وقتی زمان نامشخص میماند: چرایی ناتوانی ChatGPT در اعلام دقیق ساعت
در گزارشهای فنی جدید، روشن شده است که یکی از محدودیتهای شناختهشده مدلهای هوش مصنوعی مولد مانند ChatGPT، بیاطلاعی نسبت به زمان دقیق است. این مطلب با نگاه تحلیلی و بهروزرسانیهای فنی توضیح میدهد چرا چنین مدلی نمیتواند به طور مستمر و مطمئن زمان لحظهای را اعلام کند. به گزارش تیم آرشیو کامل، موضوع از منظر طراحی مدلهای زبانی بزرگ و الزامات اجرایی سیستمهای پاسخگو بررسی میشود و سطوح مختلفی از محدودیتها روشن میشود که کاربران روزمره با آن روبهرو هستند.
مقدمه و بازنمایی عمومی موضوع
زمان یک داده پویا و متغیر است که در دستگاههای کاربر به طور محلی نگهداری میشود و معمولاً از طریق سیستم عامل یا سختافزار قابل دسترس است. با این وجود مدلهای زبانی بزرگ (LLMs) مانند ChatGPT، از منظر معماری و شیوههای یادگیری، دادههای آموزشی خود را بهروز نمیکنند مگر آنکه عملیات جستوجوی اینترنتی یا دسترسی به منابع زنده فراهم گردد. به همین دلیل، پاسخها تنها بر اساس دادههای آموزشی و دادههای ورودی کاربر شکل میگیرد و امکان وجود همواره یک پاسخ دقیق درباره زمان وجود ندارد. این موضوع، پیش از هر چیز به طراحی پنجره زمینهای ( context window ) مربوط میشود که حجم دادههایی را که مدل میتواند در هر لحظه به خاطر بسپرد محدود میکند. در نتیجه، با هر بار ارجاع به زمان سیستم یا مرور بر زمان فعلی، ممکن است مقدار کمی نویز یا داده اضافی در فضای یادگیری مدل باقی بماند که پاسخ را تحت تأثیر قرار دهد.
بیان فنی پشت محدودیتها
در ساختار فنی این مدلها، دو منبع اصلی برای دانستن زمان وجود دارد: (1) دادههای آموزشی مدل که شامل وقایع زمانی لحظهای نیستند، مگر اینکه بهطور خاص برای یافتن آن اطلاعات از طریق جستوجو بهروز شوند؛ (2) قابلیت دسترسی به ساعت سیستم یا محیط اجرایی کاربر که این دسترسی معمولا بهطور پیشفرض مسدود یا محدود است تا حفظ حریم کاربر و امنیت سیستم حفظ شود. به عبارت سادهتر، مدلهای زبانی بزرگ برای پاسخ به سوالهای مرتبط با زمان، یا از میدان دادههای آموزشی استفاده میکنند یا از طریق قابلیتهای خارج از مدل همانند موتورهای جستوجو بهدنبال اطلاعات میروند. این امر نشان میدهد که صرف تجربه مکالمه، بدون دسترسی به یک منبع زمان معتبر، ممکن است نتیجهای غیرقابلاعتماد یا کمکم تغییرپذیر ارائه دهد.
مشاهدهها و گمانهزنیهای پژوهشی
در برخی مطالعات گزارش شده است که در برخی نسخههای دسکتاپ یا محیطهای خاص، امکان دسترسی به زمان سیستم برای مدلهایی از نوع ChatGPT وجود دارد. اما این دسترسی به شدت به تنظیمات امنیتی و سیاستهای شرکت سازنده وابسته است و معمولاً برای کاربران عادی فعال نیست. یک نکته مهم این است که مدلهای زبانی بزرگ به دلیل وظیفه هدایت مکالمه و پاسخدهی بر پایه پیشبینی، در حالت پایه به زمان فعلی دستگاه دسترسی ندارند و برای بهروز کردن پاسخهای خود از دادههای معتبر و بهروز همانند جستوجوهای اینترنتی استفاده میکنند. به گزارش ورج و سایر منابع، پیکربندیهای خاص میتواند دسترسی داخلی به ساعت سیستم را فعال کرده و پاسخ را بهروز کند، اما این وضعیت بهطور عمومی فعال نیست و به سیاستهای شرکت و مجوزهای سیستم عامل وابسته است.
تفاوتهای فنی با دیگر دادههای زمانی
تفاوت کلیدی بین زمان و تاریخ در این زمینه، سهولت پذیرش یا پشتیبانی از آنهاست. تاریخ معمولاً بهعنوان یک مقدار نسبتاً ثابت در آغاز مکالمه یا در پاسخ به پرسشهای عمومی قابل وارد شدن است، اما زمان و بهخصوص زمان دقیق، بهروزرسانیهای مداوم و لحظهای نیاز دارد. این مشکل برای مدلهای بزرگ، زمانی حاد میشود که هر بار مراجعه به زمان سیستم، بخشی از حافظه زمینهای را اشغال میکند و باعث میشود مدل در ادامه گفتگو با محدودیتهای مربوط به پنجره زمینهای مواجه شود. در نتیجه، از منظر اجرایی، شرکتهای توسعهدهنده ترجیح میدهند که به جای ارائه زمان دقیق توسط مدل، کاربر را به منابع معتبر یا ابزارهای زمان سیستم هدایت کنند تا از صحت داده استفاده شده اطمینان حاصل شود.
شفافسازی مسیرهای دسترسی به زمان
یکی از نقاط بحثبرانگیز این است که آیا امکان درخواست زمان دقیق از مدل وجود دارد یا نه. به گزارش تیم آرشیو کامل و با استناد به بررسیهای فنی، در برخی محیطها مدل میتواند از قابلیت جستوجو برای بهدست آوردن زمان استفاده کند، اما نتیجه همیشه دقیق و مطمئن نیست. آنچه مسلم است اینکه هیچ سازواری بدون تأیید و مجوز رسمی نمیتواند بهطور دائم یا بهروزرسانی زنده زمان را در پاسخها تزریق کند. در نهایت، برای کاربرانی که به زمان دقیق نیاز دارند، توصیه میشود از ابزارهای سیستم یا نرمافزارهای تخصصی زمان و تاریخ استفاده کنند تا مطمئن باشند که پاسخ ارائهشده با زمان محلی دقیق همخوانی دارد.
پیامدها و نگاه نهایی به آینده
از منظر کاربری، این محدودیت بحثبرانگیز میتواند به دو دسته تبدیل شود: نخست، تداوم استفاده از هوش مصنوعی برای پاسخهای کیفی و غیرزمانی با اطمینان بالا؛ دوم، استفاده از منابع مستقل برای زمان دقیق و تأیید صحت آن. از منظر توسعهدهندگان، اغلب توصیه میشود که صریحا به کاربر توضیح بدهند که زمان چه نقشی در پاسخها دارد و در چه موقعیتی ممکن است پاسخ زمان دقیق در دسترس نباشد. این رویکرد نه تنها شفافیت را افزایش میدهد بلکه به کاربران اجازه میدهد تصمیمگیری آگاهانهتری در مواجهه با پاسخهای زمانمحور داشته باشند. در نهایت، به گزارش تیم آرشیو کامل، ترکیب مدلهای زبانی با سامانههای زمانسنجی معتبر میتواند به تدریج به بهبود کارایی پاسخها در بافتهای کاربردی منجر شود، بدون قربانی کردن اصول امنیتی و حریم خصوصی کاربران.
تحلیل حقوقی-اجرایی درباره محدودیتهای زمانی در هوش مصنوعی
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، تضمین صحت دادههای ارائهشده از سوی سامانههای هوش مصنوعی در کنار حفظ حریم خصوصی کاربران، از اهمیت بالایی برخوردار است. این مطلب بهطور اصولی تأکید میکند که هرگونه دسترسی به منابع زمان باید با رعایت مقررات امنیتی و حفاظت از دادهها انجام پذیرد و کاربران باید از محدودیتها و روشهای بهروز سازگار با الزامات قانونی آگاه باشند. در این زمینه، مدلهای هوش مصنوعی معمولاً برای پیشبینی پاسخها از دادههای آموزشی استفاده میکنند و زمان دقیق را تنها در صورت دسترسی امن و رسمی به منابع سیستم یا اینترنت پیدا میکنند. بنابراین، سیاستهای اجرایی پلتفرمهای میزبان باید به شفافیت تصمیمگیری کاربر کمک کند و از بروز سردرگمی درباره صحت زمان اجتناب کند. در نهایت، این تحلیل نشان میدهد که هرگونه قابلیت دسترسی به زمان باید با چارچوبهای قانونی و امنیتی همسو باشد و از هر گونه انتشار زمان دقیق بدون تأیید مراجع مربوطه پرهیز شود.