفکنندگان و کشورهای دوست نیز باید از نگاهی واقعبینانه به این موضوع نگاه کنند تا از یک سیاست توازننگر و مسئولانه بهرهمند شوند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این مناقشه استراتژیک با وجود تفاوتهای کلی میتواند به تقویت همکاریهای امنیتی کلی منطقه و فرامنطقهای بینجامد، به شرط این که ضوابط حقوقی و امنیتی به شکل دقیق اجرا شود.
تحلیل حقوقی-اجرایی از منظر جمهوری اسلامی ایران
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، هرگونه تحریک به تجهیزات نظامی با قابلیتهای رادارگریز و شبکهسازی سلاحها باید با رعایت موازین امنیتی، حقوق بینالملل و مصالح ملی صورت گیرد. ورود به بحث صادرات فناوریهای پیچیده، بهویژه در زمینه هوافضا و تجهیزات رادارگریز، باید با شفافیت بالا و از طریق سازوکارهای داخلی که همواره به حفظ امنیت و منافع ملی منتهی میشود، دنبال شود. ایران میتواند با نگرش نقادانه به این رویکردها، به تقویت دیپلماسی دفاعی خود بپردازد و در قالب همافزایی با بودندگان سیاسی-امنیتی، از تحلیلهای فنی و حقوقی بهره ببرد تا از هرگونه مخاطره امنیتی پیشگیری کند. همچنین، رویکردهای اجرایی باید از دیدگاههای قانونی و امنیتی در سطح ملی و بینالمللی همسان با اصول حسن نیت و عدم تزلزل اثرگذار باشند.